תג מ8מ1.ן חאפו1ומתמ1נצ 41,ד1611ם 6תע2עמ8מ/2ע21עפ אע צע1פ

6 .סא

אט אזא צ אטא 1,/

1/10906 8464

צצפצט,ז4,ע 48 זא /1נ1 08 1,261 01:) טמ אעשידג, 111 מופ!נפמסזצ

2

אה דאוםי) 8668 ופוטסנ1צ, זא א116,/וו

פ5דזדעפטע1,8559861א , 51 111 ג,

אט דאעס צססם תמפנסטפנצ 41 א10דע, א פדדעפט4-4 ,59 1א , 1דפ עט 1ד דע

60 881124מ19110פסנצ | 250-4900 413

)תע0ס. מע ויאע6אצ0ס80מגפ1נסמ1צ. ציעלעץ

עתד תסע ספאזספתאש? עס ןא,זא צתע4א תמ1ן1 תפ1וממנצ }ג,;11טסו1ם סתע8 ןעפ אק צ4ע1פ

;צם פעפונצסעע ,לע

4 1 01960ט) .ם 1006 1

1 1זט06ץט) 106 67 4716/ /ד111זזם1 11811ט711ב) זזוסנוזש6פ 1116 101111601101 1 ז111/50//10 .ם חזחטזסם הוח 100016 8160 208 06 +ז6ט10 1ס1011110011 16/3008 151911160118 0561 .כן /161

1010111115/6 800 614 5001 101111601101 679ט0111/'ש 160116116 8114 /רזזהבן 2 עס פמתאטזםץ סא פּמתעמזאתזא זא ז6116) 000 310615/1 8 1101

{ססתץפ 1201010021 8 68000/4.18קן 201060 עס ,6טחט 6װ00/66 סת 1 זסז1 002068 תסתק010ס עטס ע10 תסחהז1קפת1 סת 1 . ש016811014 100150 04 .151261 ,0ז16:05216 }0 1ת11202 600161/' 2084 0ס1סת 406 שט 4692 8

1285 /?זסקןסענק 4611606021ת1 סת8 +12עץעקסס 106 16506048 /6016-) 8008 ת310015 21ת14210 סת 1 תזגמנסס ססטק סח} ת1 /6ח614 18 4106 415 ,1606טשסתא עטס 04 0684 106 10 .פאססט ;טס תז -1460414160 06 גס ז106ס0 124עץעקסס +תסעזטס סת חס1תטצ 104 אעסטץ תגםקזס תג 15 +1 עס -- 0068 סתטז ששסחא טסץ 14 עס - צעסטצ 4018 0 +18צץקסס 6ע2061 תג 0(סת טסץ 1 .18061ט0ץ8ע01981121110 21 11גתזס צט עס ,153א 413-256-4900 24 סתסתק עט 5ט 024204ס 16256קן

מוישע קולבאק ‏ /

ועלמעניאנער

צװײטער בוכ

פעלוכעיפארלאג פוֹנ װײַסרוסלאנד | מ יס ק א נאצסעקטער א 35 19

ב ערע

א פּראָלאָג וועגג א לעפ?

קיינער האָט ניט פארשריבנ זײַנע ניסיוינעס אינ דער גרוי- סער ועלט-מילכאָמע. אינ די לאנגע, טונקעלע טראנשייעס, אָדער אפ דער פּרײי, אינ הינטערלאנד, האָט זיכ ארומגעדרייט--דאָטראָװו ארומ א ואנדערנדיקער קיכ--א באוואקסענער סאָלדאט איג אנ

| אופגעטרענט וינטערדיק היטל, אינ א הארטג שינעל, אונ אפ

עפעס ארויסגעקוקט. די ביקס האָט ער שוג ניט אײינמאָל פאר- לאָרנ, דערפאר האָט בא אימ שטענדיק געשטעקט א הילצערנ לעפל אינ כאליאװע-דאָס ויכטיקסטע געװער זײַנס אינ דער גרויסער װועלט-מילכאָמע,

דאָס איז נאָכ געװענ אינ סאמע אָנהייב, אינ 1914, אינ א הייסנ זומער"טאָג, | | :

עשאלאָנענ מיליטער זײַנענ אָפּגעפלױגנ איינע נאָכ די אנדערע פונ א גרױיסשטאָטישנ װאָקזאל. אפ די פּלאטפאָרמעס האָבנ זיכ געװויגט אינ דער זוג קײַלעכדיקע זעלנערישע היטעלעכ, אָנ דא- שעקעס, װי א היישעריק געקראָכנ דורכ די װײַטע טונעלג פונ װאָקזאל, אפ דעמ פּעראָנ, האָבנ ארומגעקלעפּט די װאגאָנעס, די בופערס אונ די דעכער פונ די װאגאָנעס,

0

עס האָט זיכ געשטיקט א גרויסע, אנ אָנפּענעמדיקע, אנ אָנ סייכלדיקע מאסע ארומ די לאנגע קעטיידערדיקע באנענ,

פלוצלונג האָט ער דערזענ פונ װאגאָג, ערגעצ איג א װײַטנ ווינקל, א פּויער מיט הילצערנע לעפל. דער איגעװײניקסטער כוש האָט אימם אונטערגעזאָגט, ער אין ארױסגעשפּרונגענ, אולס- געקליגג דאָס גרעסטע לעפל אוג ארײַנגערוקט צו זיכ איג כא* ליאווע:

-- סע װעט דאָרטנ צוניצ קומענ!י.

אזוי האָט ער דעמלט א טראכט געטאָנ מיט דער פּראָסטער : ניכטערקײַט, װאָס איז אייגנטימלעט פאר דעם דאָזיקנ מענטשג.

דעונאָכ האָט זיכ ארויסגעויזג, אז ער האָט גיט געהאט קײיג. גלאָז אונ גענומענ טרינקענ טיי מיט א לעפ?. מע האָט פוג אימ געלאכט, אָבער ער האָט מיט א טיפנ קאלטנ שפּאָט זיכ ארומ" געקוקט אונ געטראכט זלַג אייגענעמ איינטאכג געדאנק;

-- טע װעט ד אָ טנ צוניצ קומענ!.

דער מענטש האָט אפ א פרידלעכנ װאָקזאל, װײַט פוג פראָנט, אוג קעג זײַג נאָכ פאר די ערשטע צוואמענשטויסנ מיטג סוינע, אָנגעהױיבנ אלינפירנ די זיטנ פונ דער מילכאָמע.

דער דאָזיקער פארדינסט דארפ פארשויבנ װוערג אינגאנצנ אס זײַנ כעזשבנ.

ער האָט עס ליב געקראָגנ, דאָס לעפל, אינ די לאנגע יאָרג

פונ דער מילכאָמע. ער האָט עס ליב געקראָגנ, װי א געצטג, װאָס האָט אימ ארויסגעהאָלפנ איג די שווערע צײַטנ. איצט אין עס שוינ אלט אונ שװארצ, מיט אנ אָפּגעבראָכנ הענטל, ניט גרעסער אונ ניט ריינער וי א פלאכ פונ א זעלנערישער האנט. איצט אין עס שולנ קימאט װי ניט קײג לעסל, אָבער עס אי . געװעג עפשער דאָס אינציקע, דאָס אינציקע צווישנ לעפלענן װאָס האָט אזויפיל געדינט דעמ מענטשג,

0

ער האָט מיט דעמ לעפל ארויסגעשארט קארטאָפל פונ פלער. ער האָט מיט דעמ געגעסנ שניי, אז עס האָט זיכ בא אימ ארוים" געריטנ דאָס לעצטע קנעפֿל, האָט ער מיט דעם לעפל אונטערגע- האלטנ די הויונ. ער האָט דאָס לעפל ארײַנגערוקט איג קאָלגער אוג ער האָט זיכ מיט דעמ געקראצט. ער האָט פונ לעפל געי טרונקענ ריצנייל, בואנפנ אונ פּראָסט ואסער. ער האָט מיט דעמ געגראָבנ אַלאָפּעס, ער האָט אמאָל פארקויפט דאָס לעפל בלויז אפ אָפּצועסנ אונ באקומענ דערפאר א היפּשנ שטיק ברויט.

אונ לעסאָפ, האָט ער אדאנק דעמ שווארצנ אלטג לעפל בא" קומענ זײַנ בעסטנ כאווער, |

אמאָל באנאכט איזן ער א פארכאלעשטער געזעסג אינ דער אַקאָפּע. ער איז געזעסנ אײַנגעשפּארט מיט דער פּלײיצע אינ דער נאסער וואנט אונ מיט אנ אראָפּגעבױיגענעמ הארטנ קאָפּ געציילט די לעצטע מינוטנ פונ זײַג לעבנ. פּלוצלונג איז אינ גראָבנ ארלב" געשפּרונגענ עפּעס א סאָלדאט מיט א הײיס קעסעלע זפֿ, גע" כאט אפגיכ דאָס געקעכצ צווישנ די קני אונ גענומענ שלינגענ,

דעמלט האָט ער ארײַנגערוקט דאָס לעטל צו יענעמ אינ קע" סעלע. יי דאָס אין געװענ א געפערלעכער, א פּײַערלעכער מאָמענט. ער האָט מיט א שװײַגנדיקער אקשאָנעס אויסגעהאלטנ דעמ גרמלעפ לאנגנ, מאָדנע שטוינענדיקג בליק פונעמ באלעבאָס פונ קעטעלע-- אונ זיי האָבנ גענעסנ צוואמענ,

שפּעטער האָט יענער געפרעגט מיט א רויַקער באריטאָנ-שטימ:

-- װי רופט מענ דיפּ?

ער האָט געענטפערט:

-- בערע כװאָסט.

אָט דאָס אין ער--בערע דער זעלמעניאנער, רעב ועלמעלעס אנ אייניקל, ער איז עס געפאלנ אפנ סייכל מיטג לעפל; אוג

7

צוֹליב דעמ האָט ער זיב טאקע א יענער נאכט באקענט מיט פּאָרשניעוג, מיט זײַג פרלנט אונ לערער.

געענזיקט עסנ, האָט פּאָרשניעװ פאָרזיכטיק צוגענומעג בא אימ דאָס לעפֿל אונ עס ארױיסגעװאָרפג, ער װאָס ארויסגענומענ דעמ טאבאק, אװעקגעלייגט צו בערעג אם די קָב

-- רויכער, דו ביסט אנ ארבעטער?

-- יאָ, א גארבער.

-- געהערסטו צו א פארטיי?

בערע אינ רעבזעחויפ

דער קאוואליערישער קאָרפּוס, װאָס האָט זיכ אָפּגעריסנ אס א גרויסנ מעהאלעכ פונ די הױפּטיקויכעס פונ דער אומיי, אר- בעטנדיק אינ א גוואלדיק זומפּיקנ ראיאָנ, איז ארײַנ טים אינ הינטערפראָנט פונ די װײַספּאָליאקנ אונ האָט מיט זײַנע אומגע- ריכטע קלעפּ ארײַנגעבראכט אזא דעמאָראליזאציע, אז דער סוינע האָט אפילע ניט געקענט װי געהעריק איז פארטיידיקנ זיכ,

די פּאָלקנ זײַנענ געװענ גוט צוגעגרײט צו א שלאכט אפ פערד, זיי האָבנ זײער שלעכט געקענט (אונ האָבנ אויכ ניט ליב געהאט) פּעכאָטע-שלאכטנ, באזונדערס אינ גרויסע מאסנ אונ אס ברייטע פראָנטנ. אונ װײַל זײי האָבנ נאָכ ניט געהאט קײנ גע- ניטקײַט אוג קענטשאפט, האָבנ זי אױכ ניט ליב געהאט קײנ נאכט-שלצכטנ, געשאָסג ניט אינ א פארגלײַכ ערגער פונ פוס- גײיער, האלטנדיק, אז דאָס בעסטע איו זיצנ אפנ פערד אונ אר- בעטנ מיט קאלט געװער.

אונ קענ זײַנ, אז די קאָמדיװג האָכנ זיכ אויכ דערמיט גע- רעכנט, װענ זי האָבג די נעכט אויסגענוצט אפ מארשנ,

4

די נעכט--אינ װעג.

אמאָל פארטאָג באװלוט זיכ א רויטער פּאָלק ערגעצ אי אנ אומגעריכטג ראיאָנ, הונדערט װיאָרסטנג װײַט פונ פראָנט (גע- שלאפ האָבנ די קעמפער אפ די פערד). דערמיט דעיקלערט זיב אויכ אָט דער שוואכער ווידערשטאנד, װאָס די נדער ארמיי האָט באגעגנט אפ דער ליניע פונ די אלטע דײַטשישע אָקאָפּעס, װײַ? בלוין דער קלאנג, אז באַלשעװיסטישע קאואליעריע גיסט זיב פוג צאָפג אינ הינטערלאנד, האָט געצװוּנגענ די פּאָליאקג צו ווארפנ זייערע אלע פּאָזיציעס מיט: פּאָנעמ צו מיזרעכ.

די נאכט-מארשנ זײַנעג געװעג דרעמלענדיקע שלאכטג פונעמ קאוואליערישנ קאָרפוט, אונ די קעמפער געדענקענ זי אזוי גוט, וי דעמ גרויסנ אָנגויפ אפ שװענציאנ, װי די באנאכטיקע גאסג- ש*?אכטנ איג וילנע.

בערע האָט זיכ טאקע דעמלט אוסגעלערגט שלאָפּג רײַטנדיק,

8

מע פאָרט ערגעצ אי א פינצטערער נאכט דורכ אנ אומבא- קאנטער געגנט. דער פערד װיגט זיכ אי וואיעמ, אי װײכ; זיצט מענ אינעמ ברעזענטענעמ זאָטל, דאָס צוימל--פרל איג האנט, די אויגנ שליסנ זיכ פאָרזיכטיק, אונ עס אי א גרויסע פר"ד בלויז פונ דעמ געדאנק, װאָס מע שלאָפט,

עס טרעפט אמאָל, או פוג דער זײַט הייגט אָנ א גוטבאקאנ- טעד באריטאָג (פּאָרשניעװ) אויספרעגג שטילערהייט:

-- בערקא!

-- א שטאָ?

-- ספּיש?

'-- ספּליו! אוג איג א װיאָרסט ארומ נאָכ שטילער:

10

-- א דאהנאַ אוושע יאק ספּיש?

-- ניע,,, ס' טוי סאמוי מעלניצי, שטאָ פּראָיעכאלל,,

שפּעטער, אינ קאלטנ באגינעג, ציטערט מעג אופ אוג מע אי . אױסגעשלאָפנ. די מאטע זעלמעניאנישע אויגנ טשוכענ זיב אוה קוקנ אס גאנצע מײַלנ ארומ. הינטער די װעסגעדיקע נעפּלעג וויקלענ זיכ ראָזע אונ װײַסע קאָלירנ, אונ דאָ ניט װײַט, פו א נאסנ קוסט, טוט א געשוײי א פױגל, װאָס האָט אוכ, קעב טיק, די נאכט אָפּגעשלאָטנ אפ א צװײַג שטײענדיקי

די זעלמעניאנער--אז זי זײַנעננ אװעק אינ קריג, זײַנענ זײ פארפאלנ געװאָרג, וועגנ אנדערע פונ זיי האָט מענ באלך שטי- לערהייט אָנגענומענ, אז זיי זײַנענ אומגעקומענ אפ זיכער, אוג מע האָט זיי פארגעסנ, װעגנ אנדערע האָט מענ זיכ באמ אָנהײבֿ אביסל געשאָגנ מיט דער דייע, געװעג צואָדים פארשיידענע, ביז מענ האָט זיי, פארשטייט זיכ, אויכ פארגעסנ, |

ער פעטער פאָליע--אז ער איז פארפאלנ געװאָרנ, זײַנענ גיט געװענ קיינע מיינונגס-פארשײידנהײַטנ אוב מע האָט אים פארגעסג גרינטלעכ. נאָכדעמ, אז ער איז צוריקגעקומענ פוג עסטרײיכ אין די ערשטע צײַט געװענ אביסל פּריקרעי . | בענעגייע בערעס טוט האָט מענ זיכ ארומגעשלאָגנ אינ הויפ,

דעמ פעטער ‏ איטשעס שטוב איז געשטאגענ פאר דעמ, אז עֶר לעבט; דעמ כעטער זישעס שטוב האָט אָבער דאפקע געהאלטנ, אז ער איזן שוג ניט פאר קיינעם געדאכט.

דער פעטער זישע פלענט גלעטנ די באָרד אונ טײַנעני

-- גענוג צו פּלאנכענענ, מע דארפ זענ אימ צו פארגעסנייי

דצָס איז געװוענ א פארליטענער קאמפ אדום מייסימ, װאָס איז געפירט געװאָרנ אָנ געשריי אוג אמפּערניש. שטיל האָט מער

11

גערעדט אוג די װערטער זײַנעג געועג פּוסטע, װאָרום די זאכֿ איז געלעגג אינ דעם קוק פונ אנ אױיג, אי דעם באריידעוודיקג מאכ פוֹג א האַנט,

ווינטער,

װי ארויסגעטעסעט פונ דער װינטערדיקער לופט שטייעג בנ" לעט די שטיבער אפנג שניי, עס איו שוינ באלר אָװגט, עס שײַנט שארפ די ראָזעווע קאלטע זונ-שיינ אפג שניי אונ די בלויע שײנ פונ די קאלטע הימלענ, די שויבנ זײַנענ פארפראָרג, אוג או די שטארק הילע ליכטיקײַט פאלט ארטנ איג די זעלמעניאנישע שטיבער,. איז זי שוינ א מאטע אונ א רויקע, װי דער מאטער קוק פוג א דערפארענעם זעלמעניאנער,

א קאלטער װינטערדיקער שלאָס הענגט אפג רענזעהוים.

די מומע מאלקעלע קומט ארײַנ א דערפראָרעגע צומ פעטער זישענ איג שטוב כּונקט דעמלט, װעג ער זיצט ברײטלעכּ בֵּא זי צעטרייבערטע זייגערט,

שטי?, װי בא א זייגערמאכער, די װײַזעדס מעסטן די צלט, די פּאָמפּעדיקלענ--די שטילקליט,

די מומע מאלקעלע דערציילט, אן יאנקעה בויעועס יינגערע שנור, װאָס אין געפאָרנ איג קרעמענטשוק אפ קײװעראָװעס, האָט דאָרטנ געזענ בערענ. ער אין ארײַנגעגאנגענ אינ א הרכן מויער,

יאנקעוו-בויעזעס יינגערע שנור איז צוגעלאָפג אוג ארופגע- שריענ אפ די טרעפּ; | ,

-- בערע, א גערוס דיר פונדערחיימ!

אוג די מומע מאלקעלע מיינט, אז דעריבער האָט איר בערע ניט געענטפערט, װײַל ער איז שוינ געװענ אינעװײניק.

די מומע מאלקעלע קוקט אָנגעשטוענגט אפ דעמ פעטער ז-

9

שׂעט פירקאנטיק פּאָנעם: צי אָנערקענט ער ניט סאָפקאָלסאָט די גילטיקײַט כאָטש פונ איינעמ א גערוס? |

דער פעטער זיצט אָבער קאלטלעכ, קוקט מיט א מאטנ בליק פונ א דערפארענעמ זעלמעניאנער, אונ באשליסט צומ צענטנ מאָל, אז ער װעט שװײַגנ. ער איז אָבער שפילצלעװע, טוט ער פלוצלונג קעגנ דעמ אייגענעמ וילנ א פרעג!

-- פארװאָס עפּעס אינ א הויכנ מויער?

ווינטער.

די שווארצע קלעצער פונ רעבועהויפ סטארטשענ ארויס פונ די גראָבע שנייענ, װי אלטע ביינער. דער שנײי שװענקט זיכ איג ראָז. א קאלטער װינטערדיקער שלאָס הענגט אפנ רעבזעהויט.

דער טעטער איטשע קומט א פארשמײַעטער פונ גאס מיט דער לעצטער פרישער יעדיע! |

-- בערע געפינט זיכ איג מאָזיר!

די מאָזירער באלעגאָלעס האָבנ אימ געוענ, װי ער האָט אינ מאָזיר געריטנ אפ א פערד.

דער װינטערדיקער פעטער זישע גיט באלד א פרענ:

-- פארװאָס עפּעס אפ א פערד?

נאָכדעמ קוקט ער פארטאָנ אינ דער שפּאקטיוו אוג בוט װײַי טער זײַנע טויט-שמעקנדיקע האשאָרעס, װאָס ער גופע איז גיט צופיל זיכער, צי זיי שטימענ גענוי מיט דער װירקלעכקײַט.

שטאמענ שטאמט עס, װאָס דער פעטער זישע איז א זײגער- מאכער, ארײַנקוקנדיק אינ א זייגער, האָט ער, װי אלע זי" גערמאכערס, געטראכט װעגנ גאנצ אנדערע זאכנ. דערבל האָט ער ניט צופיל געהאלטנ פונ איטשקענ מיט זײַנ הױזגעוינד, דע- ריקער פונ בערענ, אז ער אין עס אָט דער מענטש, װאָס װעט זיכ קענענ אויסהיטנ פונ א קויל אפ רער מילכאָמע,

18

דערנאָכ האָט דער פעטער זישע, פונ זײַג וֹײַט, געבראכֿט א יעדיִע פונ בעסמעדרעש.

באלד נאָכנ דאוונענ האָט ער אדורכג טענצטער א װוּנק געטאָג צו פעטעױ איטשענ, גענומענ בא אימ א טקיעסקאפ, אן ער װעט ניט מאכנ קיינ מיעסע שטיק אונ אימ איבערגעגעבנ, אז בערעג האָט מענ אופגעהאנגעג,

דער פעטער איטשע האָט זיכ גענומענ טאפנ פארנ קאָפּ, בײַסנ די פינגער אונ טרערנ האָכנ פוג אימ געשפּריצט, װי פוג א קוואל, דאָס אלצ האָט אָבער געמוזט פאָרקומעג שטומערהייט, װײַל אימם אנטקעגנ איז געזעסנ דער שטרענגער פעטער וישע אונ געװאָרנט מיטנ פינגער:

-- געדענק דעם טקיעסקאם, איטשקע, געדענק דע טקלעסקאפ!

אלזאָ, בערע איז שוינ אָלעװאשנאָבל.

דעמלט האָט דער פעטער זישע פאראָרונט אינ הוים, אז די מומע מאלקעלע זאָל ניט װיסנ פונ דער זאכ, װײַל עס אין אָנ" גענומענ, אז א מאמע דערװיסט זיכ װועגנ דעמ טױט פונ א זוג אטאכ שפּעטער,. דער פעטער איטשע האָט געפאָלגט. ער איז ארומגעגאנגענ א גאנצנ װינטער מיט א פארקאשערט, נארע- שעוואט בערד? אונ די אויגנ האָבנ בא אימ געטרערט.

ער האָט אפילע יאָ אמאָל, זיצנדיק א פארשמאכֿטער לעבג דעמ פעטער זישענ, א פרעג געטאָנ:

-- זישע, פארװאָס עפּעס אופגעהאנגענ?

דאָס האָט ער א פרעג געטאָנ פונ פארצווייפלונג. דער פעטער זישע האָט אָבער אפ אימ געװאָרפנ א שארפנ קוק, װײַל ער האָט בײסמײַסע געמיינט, אז מענ האָט שוױינ דעמ שנײַדערוק ווידער ערגעצ אונטערגעהעצט, דער פעטער זישע האָט אימ אס דעמ גאָרנישט געענטפערט, בלוין געקװעטשט מיט די פלייצעס אונ געשטױגט,

14

דער שוינד? מִיט בערעס טױט האָט זיכ אָבער ניט אפנגעי געבנ,

סאָפּ װינטער, װענ דער רעבועהוים האָט זיכ געװײיקט איג די ערשטע ווארעמע רעגנס, האָט װעלװל דעמ מעלאמעדס זוג אָנ" געקלאפּט שפּעט באנאכט צו דעם פּעטער איטשענ. ער האָט גע בראכט א גערוס: מיט א נאכט צוריק האָט ער געטראָפנ בערענ | אינ סמאָלענסק אפג װאָקזאל אונ בערע האָט דורכ אימ געשיקט אהיימ א וויטנ עפּל. |

דער פעטער איטשע איז געשטאנענ אינ הויפ צװישנ א רער? זעלמעניאנער אונ דערציילט,

|-- די מײַסע איז אזוי: װעלװל דעמ מעלאמעדס זונ אין זיב געזעסנ אפ דעמ סמאָלענסקער װאָקזאל אונ גערויכערט א פאפ ראָס, דעמלט זעט ער, װי בערע שטייט אינ סאמע מיטנ װאָקואל אונ עסט אנ עפּל. װעלװל דעמ מעלאמעדס זונ איז, פארשטייט זיכ, באלר צו אימ צוגעלאָפנ אוב געפוענט ,זע, בערע, דאָס ביסטו? אבי בא אונדו האלט מענ, אז דו ביסט שוינ געשטאָרבנ!" בערע האָט נישט געװוּסט פוג װאָס צו זאָגנ (דערמיט האָט דער פעטער איטשע געװאָלט א שטאָכ טאָג דעמ ברודער זײַנעמ, דעמ זייגערמאכער), בערע האָט זיכ גרײַלעכ דערפרייט מיט דעם גע" רוס, האָט זיכ נאָכגעפרעגט װעגנ אלעמענ, אונ באלד האָט ער ארויסגענומענ פונ קעשענע א צװייטנ, א גרעסערג עפּל, אוג איבערגעגעבנ װעלוול דעמ מעלאמעדס זוֹנו

-- פאר דער מאמעג אונ פאר דעמ טאטנן

דער פעטער איטשע איז אמאָל אינ א נאָװענע געװענ צעהאָצט,

אינדערפרי אין שוינ אלצ געװענ קלאָר. דער שווארצער פרל- לינגדיקער רעבזעהויפ האָט מיט יערנ נאסנ קלאָצ פוג די נירע" ריקע שטיבער געשלונגענ די ערשטע טראָפּגס לעבעדיקע שײַני

דעמלט איז דער פעטער זישע ארויס מיטנ שטאקטיו אינ אולג

}9

אפג גאנעק, א קוק געטאָנ אפנ גוטנ, ווארעמעג הימ? אוג בא" שלאָסנ נאָכצוגעננ,

עטלעכע טעג אי דער עפל געלעגנ איג א טעלער אפנ טיש, דאָס איז געװענ א רויטער װינטערדיקער עפּל, א ראפע, מיט א גראָבער הויט, מיט א קורצנ גראָבנ שטענגל אונ פונ אימ האָט געטראָגנ א װײַניקער רייעכ איבערנ גאנצנ שטוב. עטלעכע טעג איזן דער עפּל געלעגנ אפנ טיש. מענ האָט געטאפט זײַנ קילע הויט, געהויבנ אימ פארנ שטענגל אתנ געטראכט דערבל װעגנ בערעס לעבנ אוג וועגנ זײַנע ניסיוינעס אפ די שלאכט-פעלדער.

עטלעכע טעג איז בערע געװענ דער שײינער כאָלעמ פונ די זעלמעניאנער. דער הויפ האָט אימ פלוצלונג דערזענ, װי אנ אופגייענדיקנ שטערנג אינ דער מישפּאָכע, װאָס אין שוינ גע- גאנגענ בארג-אראָפּ.

אָכער װאָס טוט מענ צו דעם פעטער איטשענ?

דער פעטער איטשע, וועלכער האָט ניט פארמאָגט די פיייקײט צו טראכטנ װײַט, האָט אמאָל אינ א דעגנדיקער נאכט, װענ ער איז מיט דער מומע מאלקעלענ פארבליבנ אליינ אינ שטוב, א זאָג געטאָנ פארטראכטערהייט: |

-- איז װאָס, מאלקעלע, מיר װועלנ זיכ עפשער זעצנ עסנ דעמ עפּל?

די מומע האָט זיכ אינ דער ערשטער מינוט אביסל געקוופנקלט:

-- ס'איז ניט א שאָד, איטשע?

זי האָט אָבער געבראכט א מעסער אוג דער פעטער איטשע האָט באלד איבערגעשפּאָלטנ דעמ עפּל אפ צוויי גלײַכע העלפטג.,

8ט

אינ יענער נאכט אין א פאָלק קאוואלעריע דורכגעגאנגענ די שטאָט אינ מאוש צום פּוילישנ פראָנט.

0

עס האָט געגאָסנ א פליוכ רעגנ, בערעס עסקאדראָנ האָט זיכ קולמ באװועגט אינ דער פינצטער איבערנ דאלהינעװער סראקט, פינם קילאָמעטער פוג שטאָט, לינקס פונעמ טראקט האָט זיכ גע" ריסנ דער הימל אינ עלעקטרישע פלעקנ פונ די טױונטער שטאָ- טישע לאמטערנעס.

בערע איז געזעסנ אפנ פערד ארײַנגערוקט דעמ קאָפּ אינעם נאסנ קאָלנער אונ פונ אונטנ אױופ געקוקט אם די שײַנענדיקע בויגנס פונ שטאָט. עס האָט זיכ נאָר געהערט דאָס כליופענ פונ פּאָדקעװעס אינ דער ווארעמער גלאָטע, דער טיפער כראָפּענ פור פערד, אונ א גוטבאקאנטער באויטאָנ האָט פו דער רעכטער זײַט גענומענ אויספרעגנ שטילערהייט!

דד בערקא!

-- א שטאָ?

-- טפּיש?

הי ניעוי

אוני אינ א װײַלע ארום נאָכ שטילערי

-- א פּאָטשעמו?

בערע האָט עפּעס א בורטשע געטאָנ אונטערנ נאסנ װאָנצ, אונ װײַל ער איז געװענ אנ אײַזעונער שװײַגער, האָט ער ניס אױסגעזאָגט, אז אינ אָט דער פארבײפאָרנדיקער שטאָט איז ער געבאָרג געװאָרנ אונ דאָ װױינענ זײַנע עלטערנ, װעמענ ער האָט מיט עטלעכע טעג צוריק איבערגעשיקט פונ סמאָלענסקער װאָק- זאל א גערוס אונ א גרויסנ װוינטערדיקג עפּ7?, א ראפּעיי

= היל לש רג טקעריידיר חי

2 זעלמעניאנער 2 בום 17

! אויסערגעוויינלעכע טאסירונגענ מיט בערענ אונטערוועגנט ‏

דער קאָרפּוס האָט זיכ געטראָגנ אפ נאסע פערד.

דער קאָרפּוס האָט זיכ געטראָגנ מיט אָפּנעטמאליעטע טשפ" רינעס, מיט דורכגערויכערטע שינעלנ,

א גאנצע נאכט אין געגאנגענ קאוואליעריע דורכ דעמ גראָד- נער וואלד. װוּ נאָר א קליינ בערגל האָבנ זיכ באוועגט אפנ הוילג װאָריזאָנט סילועטנ פונ קליינע ראזיעודג איג שפּיציקע שלעמענ, מיט פארגליווערטע באגנעטנ אפנ אויסגעשטערנטג הימל,

גראָדנע איז געפאלנ.

איבער די פארגעפּלטע בעריאָזעװע שליאכנ האָבנ ױכ גע- שלעפט רעשטלעכ פונ צעקלאפּטע פוילישע אָנאָוג. סיווע פּוע- ימ זײַנעג געשטאנענ בא די אָפּנעברענטע כאטעס, געצויגנ פונ די ליולקעס אונ מיט א מוטנעמם שלעפעריקנ לאנגװװול בא- טראכט די צערודערונג פוג דער װעלט,

די ,רײַטנדיקע פּיעכאָטע* האָט געשפּארט פונ אומעטומן פונ אהינטער יעדג װעלדל האָט זי פּלוצלונג ארויסגעריטו, געפלויגג

18

דוֹרכ די שטעטלעכ, פֿאָרטירט טײַכֿנ אוב שטענדיק ארומגעכאפּט, קימאט װי מיט די הוילע שװערדנ, דעמ לינקנ פלאנג פונ סוינע,

די אומעטיקע שטיק ערד פונ דװינע בי צומ װײַסל, די וועלדער, די זומפּנ אונ טײיכנ זײַנעג פּלוצלונג באלויכטנ געװאָרג מיט א קאלטנ גלאנצ פונ די פינטם טױזנט סאבליעס פונ קאָרפּוס.

עס האָט געלעבט די געגנט בלויז מיט די טויזנטער סאָלדאטנ, אװטאָמאָבילנ, לאנגע פּאמעלעכדיקע אָבאָזנ, װאָס זײַנענ ארויס- געקראָכנ װי פוג אונטער דער ערד.

סיווע פּויעוימ האָבנ מיט א מוטנעמ שלעפעריקנ לאנגװללל געטערכעט בא די אָפּגעברענטע כאטעס אונ געטראכט װעגנ דעמ אומגעקומענעמ ווארעמנ הינטערנ אויווג,

דער נ-ער פּאָלק אין געשטאנענ אהינטער ביאלעסטאָק. ער- געצ, ניט װײַט פוג א שטעטל, בא א שטיל װאָקואלכל, האָט אָפֿי גערוט בערעס עסקאדראָנ.

װער װייס צוליב װאָס בערע האָט עס דעמלט געדארפט אראָפּכאפּ זיב איג שטעטל?

קעג זײַנ, שולדיק איז אינ דעמ פאל פּאָרשניעװ, װאָס אי געװענ א ווילדער רױכעורער אונ ער האָט געמיינט, אז בערע װעט אים קריגנ טאבעק אינב שטעטל. נאָר או דער עסקאדראָג האָט באוויזנ אָפּצוטרעטנ אינ אָרדענונג (פּאָרשניעװו האָט אפילע אוועקגעפירט בערעס פערד), װענ דאָס שטעטל איז ארײַנגעפאלנ צומ סוינע, קענ מענ זענ שױנ פונ דעמ, װאָס דער זעלביקער עסקאדראָנ איז שפּעטער באלוינט געװאָרנ פאר אנ אטאקע אפ פוילישער פיעכאָטע ערגעצ הינטער לאָמושע.

בערע איז דעמלט אומזיסט אונ אומנישט ארלינגעפאלנ צו די פּאָליאקנ אונ אפ אזא מאָזנעמ אױפנ, אז ער האָט עס אשילע ניט באמערקט,

19

אינ שטעטל איז ער אװעק מיט דעמ בעריאָזעװג טראקט, געגאנגעג איז ער פריילעכ, שיר ניט מיט א געזאנג. דאָרטנ איף שטעטל האָט ער זיב ארומגעדרייט איבערנ מארק, דורכגעגאנגענ אלע קראָמעג אונ פארנאכט האָט ער באשלאָסג אריסגיג אפ גאָלג זיכ צומ שערער,

דער שערער פונ שטעטל איז געװענ א טױבער. דער שע- רער פונ שטעטל האָט אימ טויבערהייט אינ דער האלבפינצטער- ניש געשאָרנ, געגאָלט, געפארעט אימ אפילע מיט הײיסע טיכער,.

דער שערער איז געװענ א טובער אוג ניט געהערט, וי די צײַט גייט.

נאָכדעמ, אז בערע איז פונ אימ ארויס, האָט ער שוג גע" פונעג דאָס שטעטל א פארהאקטע אפ אלע זאוואלעס, א געפאלענע איג טיפער כאלאָשעס,

אינ דער גרויסער שטילקײַט אין דאָס שטעטל געלעגנ פאר- קראָכג טיפ אינ זיכ אונ ארויסנעשטעלט עפּעס א ביסל צוֹ גרול-. סע שטיבּער צומ דרויסנ,

אפ דעמ שמאָלג געסל פונ װאָקואל איז געפלויגנ א קליינער פוילישער ראזיעזר. | |

דעמלט האָט זיכ בערע אראָפּגעױרײט פונ די לײידיקע, זי טיקע געטלעכ; ער איו דעמלט אװעק פונ שטוב צו שטוב או געקלאמט אינ די פארהאקטע טירנ; געמינט װאָט ער, אז מע װעט אימ עפֿעגעג.

בא א ראָג געסל האָט ער פלוצלונג דײַטלעכ דערהערט א לאנגזאמנ טופענ פונ געדיכטע רייענ פּאָדקעװעס. דער סוינע איז הייסט עס, טאקע דאָ נאָענט לעבג. אימ.

פונ אימפּעט װעננ האָט ער געפּרוּװוט אנ עפג טאָנ דאָס טיר? פונ אדערבלילקנ טויער, האָט זיכ דאָס טירל דאָסמאָל גראָד גע" עפנט אונ ער איז געבליבנ שטינ אינ א הוים.

20

דער בעקער

דאָ האָט געװױנט א בעקער. אדורכ דעמ קליינעמ בלאָטיקנ פענצטערל אין געװענ צו זעג, װי עס בלעטערט זיכ א פײַער איג אױיװנ, װי א פּיצל ייָר, אינ איינ העמד, בייגט זיכ אונ רוקט' לאָפּעטעס אינ אויווג.

אז דער בעקער איז געװענ א יד מיט א װײַטג קוק האָט מענ געקענט ארויסזענ שויג אינ דער ערשטער מינוט, דאָס האָט מעג געקענט ארויסזענ פונ דעמ, װי ער האָט באלד געהײסנ די װײַבער איג שטוב (א ליב מיט א טאָכֿטער) שװײגנ, צוגעלײיגט דעמ פינגער צומ מול, אוב בערענ האָט ער אָנגענומענ באמ ארבל, ארויס מיט אימ אדורכנ פירהוין אינ טונקעלנ שטאל אריג.

-- באָכער,--האָט ער געזאָנט,--אז מע װעט דיכ נעמענ פונ- דאנענ, ווייס איכ ניט פונ װאָס צו זאָגנ.

בערע האָט זיכ, אלזאָ, דעמלט פארקליבנ אינ א שטאל.

אינדערפינצטער האָט ער דערשמעקט דעמ גערוכ פונ הינער אפ א סידעליע, נאָכרעמ, אז די אויגג האָבנ זיכ צוגעװוינט, האָט ער זיי אויכ דערזענ צונויפגעטוליעטע אפ א דראָנג אינ א װינקל שטאל. ברעקלעכ קוילעט האָנ: זיכ געשאָטנ פוג די פארשלאָמענע אויפעס, װי זיי װאָלטנ דאָ רײדנ אט א הינערשנ אויפנ פוג שלאָפ,

ארומ אונ ארום איז געוועג טוכלע אוג פינצטער.

באנאכט איז דעמ בעקערס מיידל ארייג אינ שטאל: | -- באָכער, נאט אײַכ ברויט! בי

אפ מאָרגנ האָט זי אי ארײַנגעטראָגג א טעפל זופ, װאָס ער האָט אָפּגעגעסנ מיט דאנק, אוג געזעצט זיכ באלד וארטג אט מיטעק, |

דער עלנטער בערע האָט געלעבט אלײנ מיט די אלטע בער

21

װענעס אינ די װענט אונ מיט די וראבע הינער, װאָס האָבנ אימ געפּיקט אינ די שטיװול, ליונדיק אינ עטאל אכג גױכ, האָט ער געצויגנ די הערלעכ פונ װאָנצ, אלצ אָפטער זיכ דערמאָנט אָנ פּאָרשניעװנ, דעמ פריילעכנ יונג, װאָס איז אימ געריטנ בא דער רעכטער זײַט. יי

-- בערקא טי ספּיש?

אזוי איז בערע דעמלט ערגעצ געלעונ אינ א שטאל אונ געבענקט.

.. א יעסנדיקע נאכט אינ פעלד. א שלאקטרעננ גיסט פונ די נידעריקע כמארעס. די נאסע פערד שטייענ איג דער פינצטער, ארומ א קליינעמ פּײַער זיצט דער גאנצער װזװאָד: קריװאָשײעװ, פּאָרשניעװו, מיטראָסיאנ, אנדריי אונ נאָכ אוג נאָכ,.. אינ זשאר באקנ זיכ קארטאָפל פארנ װזװאָד. דערנאָכ האָט פּאָרשניעו גע- זונגענ אינ דער נאכּט. אלע זײַנענ געזעסנ ארומ אימ, װי אי א טײַכ, אונ דער רעגנ האָט געגאָטנ פונ די ארבל, פונ די װאָנצנ, פונ די פּאטלעס האָר. | אזוי אי בערע דעמלט געלעגנ אינ א שטאל אונ געבענקט.

אָונטיצו האָט זיכ דאָט בעקערל געפּאָרעט אינ הוֹיפ. ער האָט באטאפּט די זאוואלעס, די שלעסער, געהאקט מיט די לאָדנ. אינ שטאל איז נאָכ דער קלאפערלל געדיכטער געװאָרנ די טוכלע שװײַיגעניש, געמישט מיט די ברעקלעכ הינערשע שטימעס אפ דער סידעליע.

שפּעט באנאכט איז דאָס צעכראסטעטע בעקערל -קענטיק ערשט פונ לעבנ אויוונ--ארלינגעלאָפג אינ שטאל מיט א בינטל בגאָרימ אונטערנ אָרעם:

-- נא, טו אָנ, באָכער, אונ קומ אינ שטוב ארליג..,

שפּעטער צו, איז בערע שוינ געועסג באמ ליכטיקנ טיש אינ א קורצער אָפּגעקראָכענער קורטקע אונ אפנ קצָפּ האָט ער גע-

22

האט א ריפּסג שאבעסדיק היטל, װאָס פײַנע באלעבאטים טראָגג אינ כעסמעדרעש.

דער פיל {ר אינ אויווג האָט געװאָרפג א גאָלדענע שײַנ אפ א האלבער שטוב, אונ דאָס פּיצל בעקערל איו שוג צוריק גע- שטאנענ צוישנ די לאָפּעטעס, גערוקט שטעקנס אינ פײַער אונ ארױיסגעשלעפּט פונ דער היצ לאנגע ברעטלעכ געבעקסי

-- באָכער, קײַ בייגל!

בערע האָט געקײַט פונ דער קופּע הײסע, ברוינע ביגל אוג געװאָרפנ פונ צײַט צו צײַט א פארגלײַזטנ קוק אפ דעמ בעקערס מייך? באט טיש, װאָס װאָט צו אימ אריבערנעשמעקט מיט טשער" געשקע. |

-- באָכער, זײַ װי בא זיכ אינדערהיימי.

-- באָכער, נעמ א גלעזל טליי,

אונ דערגאָכ האָט ער זיכ געװענדעט צו דער טאָכטער:

-- לייטשע, אלעמלל לייענסטו ניט ס'ביכל?

לייטשע האָט דעמלט אראָפּגעלאָונ די אויגנ צומ ביכל,

דער פּײַער האָט געפאָרפֿלט אינ אויונ. שמוציקע רינעלעכ שווייס האָבנ אראָפּגערונענ פונעמ בעקערס שווארצנ בערדעלע אפ דער צעכואסטעטער בווסט; די שטעקנס אונ לאָפּעטעס זײַנענ געפלויגנ אהיג אונ צוריק, אונ איבער אלעמענ האָט געקנאקט זײַג דיג קעלעכל, געכליפּעט אוג געזיפצט איבער די צעראבירטע קראָמענ אינ מארק, איבער דער איידע ייָדנ, װאָס זײַנענ בער לאדאל געװאָרנ פונ די לעצטע פּאָליאקנ.

עס זיפצט דאָס בעקערל, 2

ווארפנדיק אָכער אנ אױג אט בערענ;, פארקערעהט דאָס זיסע קעלעכל פּלוצלונג אינ א זײַט; ער ויל, נעמלעכ, ארויס- באקומענ, צי אין ניט אמאָל דער באָכער א באװײַבטער, צי אין נִיט אמאָל ארױסגעװאָרפג די גאנצע טירכע, |

:(

בערע זופּט די הייסע גלעולעכ טײ, קוקט איג ספּאָדיק אונ שװײיגט, װי ס'איז דער שטייגער פונ זעלמעניאנער,

טוט דאָטס געקערל א זעצ ארײַנ אינ אויװנ א שטעקנ מיט בייגל; | |

-- װאָס איז דער אָפּהאלט? א טאטע מאמע װאָט מענ דאָכ מיסטאָמע? אונ א שטיקל , מאיאָמאָשטש" האָט מענ דאָכ מיסטאָמע אויכ? נו, אונ א שײַטל איוורע אָפּזאָגג קענ מענ דאָכ מיסטאָמע? אוג איג די קלאסג אין מענ דאָכ מיסטאָמע ניט געגאנגענ, װאָס-- גיין? |

בערע שאַקלט מיט דעמ קאָפ.

-- אָבער א שטיקל מעלאָכע אינ האנט האָט מעג דאָכ מיסי טאָמע? קענסטו מיר ניט זאָגנ, באָכער, װאָס דו טוסט?

-- איכ בינ א גארבער, |

-- א גארבער גאָר?,.. נו, איז װאָט אין דאָ דער אָפּהאלט? האָט מענ דאָכ אָפּגעשפּאָרטע עטלעכע קערבלעכ מיסטאָמע? אונ מע איז דאָכ מיסטאָמע באקלײידט אונ באנייט אוֹיכ? נו, או: אן דער אויבערשטער העלפט, מע װעט קומעג פו: די מילכאָמעס געזונטערהייט, פארװייקט מענ אליינ א פעלכל אונ מע װערט א באלעבאָס פאר זיכ, ניינ? נו, איז װאָס אי דאָ דער אָפהאלט? וי אלט ביסטו, אונוז אלעמענ צו לענגערע יאָר?

-- צוויי-אונ-דרליסיק.

-- צוויידאונ-דרליסילג?- האָט געכאפט דאָס בעקערל א לאָפּעטע אונ ארײַנגעװאָרפנ אינ אויוג,--נו, איז מענ דאָכ אינ די רעכטע יאָרנ; אינ סאמע בלין מײַנ לייטשע איז פּונקט מיט א יאָר צענ ייַנגער פאר דיר. שעם זיכ, באָכער, שעמ זיכ, איכ אינ דײַנע יאָרנ האָג שוינ לאנג כאסענע געהאטי.

פונדעסטוועגנ איז נאָכ בערע יענע נאכט געגאנגענ שלאָפנ אינ

24

שטאל (א באלאָנעס פונ א מענטשנ צו האלטנ דעמ איידעמ זײַנעמ איג שטאלן),.

אינדערפרי האָט מענ אימ װידער ארײנגערופנ אפ א גלעול 6 ן

די שוויגער אין געװענ אָנגעטאָנ איג א נלַער מאטשיילע. בערע באמ סאמאָוואר, לייטשע--פונ דער אנדער זײַט, נאָר פאר- | שטאָפּט זײַנענ פּונקט דעמלט געװענ בײיונס געדאנקענ. לייטשע האָט געשמאכט, געדארפט. האָט זי עפּעס זאָגנ צו בערענ אוג גיט געװוּסט װאָס,

דעמלט איז דאָס פארשלאָפענע בעקערל מיט דעמ צעפודלטג בערדעלע אראָפּגעשפּרונגענ פוג הינטערנ אולוונ. אונטערהאלטגריק די גאטיעס מיט דער האנט, האָט ער געטענצלט איבערג שטוב אונ געטײַנעט;

-- װאָס איז עס פאר א װעלט? עס זיצנ א באָכער מיט א מיידל, יונגע קינדער, טוט מענ אמאָל א לאכ, א שטים, װי עס פירט זיכ דאָרטנ,,. כ'ווייס, באלײַטנ זיצט מענ אונ מע לושטשעט סיעמעטשקעס, מע קושט זיכ אפילע...

ער האָט אופגעהויבנ דאָס פאָרהענגל פונ פענצטער אוג ארויסגעקוקט אינדרויסנ;

-- אונ פארװאָס טאקע ניט ארויסגיינ שפּאצירנ? א שיינער טאָג, מע זעצט זיב אװעק אפנ גראָז, אביסל רעדט מענ פונ די ביכלעכ--וועננ פייגעלעכ, װעגנ קאראסקעלעכ, דערנאָכ רעדט מענ דאָרטנ.., ווענג ליבעדשמיבע, יונגע קינדער!,.

באטאָג זײַנענ בערע מיט לייטשענ ארויס אהינטערנ שטאָט, פונ לייטשענ האָט געשמעקט מיט זײפ, געגאנגענ הארט געבבֿ באָכער מיט ברענענדיקע באקנ אונ געשפונענ ארומ אים די נעצנ פונ ליבע; ארומ אונ ארומ האָט זיכ די ראָזע לופט געגאָסג

25

אפ דעמ זאמדיקנ װעג, בארג-אראָפּ אונ אט דעם גרינס פוג די פעלרער.

אפ א הילצערנג בריקל איבער א טײַכל, אָנגעשפּארט אָנ דעמ בעראָזעװג פארענטשל, זײַנענ זיי נאָכדעם לאנג געשטאנענ אוג געקוקט אינ וואסער ארײַנ, דעמלט האָט לייטשע ארויסגענר מענ פוג קעשענע א הויפנ סיעמעטשקעס:

-- געניסט,--האָט זי געזאָגט,--געניסט!

ער האָט א גוטנ שמייכל געטאָנ; אופגעהויננ די רויקע זעל" מעניאשע אויגנ אונ ערשט איצט דערזענ ליײקענ א שטארק נאָ- ענטע. עס איז געװענ אָנהײבֿ זומער, ער האָט קאלטבלוטיק גע- נומענ לושטשענ די סיעמעטשקעס, וי זעלמעניאנער טוענ אינ אווינע פאלנ. ער האָט געפרעגט:

-- װייסט איר ניט, װוּהינ גײט אָט דער װעג?

-- קײַג װאָלקאָװישק.

-- אונ פונ װאָללאָװישק?

-- קײַנ סלאָנימ,

-- אונ פונ סלאָנימ?

-- קײַנ לידע,

-- ס'איז דער װעג אפ וילנע, װאָס?

-- אפ ווילנע.

ער האָט זיכ פארטראכט אונ אראָפּגעקוקט צום טײַכל. דאָס וואסער איז געװענ העל ביז צומ גרונט, א זילבערנע פּלאָטשע איז געשטאנענ דּויִק אינעם קלאָרנ וואסער, אפ איינ אָרט, װי א צוגע- שמידטע,

לייטשע האָט געפרעגט:

-- איר האָט אמאָל געשפּילט א ליבע?

ה- גלינ,

-- טאָ שפּילט איצטער...

26

זי האָט עס אָפּגעזאָגט מאָרנע שטיל, מיט אנ אײַמע פאר די אייגענע װערטער, אונ ער האָט אפ איר פּלוצלונג א קוק געטאָג- פונ א זײַט מיט א שטומ אָננעגאָסנ אויג,

דד נו?

-- װאָסי?--האָט ער געפרעגט, הולכ.

-- פארװאָס קושט איר זיכ ניט?

אי

אינאָװנט זײַגענ זי ארײג צוריק איג שטעטל. זי איז געגאנגענ אָנגעלענט אפ זײַנ אָרעס, װי א װײַבל נאָכ דער כאסענע. דעמלט האָט איר בערע געזאָגט:

-- הײַנט באנאכט גי איכ אוועק,

-- װאָס?

-- הײַנט באנאכט,--האָט בערע געזאָגט,--גיי איכ אוועק,

די זונ איז פארגאנגענ. די זונ האָט באגולרנ די שפּיצנ פונ די פּארקאנעס אונ די קליינע שלבלעכ פונ די שטיבער. ערגעצ-װו, אינ א באלעבאטישער שטוב, האָט מענ שוג אָנגעצונדג א לאָמפּ, דאָס בעקערל רוּוונ (מענ האָט אימ גערופנ רוּוונ) איז געשטאנענ באמ טויער אונ אומגעדולדיק געצופּט דאָס בערדל,

ער האָט געטראכט וועגנ ליבע-שמיבע.

אונ אז די יונגע פּאָר האָט ויכ נאָכדעמ באװיזנ איג געסל, איז ער זיי ארויסגעשפּוונגענ אנטקעגנ, געשמייכלט מיט דעם עונסטנ נעבעכ-פּענעמל אוג באלד גענומענ אױספאָרשנ:

-- געגולײַעט, הא?

: שפּעט באנאכט, אייוער בערע אין ארויס פונ שטעטל, אין באמ בעקער אינ שטוב אָנגעגאנגענ א שארפע קריג,

27

דער בעקער האָט געטלַנעט, אז בערע האָט אימ פּראָסטיפּאָשעט בעדילהאדא?ל געשטעלט אונ ער האָט גערוטנ דעם יאָװנ צו מענטשנ, שכיינימ האָבנ זיכ ארײַנגעמישט אונ קוים ארויסגע- ראטעװועט דעמ עלנטנ שטומורע פונ זײַנע הענט, װאָרומ װי מע גיט איבער האָט זיכ דאָס בעקערל אפילע גערוקט צו אימ שלאָגנ,

-- זאָל זי זאָגנ,--האָט געשרלענ רוּוונ,--לייטשע, רייד דו!--נאָר לייטשע איז פּלוצלונג אויסגערונענ פוג שטוב או, אזוי ארומ, האָט זי ניט געקאָנט איבערגעבנ פאר מענטשנ, װיָאזוי בערע איז צו איר צוגעשטאנענ. דער בעקער האָט דעמלט געפאָדערט, מע זאָל לעכאָלאפּאָכעס אויספרעג זײַנ װײַב, אונ געמיינט האָט ער, אז וויבאלד זי אי א פרויענצימער װעט זי אױכ קאָנענ אָפּמאָלנ די זאכ. פארשטייט זיכ, אז אינ אזוינע זאכג האָט שוג די אלטע גיט געקענט זאָגנ עפּעס אזוינס, װאָס זאָל האָבנ א האפט, ‏ /

בערע האָט טים אָפּגעעטעמט ערשט אט יעגער זײַט שטעטל. ער האָט אראָפּגענומענ דאָס היטל, דאָס דיפּסענע היטל, אונ זיכ אָפּגעװישט מיטג ארבל דעמ שוייס, װי גאָכ א שרעקלעכער הייסער שלאכט,

א גרויסע, שווארצע נאכט,

וואסערנ האָבנ געשװענקט ערגעצ קליינע שטײנךלעכ באמ װעג. ווארעמע װינטנ האָבנ זיכ געבראַכנ אינ די צװײגג. די ערד האָט געעטעמט ברייט אונ געשמעקט האָט אפילע דער זאמד, דער פײַכטער זאמד פונ טראקט,

א ריר פונ א שװערער צװײג האָט זיכ אָפּנערופג אפ די פעלדער מיט א קרעכצ,

בערע איז געגאנגענ מיטנ װעג, געשטעלט די פיס טיפ איג

28

זאמד. פונ דער פינצטערניש האָבנ זיכ אויסגעטיילט געדיכטערע פינצ- טערנישנ פונ פלענקענער, קוסטעט, ביימער. רעכטט, פאזע טראקט, איז געשטאנענ א דעמב, װי אָנגעשריבג מיט טינט אפנ הימל, א דעמב, װי א שווארצער שאָטנ פוג זיכ אליינ. געבנ אימ, שוינ אפ וועג, האָט גענליווערט עפּעס א געשטאלט, |

בערע איז צוגעגאנגענ אונ דערקענט זיי

-- לייטשע.

זי איז געשטאנענ פארװיקלט אי א פאטשילע, א פאר- שטארטע אונ שװײַגנדיקע. זי האָט ארויסגענומענ א טאָרבע בייגל פונ אונטערנ פאטשיילע:

הד בערע, נא דיר בייגל אפנ װעג..

אונ בערע איז אװעק.

דער גאָסטיניעצ האָט אימ ארײַנגעגאָסנ אינ דער נאָענטער געדיכטער פינצטערוניש, |

װײַטערדיקע אויסערגעוויינלעכע פּאסירונגענ מיט בערענ אונטערוועגנס אהיימ

וועגנ בערעס צוריקער אחיימ איז שוג גאָרניט אזוי לײַכט ארויסצובאקומענ פונ עמעצנ א װאָרט. דאָס איז פארבליבנ א פּוסט אָרט איג זײַנ לעבנ. די זעלמעניאנער, װי באװוּסט, ריידנ גיט צוישנ זיכ אוב אן מע כאפט ערגעצ א יעדיע, איז עס שױנ אזוי גוט װי פוג דער צענטער האנט,

בערע גופע שװליגט,

אז ער איז אָבער דעמלט אװעץ מיטנ גאָטטינעצ אפ גראָרגע, אוג פוג דאָרטנ--דורכ ווילנע, דורכ מאָלאָדעטשנע, דורכ ראדאָש- קעוויטש פארקערעוועט אפ מינסק, דאָס איז גאװוּסט פוג די פא" פירנ, װאָס ער האָט צוגעשטעלט איג דער מיליציע, װענ ער האָט זיכ געקליבנ װערנ א מיליצ;אָנער. אפ דעמ איז פאראנ, אזוי צוזאָגנ, א דאָקומענט, א שטיקל פאמיר, װאָס צאלקע דעמ פעטער יודעס, נישטערנדיק נאָכ אלטע שיימעס, האָט אויסגעפר- גענ שוינ נאָכ דעמם פעטער זישעס טויט, פארשטעקט הינטער איינעמ פונ זײַנע אײיביק-גייענדיקע זייגערס,

50

צאלקע דעמ פעטער ידעס, װאָס פונ די נײַע געלערנטע! ער זוכט אלטע ייִדישע ספאָרעמלעכ,

זעט מענ אמאָל עמעצנ הענגענ בא דער פּאָליצע נעבנ סטעליע, װוּ עס פּרוכנענ די טכינעס, אין עס צאלקע דעמ פעטער יודעס. אפ דעמ דאָזיקנ שלימאזל זאָגט מענ אינ הופּ:

-- נו יע, ער האָט געװאָלט שפּײַענ אינדערהויכ אוג זיכ אָנ" געשפּיגנ א פול פּאָנעם!

אז צאלקע דעמ פעטער יודעס האָט דעמלט אריסגעשלעפּט דאָס פאפירל פונ הינטערנ זייגער, איו ער אװעקגעלאָפנ מיט דער מעציע צו זיכ, װי א הונט טליט אװעק מיט א ביג הינטערג פארקנ, אָפּגעזעסנ איבער דעמ ביז באגינענ אונ סאָפקאָלטאָפ איבערגעלייענט די קאָטשערעס מיט די פּאָמעלעכ,

אָט װאָס בערע האָט געשריבנ אינעם פאפירל:

,.. אינ שטאל, אז דער בעקער האָט דערפאר געװאָלט איכ זאָל כאסענע האָבנ, האָב איכ זיכ מיט אימ געקריגט א גאנצע נאכט, אזוי ביג איכ באנאכט אװועק קײַנ קריניצע, פוג קריניצע בינ איכ געגאננעג א גאנצג טאָג קיינ בוטשאטש, פונ בוטשאטש בינ איכ געגאנגענ קײַנ נאָזעראָװע. פונ נאָזע- ראָװע בינ איכ גאגאנגענ קײַנ דיאטלע, פונ דיאטלע בינ איכ געגאנגעג קײַג הײידוטיטשאָק. פונ הײירוטיטשאָק בינ איכ גע- גאנגענ איג דאָרפ, װאָס הייסט דראָזדאָװע. פונ דראָזדאָװע בינ איכ געגאנגענ קינ ביסטריטש, פונ ביסטריטש בינ איכ גאגאנגענ קײַנ איויע, פונ איוויע בינ איכ איכ גע- גאנגענ קײַנ סאקאָלקע. אינ סאקאָלקע ביג איכ ארלנ צו דער מאמעס פעטער, װעלכער װױנט אפ דער גרעסטער גאס אונ וועלכער האנדלט מיט פערד, אזוי האָב איכ אלצ געגעסג בייגל, װאָס דעמ בעקערס מיירל לייטשע

21

האָט מיר מיטגעגעבנ, נאָר אינ דראָזדאָװע באנאכט האָב איכ אופגעגעסנ דעמ לעצטנ בײגל, אזוי בינ איכ ארפנ צו דער מאמעסט פעטער, ער זאָל מיר געבנ אָפּעסנ אבי װאָט, נאָר ער האָט מיכ ארויסגעטריבנ, װאָט איב טראכט . גאָרנישט װעגנ אימ, װײַל ער אי א מענטש--א קולאק אינ זײַנ אופירונג. פונ סאקאָלקע ביג איכ גענאנגענ קײַג ראדאָמ. פונ ראדאָמ בינ איכ געגאנגעג קײַנ פילגעװע. פוג פילנעווע ביג איכ געגאנגענג זײער התגעריק ביז איכ בינ געקומענ צו א פעלו אונ א פוער האָט דאָרטנ געאקערט, האָט ער מיר געגעבנ ברויט אונ א גרויסג שטיק כאזער, אונ ער האָט מיר אָנגעװיזנ דעמ טײַכ, װוּהינ איכ קענ זיכ גיינ אָנטרינקענ, פו: פילנעװע ביג איכ אריס זייער א זאטער קײַג זשעטל, פונ זשעטל בינ איכב געגאנגעג קײַנ דאמיר, פוג דאמיר בינ איכ אװעק איג דער גרויסער שטאָט גראָדנע. אינ דער שטאָט גױאָדגע האָב איכ געהאקט האָלצ צװײי טעג אפ א הוים אונ בינ אוועקגענאנגעג קללג נאווארעדאָק. פונ נאװארעדאָק ביג איכ. געגאנגעג קײנ וואראנאָװע. פונ װאראנאָװע ביג איכ געגאנגעג קײַנ לאנדוואראָװע, דאָרטג אין געװענ א גרויסער רעננ. פוג לאנדוואראָװע בינ איכ גענאנגעג אוג דערזענ פונדערװײַטנט די שטאָט װילנע, אונ אז איכ האָב געפרעגט בא א געלג ייִנגל, װאָס האָט געפירט א װאָגנ ציגל! צו װעמענ געהערט די שטאָט?---אונ אז ער האָט מיר געענטמערט, אז די שטאָט געהערט צו די װײַסע, האָט מיר אָנגענומענ א גרויסער קאט, װאָס איז ניט צו באשרײבנ, אונ איכ בינ דורכגע- גאנגענ די שטאָט אוג מיט קיינעמ ניט ארויסגערעדט קינ װאָרט, כאָטש איכ ביג געװענ זײיער הונגעריק. אונ איכ בּינ געקומעג קיינ װילייקע (פאראנעג צוויי װוילייקעט---דאָט

32

איז די װילייקע פונ די מעשוגוילמ), פונ װילייקע ביג אים געגאנגענ מיט דעם שוארצנ גאָסטיניעצ קײַנ קענע. פנ קענע ביג איכ געגאנגענ קייג גודאָגלל. פוג גודאָגײ ביג איכ גענאנגעגב קײנ סאָל, פוב סאָל ביג איכ גענאנגעג קלג אָשמע... (פארמעקט).,,. געגאנגענ... טמארגאָנ, פוג טמאר- גאָנ בינ איכ גענאנגענ קייג מיכנעוויטש, דאָרטנ איג דִאָרם האָב איכ דיכ געטראָפנ אונ דו װייסט, אז מיר זליגענ אװועק אפ זאשקעוויטש, פוג זאשקעװיטש זײַנענ מיר געגאנגענֿ קײַג - פּערעװאָז. פוג פּערעװאָז זײַגעג מיר געגאנגענ קײגֿ לאָהאװיע. אוג דו האָסט מיר דערצײלט, װענ מיר האָבג זיב געבאָוג איג ויליע, װיאזוי דוֹ ביסט אריינגעפאלנ צו די פּאַליאקנ צוליב מײַנ פערד, װאָס איז געבליבג צוגע- בונונ צומ פארקנ, איג לאָהאװיע האָבנ מיר געטראָפג אוֹנ" דזערע אונ מיכ האָט דער װאַיעגקאָט געשיקט קײַג מאָלאָי דעטשנע, טוג מאָלאָדעטשנע גענאי. | אָט דאָס איז אלצ. צאלקע איז געזעסג געכט נאָכ נעכט אונ געפאָרשט די זאכ פונעמ צעטעלע. נאָכ א לאנגנ שטודירג האָט ער פעסטגעשטעלט,. אז די מומע מאלקעלע האָט גאָרניט קיינ טעטער אינג סאָקאָלקע, זי האָטס איינעמ א שטיק? קאָרעו איג קאטערינאסלאװ, דעם פע- טער אָרע, איז ער אָבער ניט קייג פערד-הענדלער, נאָר א קאצער, נאָכדעם האָט ער געפֿאָרשט װײַטער אוג אויסגעפונענ, אז ניט אלע שטעטלעכב געפינענ זיכ אפג זעלביקנ אָרט, װוּ בערע האָט זי באשריבנ אינעמ פּאפּירל. דערנאָכ האָט ער שױנג גענומעג פאָרשנ די זאכ איג אנ אנדער ריכטונג אוג געפוגעג אפילע פאר מעגלעכ אָפּצולייקענעג דאָס פּאפּירל גופע, ער האָט אראָפּגענומענג די ברילג פונ נאָז, גוט אויסגעװישט די גלעזער אונ א זאָג געטאָנ צו זיב

3. זעלמעניאנער 2 בום (י

-- מיסטימיקאציע, די פאקטג באשׂטעטיקנ זֹיכ ניט!

צאלעל דעם פעטער יורעס װײס מענ, אז ער האָט א שארפֿן קאָפּ, זאָל מעג אימ נאָר לאָננ, װעט ער אפּלייקענענ זיב אליג אויט,

דאָס פאפירל אָנער באשטעטיקט זיכ יאָ. מע זעט עס שוג פונ דעט, װאָס בערע איז טאקע דעמלט, איג א הייסנ זומערדיקנ טאָג, אָנגעקומעג קײג מינטק.

ער האָט זיב אראָפּגעכאפּט אינ הױפ. בײס ער איז ארלג איג שטוב, איז געװאָרנ די גרויסע יעלאָלע. דער גאנצער הוים איז זיכ צונויפגעלאָפנ, אפילע דער פעטער וישע איז אולכ ארלנ, בערע האָט זיכ דעמלט אװעקגעזעצט, גענומעג פאמעלעכ אראָם- ציענ די שטיול אונ א זאָג געטאָנ צו דער מומע מאלקעלענ:

דד מאמע, גיב מיר עסנן

ער האָט זיכ געזעצט מיט א ביטערג אימפּעט רײַבנ די סורע אוג קוקנ אטג באלקנ, דער פעטער יודע האָט אויסגעשמפיגנ אוג איז אוועקגענאנגענ, ביסלעכװולין האָבנ זיכ אלע ארולסגערוקט. בערע האָט אָפּגעגעסנ, אָנגעטאָג די שטיוול אוג איז װוידער אװעק צו זײַגע מילכאָמעס האלטנ,

רעבזעהוים

די סאזשלקע

דעמלט האָט שוג בערע געארבעט איג דער מיליציע. ער אין צוריקגעקומעג פוג די פראָנטנ, ארופגעקראָכג װידעראמאָל אם דעם טאטנס הארטנ טאפטשאנ אונ פוילע כאדאָשים אָפּנעשלאָפ: אונ" טערג אָפּגעקראָכעגעמ שינעל.

ער האָט פלוצלונג כאסענע געהאט מיט כײַעלע דעמם פעטער יודעס, געבואכט איר אלע טאָג א פּאָר עמער װאסער אם א

קאראָמעסל, אונ זי האָט אים באלך ארומנעשטעלט מיט דעם

רוּיִקג לעבנ, כײַעלע האָט טייקעפ, װי זי האָט אײַנגעשאפט בערעלו זיכ אויכ אלינגעשאפט א באלעבאטישקײט אונ א קאצ.

ער האָט, אלזאָ, געלעבט רויק. |

דעמלט האָכג זיכ אָנגעהובנ טרייסלענ די גרוגטנ פונעם רעב- זעהויפ: עטלעכע יאָר האָט זיכ דער הויפ שטארק געקרישלט אונ געבראָכנ. בערע, װי א פרעמדער, אין ארומגעגאנגענ דאָרטג צווישנ דעמ אומעט, אונ גערױדעפֿט, געבעכ, די זעלמעניאנער,

אונ װאָס איז פאר די עטלעכע יאָר געשענ אינעמ רעבזעהויפ?-- פאר די עטלעכע יאָר איז גאָרנישט ניט געשעני

7

דער חוֹים איו שוג עפשער געװענ טויט, ער האָט שוג אלײג גאָרנישט אופֿגעטאָג, ‏ געשלונגענ נאָר קלאנגעג טוג אומעטומ, װי לופט. אוג די קלאנגענ נאָכדעמ געגריזשעט אונ געקײַט, װי א מענטש קײַט אָנ אפּעטיט,

דעמ פעטער זישעס טויט איז טאקע, קענטיק, געװעג די לעצטע גרויסע געשעעניש. איצטער אין דער הוים געלעגנ שטיל, װי א געלענער פוג א טײַכ, װאָס מע װאָט פונ אים אָפגעפירט דעמ שטראָמ. עס איז גאָרנישט געשעג. דאָ איז נאָר דורכגעגאנגענ די רעװאָליוציע אונ פארבליגיענדיק מיטגענומעג פונעמ רענזע- הולפ עטלעכע מענטשנ, וועלכע זי האָט באדארמט, דאָס איבעריקע איז געבליבג ליגנ, װי אנ אופגעבראַכענער פּוטטער שאָלעכצ.

צו װאָט איז, אלזאָ, געגליכנ דער רעכזשהויף?

דער רעבזעהולפ איז געגליכג צו אג אלטער סאזשלקע, װאָס אירע וואמערנ האָבנ איבערגעפוילט. גריג איז צווישנ דעם וואסער אוג די אראָפּהענגענדיקע צווללנג, וואסערדיק-קראנק איו די לופט, כאָטש א גאָלדענער קאראס טוט נאָכ װעג א כליופ מיטג קאָפּ איג בלאָ- טע אוב דעמלט טוט זיכ א קנײטש די גראָכע, גרינע הױט פונעמ וואטער, |

ט:

אומזיסט זײַנעג זיי דעריבער, טאָנקע אוג פאלקע, אינ אנ אויסגעשטערנטנ, שאוב פארטאָג צוריקגעקומענ אחיימ פונ זײיער װײַטער שטאָט,

װאָס האָט זיי ‏ איגדערעמעסנ אָנגעטראָגג אהער?

דער רעבזעחויט האָט זי באגעגנט טיס אומעטיק! מיט א פאר- שטעקטער שויב, מיט א שטיק?ל צעבראָכענעמ דאכ אונ מיט א ליידיק פלעשל פוג קעראָסיג,

אינ יענעמ פֿארטאָג הֹאָבנ די אָנגעלאָמענע שיליועס זיכ ארומ- געדרייט איבערג הוים מיט גרויסע אויגנ אונ אלט באװוגדערט.

26

שורײַגנדיקע אוג פֿרעמדע, מיט אָפּגעשלײפּטע פּענעמער פוג װיגט, האָבג זיי געקוקט אט די בערדיקע זעלמעניאנער, װי אט רעשט- לעכ פּוג אנ אלטנ שייװעט, אונ װער װײס, עפשער אין דאָט רעכילעס, נאָר מענ זאָגט, אז טאָנקע העָט דעמלט פלוצלונג א פרעג געטאָנ:

-- זעט, איר לעבט נאָכֿ}

די זעלמעניאנער, הייסט עס, דארפנ שויג ניט לעבנ אויכ,

איג רעבזעהויפ האָט געטליעט א װילדע נײַגעריקײט, די בער" דיקע זעלמעניאנער זײַנעג ארומגעגאנגענ אפ די שפּיציפינגער, אונ פונ אונטער די ברעמענ לאגג געקוקט אפ די שיליועס, גע- ווארט, אז אָט נעמענ זי סאָפּקאָלטאָפּ ארויס די שטיקער גאָלר אונ מאטעַנעס פאר די אָרעמע קרולוים,

דערנאָכ האָט זיכ אריסגעװיג, אז מעג אין באָרעכאשעמ, הויל װי א קאטויל, נאָכ מער, עס האָט זיכ ארויסגעוויונ, אז מענ איז פּראָסט פּאַשעט אויסגעלאסנ, אז יענער באװוּסטער בריוו פוג וולאדיװאָסטאָק וועגנ זייער אָפּשולַבנ זיכ, איז אומישנע געװענ א מינ אָפּלאכנ פונדערװײַטגט איבער די טוכלע האסאָגעס פונעמ רעבזעהויפ, װאָס טראכט נאָר װעגג נאכעס פונ קינדער.

דער אופטו, דערציילט מענ, געהערט צו זישקעס מיידל; דער שטיק גאָרנישט פאלקע האָט זיכ אָבער אזוי איבערגענומענ מיט דער זאכ, אז ער האָט נאָכדעמ טאקע אפ אנ עמעס געװאָלט צאָלג זישקעס טאָכטער אלימענטנ, װענ זי האָט געבוירנ א קינד, יעדנפאלס ניט פונ אימ,

-- רעגוינעשעלוילעמ, מע קענ דאָכ אויסגיינ פונ ריינעמ הארצ" װײיטעק!

אינ יענעמ אויסגעשטערנטנ, שארנ פארטאָג סונ זײיער צוריקו" מענ האָט טאַנקע דעמם פעטער זישעס מיטגעבראכט פונ װײַטג װענ 2 פּיצל קינד, װײַט ניט ענלעכ צו א יירישג. פאלקע--א

39

מאָנער פּאָנעמ מיט דעמ מוטנעמ קוֹק פונ א דערפארענעמ מאנצ- ביל אונ אפנ האנט אוסגעשטאָכנ מיט א שווארצער נאָדל אנ אנ- קער פֿונ א שיפ, ארומגעדרייט מיט א שלאנג, וי בא אנ ארעסטאנט,.

דער דאָזיקער שטעמפּ? בא פאלקענ אפג חאנט האָט ארויסגע- דופנ איימעדיקע געדאנקענ. טכילעס אין אופגעפאלנ, אן דער יונג האָט געהארגעט א מענטשנ. דערנאָכ איז מענ װי עס אינ דערגאנגענ, אז ס'איז א מאטראָסקע וֹאכ. בייס מעג האָט גע- פּרוּװט גענוי דערוויסנ זיכ, װאָס הייטט עס אייגנטלעכ, האָט מענ אפנ אָרט באקימענ א קורצנ ענטפער; |

-- ניט אלער זאכ!

-- מישט זֵיכ ניט, אן מע בעט אכ ניט!

דער הויפ האָט פונ גרויס עלנט אופגעהערט צו רײדנ, אווי טוענ זעלמעניאנער. דער הפ אין דעמלט איבערגעגאנגענ צו ‏ שושקערל, ד. ה,, א מויל, װאָס האָט געלעכצט ארױטזאָגנ זיכ האָט געבראכט דאָס װאָרט פאר די ליפנ ערשט דעמלט, װענ ס'האָט זיב אימ אונטערגערוקט א האָריקער אויער, אונ ס'איז גע- װענ טשיקאװע צוֹ קוקנ, װי א האנט האָט איבער דעמ גרויס אוער פארשטעלט דעם װיסטג סאָד ועגנ זישקעס מיידפ: { = -- פוג קרישמע, פעטער, װערט מענ ניט טראָגעדיק!,

נאָכ א פֹּאָר טעג פוג רעכילעס אונ הארציקלעמעניש איו טאר דעמ רעכזעהוים ענדגילטיק קלאָר געװאָרנ: טאָנקע רויכערט פֹּאמּי- ראָסנ, טרינקט בראָנפנ אונ פּלאָדזשעט מאמזיירימ, אונ טאלקע-- דער שטיק גאָרנישט האָט אויכ אפ זײַנ געשאָמע עפּעס א מיַעסע ליבע מיט איינער א קאָנדראטיעוע.

3

צאלקע דעמ פעטער יודעס דרייט זיכ ארומ איבערנ הוט אוג זוכט א געלעגנהײַט אויסצופאָרשג די געשיכטע פונ טאָנקעס קינד,

40

ער, װאָס איז שוינ דאר געװאָוג, הי א ברעט, פוג דער ליבע, גייט אדום איבער די שטיבער אוג היט, עס זאָל ניט פאלנ קײג גוט װאָרט ועגנ זײַג געליבטערן ער שײַעט זיב אפילע ניט אֲפַּ" צוזיצנ א גאנצנ אֶװנט בא דער מומע גיטענ אוג טאָטשענ זי שטילערחייט:

-- איר װעט זענ, מפומט, אז סונ אזא װעט שױג גאַרגישט ארויס!,. -- צופיל איז זי פארקראָכנ מיט די בּאָללעװיקעס, איר װעט זעני., | |

די מומע גיטע הערט אים ניטן; זי זיצט אונ דאונט.

צאלקע פירט זיכ אופ ניט שיינ בענעגייע טאַנקעג, עפשער דארפ מענ עס אימ פארגעכנ נאָר צוליב דעמ, װאָס אינ אֶוהיב פרילינג האָט ער ארויסגעריסנ די שטיינער פונ ברוק אוֹנ מאף- זעצט א בלומענ-נערטגדל, מע וייס צוליב װאָס. צי האָט ער ניט געמאכט דאָס גערטנדל צום אַנדענק פונ יענעם וומערדיקנ טאָנ, װענ ער אין גענאנגענ מיט טאָנקענ בַאָדנ זיב צום טלכל?

א לאנגנ זומער איז צאלעל אָפּגעזעסנ אינעמ גערטנדל אט א נידעריקער באנק, געועסג אוג געקלערט, אונ פונ די ארומיקע פענצטער האָבנ די ועלמעניאנער געטײַטלט אפ אים מיט די פינגער,

-- אָט זיצט ער, דער כאָסערדײיע, װאָס האָט זיב ניט געקענט ספּראװעג מיט זישקעס מיידלן :

-- אָט זיצט ער, דער יונג, װאָס האָט זיכ איבערגעלערנטן

צאלעל אי שטענדיק פארטאָנ. ער גײט גאָכ פאלקענ, דעמ קלוימערשטג טאטג פוג טאָנקעס קינד, קוקט אימ אינ די אױגג ארללג אוג פּרוּװט אים האווירנ אינ אלצ, גאנצע אָװנטנ זיצט ער אָפּ בא דער מומע גיטענ, זיצט אינעמ רױכ פונ די אײגענע

4{

פאפּיראָסג אי װיגט דאָס פרעמדע װיגעלע, װי א רעפוע צו דער פאוישפּילטער ליבע,

אוג אָט, איג א שטילער שאָ, שטײענדיק מיט פאלקענ באם פארנאכטיקנ פענצטער, האָט אים צאלקע דעמ פעטער טדעס סאַפקאָלטאָט ארופגעפירט אמנ ריכטיקנ װעג. דעמלט האָב זי געהאט צווישג זיב א לאנגג, הארציקג שמועס. דעמלט, שטיענ- דיק באמ פענצטער, האָבג זיי מער געעטעמט, מער געשויבנ מיט די פינגער אפ די שויבנ, איידער גערעדט!

-- אוג ועגנ מיר האָט זי. אמאָל פארװאָרפג א װאָרט?

-ד גיָ,

-- קיינמאָל ניט?

-ד מיגעדענק גיט,

-- דערמאָנ זיכ,

--אז כ'האָב זיכ גיט װאָס צו דערמאָנעג,

דאָס איז געװענ שמּעט איג הארבסט, טעג--געדיכטע אוג גרויע, װאָס גיבג אָפּ מיט א טובלעכג קלנג, װי מע קלאפּט אָנ אי אנ אָנגעשפּאָלטענעם טאָט. די שײַבלעכ פונ די אױסגעװײקטע שטיבער האָבנ מאט אָפּגעשלאָגנ די לעצטע בלוטיקע קאַלירג פו" נעמ פארשווונדענעם זימער,

צאלקע אין דעמלט אװעק אוג אהעק מיט די סוטנע געסלעט אט אהינטערג שטאָט, ער איז פאזע די מעזשׂעס געגאנגעג צום טײַט, װוּ אמאָל, סאָס זומער, האָט זיכ טאָנקע געבאָדנ. צווישג די אָפּנעקראָכענע פעלדער, בא דעמ געפּלדיק מאטעווג טײכ, איז ער פּלוצלונג דערהויבנ געװאָרנ, אָנגעגאָסג זיכ טרלעריק-פו? אוג אופגעהויבג א האנט צו זי פלײצנדיקע װאטערב:

-- זט ויסנ, איה, אז כיביג פארליבטן

אונ די װײַסלעג זײַנענ בא אימ טונקעלער געװאָרנ. אָבער אוי צװישנ די נעפּלדיקע פעלדער איז ער נאָכ געװענ גענוג

42

אָפּנעהיט ניט צוֹ דערמאָנעג טאַנקעס נאָמעו: װער ווייס, צי טע װעט נאָכ ניט אויסקומענ אמאָל ארײַנצוזאָגג א מיעס װאָרט װענג איר!

אוג דערנאָכ איו ער אינ דער פּוסטער שטוב פונ זײַנ מע- שוגענעם טאטג אָפּגעלעגג, א פארגעסענער פוג דער װעלט, היפּשע עטלעכע װאָכנ. קעגניבער, אינעם גראָבנ שטױג פונ װאנט, האָט נאָכ געשטעקט דער גרויסער טשװעק אונ אינעם שכהב איז געװענ בױלעט ארומגעצײכנט דאָס אָרט, הוּ אמאָל אי געהאנגענ דעם פעטער יודעס פידל. אפוג װאנט אי געהאנגענ דאָס פּוטטע אָרט פוג פידל,

צאלקע ליגט אתג זיפצעט. מאטע הארבסטיקע שײַג האָס קוימ אױיינגעקאמעט אדורכ די פארלאָפּענע שױבנ. ער האָט דעמלט מיט א חייזעריקנ כסידישנ קאָל געזונגעג א גאנצנ אָװנט לידער ווענג ליבע, אזוינע לידער, ואס ער לייענט ארויס כא הייגעג.

צאלעל דשם פעטער װועט אי קענטיק, געװעג קראנק, גער כליופעט אינ דער האלב טונקלעניש מיטג קאָפּ אינ בלאָטע, װי א גאָלדענער קאראס, אונ געפיבערט-געפיבערט,

פּלוצלונג האָט ער זיכ אופגעהויבג איג בעטי

-- צי מיונט זי ניט אמאָל, אן אים ביג א פרעמדער עלעמענט?

די אויגג זײַגענ אים פלכט געװאָרג, ער איו געזעסג איג דער הוילער העמד מיט די הענט ארומגענומענ די קגי אוב געװײגט.

שפּעט באנאכט איז ער פונדעסטװעגנ אראָפּ צום טענצטערו אויב סע ברענט ניט בא דער מומענ גיטעג דער לאָמפּ מיטנ גרינעם יאבאזשור. דאָס איז טאָנקעס לֹאָמפּ, זיצט זי אינ שטוב, הענגט א גרינע שייג פוג לאָמפּ בא איר אפג פענצטער: זי טראָגט דאָרטג ארומ דאָס קינד איבערג צימער, אָדער, שטײענדיק באם טיש איבערגעבויגנ איבער פאנאנדערגעװיקלטע פּאפּירנ, װירעט זי אונ שױליבט קליינע ציפערלעכ,

בא טאַנקענ איג די שויבג אין געװענ פינצטער.

40

2

צו װאָט איז, אלואָ, גענליכנ דער רעבועהויפ?

דער רעבזעהויס אין געגליכנ צן אנ אלטער סאושלקע, װאָס אירע וואסערנ האָבנ איבערגעפוילט, גרינ איז צווישנ דעמ וואסער אוג די אראָפּהענגענדיקע צװלגנ, וואסערדיק קרצנק איז די לופט, כאָטש א גאָלדענער קאראס טוט נאָכ װעג א כליוט מיטג קאָט איג בלאָטע אונ דעמלט טוט זיכ א קנייטש די גראָבע, גרינע הוט פֿונעם וואסער.

די מעטערסי- פֿיר גרונט זנ פונעם רעבועהויפ

טעטער וישע

געשטאָרבג, ער באװליזט זיכ נאָכ א מאָל איג כאָלעמ צו דער בומע גיטעג, נאָר אויכ זי האלט פונדעסטװעגג, אז פונ א לע" בעדיקנ אין ער גאנצ װײַט. דער פעטער וישע איה לוט אלע סימגנים, געשטאָרבנ ענדגילטיק,

פעטער יורק

דער פעטער יודע איז א פילװאָט, אוג װי בא יעונ פילאָם איו דאָס טראכטנ בא אים געקומענ פוג הארצװייטעק, די מומע העשע, װאָס ער האָט זי ליב געהאט װי דאָס לעבנ, איז אים פלוצלונג אומגעקומענ אונ פוג צעמישונג האָט ער שונ געמט ווערג גיט אנדערש, װי א פֿיליואָפ. גאָר װעגג דער מומע העשענ איז שוינ גלײַכער ניט צו רײונ, װאָרו סאָפקאָלטאָט איז זי אוועקגעפאלג ניט מיט קייג שיינעם טויט,

קלאָר, אז אָנגעהבנ טראכטג האָט דער פעטער יודע װעגג דער האשגאַכע הקעליונע, װי עס היבנ אָנ אלע פילזאָפג.

48

עט האָט ניט לאנג געדויערט, בי ער האָט אמאָל באנאכט, דאר- שענענדיק פונעמ פעטער זישׂעס גאניק, ארויסגעשטעלט א פֿײג צומ הימל, װאָס עס האָט קעגנ אימ אופגעשטעלט דעמ גאנצנ הויט, דערבלל האָט ער זיכ גלאט ארומגעקריגט מיט די זעלמע- ניאנער, געגאנגעג איג סטירדעס, ניט געװאָלט אָנעמעג אפילע די סאָוועטישע עלעקטרע אונ עס איז דערגאנגענ דערצו, אז ער איז אמאָל אינ א װינטער-נאכט אװעק פוג הויט, אזוי גוט װי פארפאלנ געװאָרנ.

אזוי ארומ, האָט זיכ פּלוצלונג אָפּגעטאָג דאָס לעצטע ביסל העכערע פארשטאנד פונעמ רעבזעהויפ,

גי

דאָס אין געװענ היטש פאר דער גרויסער קאַלעקטיויואציע. דער פעטער יודע אין דעמלט נאָכ אסאכ װאָגלענישנ צוגעשטא- נענ צו עפעס א קליינעם קאָלװירט פאר א שׂוימער אונ פאר נאָכ עפּעט, װאָס האָט קינ נאָמעג גיט, דאָס איו א נײַער פאכ אזא, װאָט ליגט ערגעצ אפג גרענעצ צװישנ א קאָלװירטניק אונ א מינ קליינשטעטלריקנ רעול, עט איז איג גרונט קימאט א קאָל- װירטניק, מיט דעמ זעלביקג שטריענעמ רײעכ, נאָר מיט א שטיקל נאטע פייע באמ אויער, מיט א שטיקל לאנגע קאפּאָטע.

דאָס אין א קאָל-רעװל,

גאָב אסאכ װאָגלענישג איז דער פעטער יודע געװאָרג א שוי- מער פונעם דאָזיקג קאָלװירט?, דערהויפט האָבג טאר אימ אטנ- געלייגט די װעלט: רעב יאנקעהינויעז, דער שואכער באלעבא- טישער ייד, װאָט האָט אויקער געװענ פונ נעמיגע, אונ רעה יאנקעװ-בויעזעס איידעלע מעקוראָװימ, װאָט ער האָט זי אוס- געשריבנ אינעמ דאָזיקנ קאַלװירטל ארניג,

זער פּעטער יורע איז זי עפּעט באלד געפעלג געװאָרג אפג קוק

40

-- אנ איידעלער ייד,--האָבג זי געטעַנעט,--לאָוט אים אוים צו אביסל צו דער קאָרעטע!

אוג צו די דרי קאָמװגיסטנ האָט מענ געשויענ:

-- װאָס ווילט איר?--א ייד א ראבאָטשי, קאָל יאָמאָוו געאר- בעט מיט דער האק, |

ער װײַס צוליב װאָס פארא סיבעס, נאָר דער פעטער יורע האָט באלד דערשפירט, אז עס הייבט זיכ אָנ א נײַע שליכעס איג זײַנ לעכנ אוג ער האָט זיכ פארלאָוג א שטיקל נאסע פּיע.

ער האָט אמאָל אפ דער װאכטע, קוקנדיק אפ די שטערנ, געפּרוװוט פאָרזיכטיק אזוי נעמענ טראכטנ אפ פארקערט װעננ דער האשגאָכע. האָעליונע, האָט דעמלט דערזענ צו זײַג גרויס פארווונדערונג, אז סע גייט אונ באשלאָסנ גלײַכ נעמענ זיכ צו דער נײַער טוּעכצ,

א גאנצע נאכט שלעפּט זיכ ארומ דער פעטער ידע בֹא די שטאלנ פונ די בעהיימעס, אינדערפֿרי, מיטנ בראָכ אט טאָג, זעצט ער זיכ אפ א בערוענע באמ ברעג ייִשעו, ציט פונ דער ליולקע, בלאָזט פונ זיכ שטיקער רױכ אונ באגלײט די קאָלװירטניקעס אינ פעלד ארויס: | = -- כליעמ,--זאָגט ער,--סע זעט זיכ, אז מיטנ דאוונעג האָסטו הײַגט װידער אָטגעמאכט כא-לאפּ!

-- כּאָנטשע, ואױט אװללע, ויפל אין פאָרט דער שיר צו | ארבעטנ אומ שאבעס?

-ד קאלמענ גיטעלעט,-זאָגט ער,--דײַנ בענאָק אין אינ קאָמ- סאָמאָל אוג טוט אָנ יידנ קאָלע צאָרעסן!

אָט דאָס איז א קאָלרעװל,

בא דער שטילער שײג פוֹנ דער לעװאַנע איז ארויסגעשװוּמענ ערגעצ אפנ סװיטלאָטש איג א קאָלװירטל א מיג קענטאװר מיטנ קאָפּ פונ א סטאָליער אונ מיט די פיסלעל פונ א רעװל,

47

דער פעטער יורע האָט איצטער געטאָנ אלצ, װאָט גיט עו כשיוועס א מענטשנג. ער האָט גענומעג גײג מיט צונוימגעלייגטע הענט אפנ בוכ, האָט מלרעכ געװענ איג בייסאקיסע, אוג אמאֵל האָט אפילע געטראָפנ, אז גײענדיק ארומ די שטאלג מוג די בעהיימעס, האָט ער אפ זיכ אליינ פּלוצלונג א קוק געטאָג, װי אפ קעלמער מאגיך, |

דעמלט האָט ער זיכ אָפגעשטעלט אוג א זאָג געטאָג צו זכ מיט גרויס פאָרכט;

-- רעבע, זעצט זיכ צו אװלללע!

דער פעטער יודע אין אָכער נאָכ אלעמענ געװענ א שואכעף באל-איוורע. די קענטענישנ פוג די דארע ספאָרעמלעכ אס איוורע- טײטש האָכג בעשומױפג ניט געקלעקט אפ צו טירג א שטאט פוג א קאָלרעװל,

עס האָט, צומ בּײַשפּיל, געטראָפו, אז יאָמנאָראָימ האַנג על- טערע קאָלװירטניקעס גענומענ אינמיטג דאווגעג שפּײענ מג זײַגע זיװרע, דאָס איז געװענ א מוירעדיקער קלאפּ, דער טעטער איז געכליבנ שטיל, מיש א ארסגעהיקערטער, פארשעמטער פליינע צומ אוילעמ, עס אִין אים נאָר אלנגעפאלנ איג קאָם, אז מע מון װאָס גיכער אהויסרוקנ דעם סטאָליער, װאָס איג זיכ, קעדיי צו ראטעװענ דאָס רעוול, װאָס איג אימ.

דעמלט איז אָבער אופגעשטאנעג דער שראכער רעב יאנקעװי בויעז, שמאָק-בלאס, אוג גענומענג שרלעג מיט א ניט-אַנגעקיטע- געט קאָל;

-- כאמוידימ, װאָט װילט איר דאָ חשָב, א פריסקער ראָה?

די פרומיץן ילרנ האָבג זיכ דעמלט באיקט, נאֶר עט האָט זט פאָרט ניט געליגט אפן סײכל, אן אנ אלטער סטאָליער ואל פּלוצלונג נעמעג אונ אָפּראטעװענ די יידישקײַט, כאָטש דער

48

פעטער יודע מיט די שפּאקולנ אפ דער נאָז האָט פונ צײַט צו צללט יע געכאפּט דעם אָנבליק פונב א פארבלאָנדושעט גאלעכל.

דעמ פעטער יודענג האָט זיכ אָבער דאָכ ניט אײַננעגעבג דורכ- שטופנ דאָס דאװנענ, װי סע געהער צו זײַנ. בא רעב יאנקעה" בויעזעס שטוב האַבג זיב געקליכג פארוואקסענע קאַלװירטניקעס, פּראָסטע מאַנטיקס, װאָס ניט עס קענ אונ גיט עס װיל דאװנענ אפילע אומ יאָמימ-נײיראָלמ, מאָנטיק האָט זיג געכונטעװעט אלעמײי מע דאווגט אינ א קאָלװירט,. אוג בײס דער פעטער ידע אין זיכ פארגאנגעג איג אג אייגענעם מאָראלישג גוסט,--דעמלט האָט זיכ פּלוצלונג ארײנגערוקט א קאָפּ איג פענצטער, אװעקגעשטעלט זי רויַק צװוישנ די בײשטידלענ, װי א װאאָנ, אונ געפרעגט האָט דער קאָפּ פּראָסט;

-- דעג יאנקעורבולעז, איר מיינט טאקע מיטנ אָכער אויס- בויענ דע? בייסיהאמיקדעש?

-- מאלאָכימ-מעלקער, א בייזער יאָר אם אלכן

מיטג בליק זײַנענ אנטפאלג די געבליטנ. מיטנג הליק אין אנטפאלג די גאנצע היסלאװעטדיקע מעסיקעס, דער פעטער יודע אין אָנער פונ אלעמאָל א ייד א האָנאָראָװער, פוג קאט האָט ער גענומענג שלינגעג די איוורע, גענומענ זאָגג אָנשטאָט זיגנענ, אונ סאָפּקאַלטאַפּ איו ער גאָר אװעק פונ אָמער (איב קאָלװירטל האָט מעג נאָכ ניט געװוסט, אז דער פעטער אין א ייר 8 מע- שוגענער). אזוי ארומ, האָט זיכ באקומענ א שװערע לאגער -

נאָכדעמ, אז די ניט-אָנגעביסענע קאָלװירטגיקעס זײַגעג אי די צעפלויגענע װײַסע טאלייסימ, װי אלטע בושלענ, געלאָפג אחלימ, האָט מענ פּראָסט. געשפּיגנ פוג רעציכע:

-- גיינ, ינדג, דאָס אין ניט פאר די קויכעס פוג א פּראָסטג סטאַליער!

4 זעלמעניאגער 2 בוכ 49

פוגדעסטווענג האָט דער פעטער יודע, טאפּנדיק אזול אינדערי מינצטער, זיכ אויסגעארבעט א נלעםמ פאל,

עס איז אפילע נאָכדעמ געװאָרג א מעגלעכקײט ער זאָל גײג הוֹיכ, אזש בין א קאַלראָ, אוג עטשער נאָכ מער, עפשער ביז אנ אױיסטו, דעמ גרעסטנ כאָכעמ פונ אלע מענטשנ, װעג גיט דער אומגליק, װאָס ווארט אפ דעם מענטשנ, צעטרעט אימ אונ- טער די פיס אוג לאָזט איבער פונ אים קױמ עפשער א פאָר שטיוו? אם א געדעכעניש.

פעטער פאָליע

װאָס טוט דער טעטער פאָליע?

דער פעטער פאָליע געניסט פונ דער שאָװעטישער אנדער העלפט פוג זײַג לעבנ. נאָכ דער ארבעט קוקט ער פונעמ פענצ- לער אפ דער װעלט, װישט זיכ דעמ שטעכיקג װאָנצ אוג גלויבט, אז ער איז דער װיכטיקסטער זעלמעניאנער.

די רעװאָליציע האָט אָפּגעשװענקט די אלע מענטשנ, װאָס

ער האָט פֿײַגט געהאט, אָפּגעראמט פונ ארומ אים זייערע וילדע גענג, זיצט ער באמ פענצטער, װוּנדערט זיכ, װאָס אלצ לײגט זיכ דע אויס לעטויװועט אימ אונ נעמט נעקאָמע פונ דער װעלט.

דער פעטער פאָליע אין א בײוער יונג, ער טוט א קוק אוג א ריר מיט די װאָנצנ, זעט ער א מענטשנ אפ דורכ אוו דורמ. אנומלטנ איו צו דער מומע מאלקעלענג געקומעג א קאָרעה, א ברוקירער פוג קאטערינאָסלאװ, האָט אים פֿאָליע באגעגנט, א ריר געטאָג מיט די װאַנצג אוב פײַנט געקראָגנ אפנ גאנצו ל7עבג.

דער פעטער פֿאָליע איז עפשער אויכ א מענטש מיט אנ אל גענעמם גאנג, עטעס א דענקער, נאָר אָג געדאנקענ. װיפל מע

20

זאָל אפֿ איט ניט ארבעטנ איז אלצ ארויטגעװאַרפג. ער פארשטייט | ניט, אונ, דאכט זיכ, אז ער קלײַבט זיכ ניט צו פארשטיינ,

א ראכמאַנעט איז בלויז געװענ אפ יענעם קאָמיוג;סט, װאָס האָט זיכ אָנגענומענ צו לערנענ מיט טעטער פאָליענ פּאָליט-איװרע:

-- פאָזט מיכ,--האָט ער געטטנעט צו די יאטנ,--אוג איכב מאכ פונ אים א מענטשג,

דער קאָמיוגיסט האָט איבער אימ געארבעט, װי איבער אנ אלטער פעל, גערעדט צו אים אי איידל, אי גראָב, אונ פאָליע איו זיכ רויק געזעסנ אפנ שטול, װי מע זיצט בא א שערער, גע- װישט זיכ דעמ שטעכיקנ װאָנצ אוג געװארט, װענ דער פינטע- פליוש װעט ענדיקנ. י

אז בא דעמ קאָמיניסט האָט פאָרט געפּלאצט די גערולר, איז ער אװעק אפנ זאװאָד אוב פארשפּרײט א קלאנג, אז פעטער פֿאָליע איז א מענטש מיט א פארמאכטנ בולדעמ. דאָס האָט אָבער מאַליענ װײניק-װאָט גערירט, ער האָס זיכ צעשמײכלט אפנ גאנצג פּאָנעמ אוג א זאָג געטאָג צו טראָכימעג, זײַג אלטנ כאווער:

-- נו אין װאָס, ביג איכ גיט קיינ שמינטיליגענציע. איב בינ, ברודער, ניט מער װי אנ ארבעטער!

דער פעטער פאָליע אין א קאלטער מאלעפ. בּלויז איג א וד טאָג, נאָכנ עסנ, אז ער איז שוינ באזונדער אופגעראמט, פאר- נעמט ער זיכ אביסל מיט גײַסטיקער ארבעט,

בא אימ איג שטוב אט א פאָליצע, סאמצ אונטערנ באלקנ, ליגט א בוכ אינ טיננ שפּינװעבס. דער פעטער פאָליע נעמט אראָפּ פונ דער פאָליצע דעמ טוכלנ בוכ, קלאפט אים אָפ אָנ שווע? אונ זעצט זיכ אװעק באם פענצטער בלעטערנ די צאצ- קעס, דער שטעכיקער װאָנע ריױרט זיכ--"א סימענ, אז פעטער טאָליע ארבעט גײַסטיק. |

פאראג אינ בוכ א שיינ כילד, װי א פיש ליגט אינמיטג יאמ

1

אונ שפּריבצט פוג זיב וואטער, דער טעטער מֹאֵָי יע לליעגט איבעף הויכ אוג דײַטלעכ:

די קיט! |

אוג א גרויסע פרין צעניטט זיב איבער די גלירער בלהן פוג איגערלייענעג 1אָס װאָרט. ער רוקט די פינגער איג מול, מישט אנטציקטערהייט די דיקע, טוכלע בלעטער, בּיז עס היבנ זיכ ניט אָנ צו באװײוג ילרער פוג אלטע קיימשרים מיט בערך, איג גרויסע װינטערדיקע היטלענ מיט א ציילעם פֿוג אויבג,

דער טעטער פֿאָליע בללבט זיצג פארגאפט. ער קוֹקט אס וי קייטאָרלמ מיט שטומע בליקג, נעמט פּאװאָליע צונויפ דעם טויסט איג א טרללבל אוג באטראכט זי לאנג אוג שטומ פוג אלע 2ג, עס טרעפט, אז ער טוט א זאָג;

-- געכאפט איג ט., הא /

אל

איג הוים האָט 27 געסומלט ארום די פוריקגעקומעגט שׂ- עמ ; בער דער פֿעטער פאַליע אין געזעסג אי שפללזלער:קלוג, 8 מג דער גאנצער רעפּובליק האָבג געוויזג מללסטערשאפֿט איג פראנצןקוישג געראנגל, געוועג דאָרט שיַנע קערפערט פונ לגע ארבעטער, הקָט האָבנ אָנגעקװאָלג, װי מיידלעכ, טוג אלל- גענעם לטבן געהעג אויכב זעקס-פּויקע אלטע סשעמפלאגעג מיט קורצע שטערנט, אראפתעגגענריקע בלכער אוג יקרקשי רער גיידערס, װאָס האָבג טוג אונטער די קלינע 240 שרךל ייקע אוער לעס געװערמג ביטלריקע בליקגב אפ דעם ניס-רערבבקענעם אט לעטישנ נאָכװוּקט. |

דאָס 3נג געוועג בארימטע סבעצג, אױסגעראלגקרכע זט אַלע פּאדלעָגעס פוג דער וועלט. |

שׁרק {לעכ שטיל אי געװארג איב זאל, װענ אזא אלטער גאָקג

02

ר

=!

פלענט זיכ פלוצלונג אויסצלענ מיט אלע זײַנע גראָבע פליישנ, כאַרכלענ װי אנ איבערגעפירטע מאשינ, אונ א יוגגער יאס איבער אים פלענט אימ טאָרמאַשענ מיטנ לעצטנ שװוײיס אונ ניט קענענ ריר פוג אָרט,

-- נעמ אימ, פּאצאנ, דאָס איז ניט מער, װי א שטיק פאדלע!

-- כאָרכל ניט, אלטער בעגעמאָט!

גרוֹיס איז אָבער געװענ דער פארדראָס, װענ דער איבערגע- | בויגענער קאָפּ פונ א יונגנ פאצאנ פלענט ארײנפאלנ פלוצלונג צו דער שטיק פלייש אונטער די ארעמט אונ אינ אייג אױגנבליק איז שוינ דער יאט געלעגג אריבערגעװאָרפג אט די לאָפּעטקעס לויט די אלע געוזעצנ פונ דער דאָזיקער הארבער וויסנשאפט,

איג יענעמ אָװנט האָבג די אלטע גענים געװילרעװעט אט דער בינע. שוינ אויסגעוואלגערט אלע יונגע כעװרע, זײַנענ זי איצט ארומגעגאנגעג מיט וואקלענדיקע שװוערע טריט איבער דער בינע אונ גערופנ פוג אוילעמ נאָכ אוג נאָכ,

דעמלט אין עס געשעג,

דער פעטער פאָליע האָט זיכ אופגעהויבנ--א הויכער, א בלא- סער, מיט אָפּשטײענדיקע שטעכיקע װאָנצעס, אונ איז אװעק צן דער ביגע, דאָרטג, איג א זײַטיק צימערל, האָט מענ אפגיכ אראָפּגעצויגנ פונ אים די בגאָדימ, איבערגעלאָונ בלוז א מיג פליגנבלעטל אפ די לענדנ, אונ אים ארוױיסגעשטופּט צו דער ליכ- טיקער ראמפֿע. |

אָט דאָס איז דער פעטער פאָליע: א באוואקטענער מיט לאנגע שמּיציקע הענט, מיט א בײינענדיקער ברוסט, װי א ניט-גוט צו נויפגעקלאפטער קאסטג. ער אין געשטאנענ אָנ באװעגונג, מיט איינ האנט אפנ דיכ, אונ בלויז געפאָרשקעט מיט די װאָנצנ,

דערנאָכ האָט זיכ אָננעהױבג דער געראנגל,

דער גהויסער מײַסטער האָט ספּריסנע א הייב געטאָנ דעם

6

אָנגעגאַסענעם גוֹיכֿ אונ זיב א לאָז געטאָג, װי א יונגער לאָשעק צימ פעטער. דער פעטער טאָליע האָט פארשלאָפג אויסגעצויגן . צו אים די לאנגע הענט, אָנגענומענ אימ פאר די אקסלענ אונ אָפּגעשטויסג,

װי באװוסט, אין דער פעטער פאָליע געװענ א קאלטער מאלעכ,

האָט דער גרויסער מײיטטער געגעבנ א ריטשע אונ אָנגעכאפּט דעמ פעטער פארנ קאָט, אראָפּנעקװעטשט אים צו זיכ אונטערג הארצנ אוב געקליבנ זיכ שוג אָפּטאָנ מיט אים דאָס פראנצי- וישע רעכט, |

דער פעטער פֿאָליע האָט זיכ דעמלט מיט קלאָגנ ארולסגעריטנ,

דד לעבעדיקער, פאַליע, װעסט שלאָפג אינדערהיימן

דה, א בראודענק איג קאָפּן

-- א פאדנא איג די אויגנ איז גאָט בעטערן

-- מיימעט איט!

לאגגע, אַדערדיקע הענט האָבג געטאָכעט ארום זיכ, װי פליג" לענ פונ א װינט-מיל,. דער מײסטער װהאָט זיכ שױג גענומענ ערגערנ אונ קוועטשנ מיט די פלייצעס. דער אוילעם האָט געלאכט, פלוצטאלב אין דער פעטער פאֲליע צוגעשפּרונגענ, א קער געטאָג די זעקס פוך צו דער ערךף אוב ארופגעפאלנ אט דעב װי א בערװענע.

עס לאָזט זיכ אוֹיס, אז דער מײַסטער אין געלעגנן

ס'האָט ניט געהאָלפנ, װאָס דער גרויסער קענער האָט פונ אונטער אִים געשריענ צום אוילעם, אז דער פעטער קעג ביט, ער הייבט ניט אָנ צו טארשטייג איג דער זאכ. אלע האָבנ קלאָר געזענ, װי דער פעטער פאָליע האָט אימ געלײגט, צוגעקװעטשט, צוגעדדיקט, אונ, דאכט זיכ, װי טע געהער צו זײנ,

נאָכדעמ װאָט דער פעטער ארופגעכאפט אט זים די מאלבו.

24

5

4 /

שימ, אָפּנעטראָגג זיכ אהי" אונ געװאָלט, אן די מײַטע זאָל בּלײַבנ בעסאָד,

איג שטוב אין פאָליע ארלג א פינצטערער, ארײַנגעקראָכנ באלך אינ בעט אונ אריבערגעדעקט זכ איבעױג קאָפ, װי א מיטל, קענטיק, צו פארשטיקנ די זאכ,

דאָס טרויערדיק װײַבל זײַנס, װאָס האָט זיכ ניט פארשטאנענ אפ דער פּסיכאָלאָגיע פונ מענטשנ, האָט אימ גענומענ װעקג:

-- פאָליע, נעמ עפּעס איג מולל, פאָליען

ער אין אָבער געלעגנ שטומ מיט די ארויסגעסטארטשעטע ביינער פונ אונטערנ קאָלדרע, װי א שטיק מאמאָנט, אוג ס'האָט אים וי געטאָנ דאָס הארט, װאָט ער האָט דאָרטנ אינ שפּײַולער- קלוב ניט געקענט אײַנהאלטנ זײַג פארוראָס אוג איז זיכ ארויט אָנעמעג פאר די ,כוטשקעס".

עט

אם מאָרונ איז פונדעסטוועגג דער פעטער פאַליע ארויס פארנ שװעל פונ מויער האנאָע האָבנ פונ דער װעלט. ער האָט אָפּנע- ווארט אפ דעמ בעסטנ זעלמעניאנער, װי נאָר ער װאָט דערזעג אינ הוט דעמ פעטער איטשׂע, דעמ געעלטערטג פעטער, איז ער

צו אימ צוגעגאנגענ: -- הער, איטשקע,. מע מורמלט, אז דײַג שנור מאכט,,, חמ

0 אוג פאָליע האָט זיכ א שגעל געטאָנ אונטערנ גאָרגל,

! דער פעטער איטשע אין אינ דער ערשטער רעגע צעמישט געװאָרג צונ אראָפּנעלאָזג דעמ קאָפּ פונ שאנדע. באלף איז ער אָכער געקומענ צו זיכ, מיט דער רעציכע, װאָט אי אייגנטימלעכ דעמ דאָזיקנ מענטשנ, האָט ער אָנגעכאפט דעמ גרודער זײַנעמ

- פאר די קליאפּעס:

ה7ר שטומורע, װועסט בא טֿיף אוועקגליג יב 6ייםב.

קֶס

די באליידיקונג אין געװ;נג א דאָפּלטע: ערשטנס, איז זי ניט זײַנ שנור, אומזיסט האָט מענ זיכ, אלואָ, אױכ א פּאָר טעג גע- קרייװולט, אונ צװײטנס, אין נאָכ דעמ פעטער זישעס טוט די האָזע פונ פאָליעג שוג ניט אריגערצוטראָגנ:

-- אז ער האָט ניט איבער זיכ קייג אויבערהאר!

דער פעטער איטשע

נאָכדעמ אין דער פעטער איטשע געזעס2 בא דער אלטער ניידמאשיג, געשלונגענ שטיקער פאָדעמ פונ די פאסטריגעס, גע- שפיגנ אוג געשאַָלטג,

אינע נידעריקנ שטיבל אין זאָלקע. סע שמעקט אביסל מיט דאלעס אונ אביסל מיט אָפּועקילטער אָפּשײ צו דעמ פעטער איטשעס עלטערע יאָרנ. כוצ אלעמענ האָבנ זיכ די זעלמעניאנעך איצטער אויכ אָנגעזעצט אפ אימ--אפ דער לעצטער זײַל פוג דער מישפּאַכע, קיינ סאכ כעיונע פונ דעמ פעטערס טראסקערלל אפ דער מאשינ זעט מעג ניט, אװי אז די מומע מאלקעלע האָט, נענעכ, אראָפּגעלאָזג אביסל פונעמ אומער.

די מומע מאלקעלע--זי שטייט גאנצע טעג הינטער זללג פּלייצע באמם מאשינ אונ קוקט פארטראכט דורכנ פענצטערל אפ דער װײַטער גאס, די טשוחונענע סאגאנעס ליגנ אפו פּריפּעטשעק מיט דעמם אויסגעואשענעמ װײסנ אינעװײניק צוֹמ שטוב. די קאל זיצט אינ אויװנ. סע שװײַגט די מומע אוג הערט זיכ צו צו / אייצעס פוג פארשיידענע זײַטנ, יי

-- זאָל ער געמענ אוג גיינ אפ דער פאבריץ!

דעמ פעטער איטשעג גלויבט זיכ בעשומויפנ ניט, מע זאָל נע- מענ אונ אָפּטאָנ מיט אימ אפ די עלטערע יאָרג אוא גאזלאָ- ווויסטווע,

-- װער אג ארבעטער,-זאָגט מענ צוֹ אימ--נארישער ייר

וועגג טאָנקעט קינד אוג וועגג דער קאָנדראטיעווע

בא דער מומע גיטענ אינ דער טונקעלער שטוב האָבנ זיכ, נאַכ א פּאָר יאָר אָװלדיקג שװײַגנס, דערהערט ווידער מענטשלעכע שטימענ, :

דאָס איז טאַנקע דעמ פעטער זישעס אינ אנ אויסגעשטערנטג שארנ פארטאָג צוריקגעקומענ פונ װלאדיװאָסטאָק. זי האָט דעמלט אָנגעשלעפּט א פולע שטוב מיט װינט, פּעק אונ אױכ א קינדער- ווענעלע, װאָס האָט געהאט טי בא זיכ אפנ דעקץ א פארװיקלט פיצל קינד מיט א פּענעמל װײַט ניט ענלעכ צו א יירישנ,

אינ דער טוכלער, מאָרעשכוירעדיקער שטוב, װוּ ס'האָבנ נאָל געקאפּעט די ווייכע קלעפּ פונעמ פעטער זישעס איביק-גילענדיקע זייגערט, האָט זיכ ארלינגעריטנ לופט פוג די געעפנטע פאָרטקעט, דאָס פּליעסקענ פונ וואסער ארומ א מיןלשנ לײַב אונ דער טערפּקער גערוכ פונ יונגע באָכערימ אונ מיידלעכ, װאָס האָבנ געקלונגענ מיט די גלעזערנע טירנ אונ ארומגעלאַפנ, װי אט א װאָקואל,

07

די מומע גיטע אין געבליבנ זיצג בא איר שארהושעטג מענצ" טער, װוּ ס'הטט נאָכ דעמ פעטער זישעס טולט געצאנקט, שװיינג-

דיק, דעו פארטאכלעוועטער װאבאָנישער ייכעס פונ די זעלמע" ניאנער,

װאָט אי שוינ דאָ איבערגעבליבנ פונ דער ייֶרעשקיט, אויב ניט די מומע גיטע?

זי שװללגט אונ פירט קימאט א מאנצבילשנ שטאט איג רעב" זעחויפ. עט טרעפט אמאָל, או מע קומט אטילע צו איר פרעגנ א שלילע, אוג דאָס אין גאנצ פארשטענדלעכ בא דער איצטיקעף שפּאָרעװדיקײט אינ ראבאנים,

די מומע איז שוינ אָבער אלט, מיט אראָפהענגענדיקע ייכעס" דיקע פאלבג פונ פּאָנעמ, מוטנע גרוי. איצט האָט זי זיכ נאָמ שלאפער געפילט פונ די פלוצלונגדיקע נײַע קולעס אינ דער אָנגעשוויגענער שטוב, |

שפּעטער, אי עטלעכע טעג, אינ א שטילער שאָ, װעג פו פרעמדע מענטשג אין אינ שטוב געװוענ ניס מער װי דער אײף צאלקע, האָט זי זיכ שטילערהייט אופגעהויבנ אונ גענומענ ארומ" קוקנ. דאכט זיכ, אן זי האָט אלצ פארגעסנ. דערנאָכ האָט זי מיט א פארצווייפלונג גענומענ טאפּנ איג די פּעקלעכ:

טאָכטערקע, אונ װו זײַנענ די קישנס?

ד- פארקויפט אינ װלאדיװאָסטאָק,

דד אוג די קאָלדרע?

דד איבערגעלאָזג איג מאָסקװע.

דאָס איז געװענ א גרויסער קלאפּ.

גאָכדעמ, שויג ניט האָפּנדיק אט גאָרנישט, האָט זי, א װוּנק גע" טאָנ אט צאלקע דעם פעטער יודעס, אונ געמיינט האָט זי, פארשטייט זיכ, ניט אימ, נאָר דאָס פרעמדע קינד, װאָס ער האָט געהאלטג באם בוזים אוג געגעכג זויגג פוג א פלעשעלע,

98

-- אונ װועמעט אין ס'קינד?

-- מלינע, |

-- ס'טע כאסענע געהאט?

-- נליג,

אינ יענעמ אָװגט איז די מומע געזעסג ארומ איר ארומגע- שוויגענעמ פענצטער, געזעסג אונ געװיקלט ארומ זיכ א גײַע פרומע, טונקעלע שװײגעניש וועגג די קישנס אונ דעמ פרעמדנ קינד,

דאָס איז געװענ א פארנאכטיקע געועגעניש מיט דעמ פעטער זישעס צענישטשעטנ פארמעגנ אונג א קאלטער שװײג קעגנ די ניט-געבעטענע װײַטע אייניקלעכ, װאָס קומענ אָנ אהער פונ אלדע העלנ װױיגענ אונטער אייג דאכ.

א

טאָנקע איז אוועק.

דעמלט, נאָכקוקנדיק איר דורכנ שארג פענצטער, האָט אפילע צאלקע דעמ פעטער יודעס זי ארויסבאגלייט מיט אביסעלע סינע.

ער האָט דעמלט אזוי געטראכט:

-- צי װאָלט די רעװאָליציע, אשטייגער, עפּעס געליטנ, װענ די מומע גיטע זאָגט אָפּ אירע לעצטע עטלעכע גילדג ניט װיסנ- דיק, אז טאָנקע האָט פארקויטט אירע קישנס אינ װלאדיװאָסטאָק?

אָט דאָס האָט ער געטראכט, אונ ער אין געװענ גרײט אָנצונעמענ אינ דער מינוט, או זי, זײַנ געליבטע, אין סאָפ- קאָלסאָפּ ניט מער, װי א קלייגער שלענגל, װאָס בײַסט װוּ עס מאכט זיכ, כאָטש דערבײ קוקט זי פונ אויבנ אראָפּ אפ איינעמ, װאָס טראָגט ניט אזא גיפט,

אוג געמיינט האָט ער מיט דעמ איינעם מיסטאָמע אכ זיכ, װאָס האָט זיכ שוינ היפשע עטלעכע מאָל, אס א בוידעמ צי בא

9

א פלעשעלע יאָד, געקליבנ אָפּזאָנג די אייגענע עטלעכע שָפּגערל בעגע גילדב. +

צאלע דעם פעטער יודעס האָט פאָרזיכטיק אװעקגעליגט דאָס אײינגעשלשפענע קינד, איז ארויס אינ הױפ, אוג ניט װילנדיק איז ער אװועק איבער די זעלמעניאנישע שטיבער הערג, צי עס זײַנענ גיטאָ קלג װײטערדיקע יעדיעס װעגנ איניענ װלאדל" װאָסטאָק. |

זינט דִי שיליועס זײַנענ צוריקגעקומענ האָט דער רעבועהוים פארװאָרפנ אלע ארבעטנ, ס'האָט אופגעהערט צו גײג א רױם מונ די לוימענס, אוג שטומע בערדיקע זעלמעניאנער זײַנענ צו" זאמענ מיט אלטע זעלמעניאנערטעס געועסג פוסט אונ פּאס 84 די װאָכעדיקע טישנ אונ געווארט אפ נײַס ועגג דער קאָנדרא- טיעווע אוג טאָנקעט קינד.

דער פעטער איטשע איז ארומגעפלויגנ איבער די אלע שט בער, אונ כאָטש ער האָט געצויגנ פאָדעמ פוג מױל, מע זאָל מיינענ, אז ער זיצט אונ ארבעט, האָט ער אָבער קיינעמ ניט אָפּגענארט, עפשׂער בלוין די אייגענע װײַב, די מומע מאלקעלע, װאָס איז, פארשטייט זיכ, געװענ צעטראָגנ װעגנ איר פאלקענ:

-- מײַנ קו- -האָט זי געזאָגט,--צו מעלקנ איז זי ניטאָ, נאָר צומ פייגערג איז זי גראָדע דאָ.

דערהויפּט האָט זיכ דער הויפ א װאָרפ געטאָנ אפ דער קאָג- דראטיעווע. דאָס איז געװעג עפּעס א מאָדנע טשיקאווע געשטאלט פאר די זעלמעניאנער. עמעצער פוג הויפ איז אפילע דערגאנגענ דערצו, או ער האָט געהאלטג די קאָנדראטיעװע פאר א מאנצביל, נאָר, פארשטייט זיכ, אז דאָס איז מער ניט װי װילרקײט פונ א זעלמעניאנישג פּערעאָדאַמ אונ אט דעמ לוינט זיכ עטשער גאָר- ניט אָפּצושטעלג, -

00

דאָס האָט א זעלמעניאנער געװאָלט טאָג דעת גאנצנ הויפ אפ צולאָכעס! ,

נײַס איז אָבֶער געוועג. פוג אלע זײַטג האָט מעג בא פאלקענ געצויגנ זיכרויגעס פונ זײַנ לעכנ, װי מע ציט פאָדעמ פונ א צעדריבלטג בעגעד, ס'איז נאָר א שאָד, װאָס אסאכ יעדיעס האָט מעג שוג געהאט װעגנ דער קאָנדראטיעװע אונ גאָר װײיניץ-- ווענג טטנקעס קיגד,

דעם עמעם זאָגנדיק, האָט מעג דאָ טאַנקענ ניט איבעריקט ליב געהאט

פאראנ אפילע זעלמעניאגער, װאָט האבנ פאר איר מוירע אויכ, פאר א בײשפיל קאָנ דיגענ דער קורצער, מאָרעשכױרעדיקער ברוקירער, דער מומע מאלקעלעס קאָרעו, װאָס איו ניט לאנג אראָפּגעקומענ אהער פונ דער אוקראינע. דער מומע מאלקעלעס קאָרעװו, א ילב מיט אפּעטיט אוג מיט א קומערט אונטערג בעט, אז ער האָט נאָר דערזעג טאָנקעג דורכנ פענצטער, האָט ער א װײַלע אופגעהערט עסנ אונ.א פרעג געטאָ:

-- װער איז דאָס די שליוכע, װאָט דרײט זיכ דש ארומ אינ הופ? / |

אוג נאָכדעמ, שויג ארומגענומענ מיט דער פארע פונ א גרױסנ שיסל קארטאָפל, האָט ער ביטער אָפּגעזיפצעט: |

-- עפּעס א מײדל מיט א שלעכטג קוקו

א

װאָס וויים מעג שויג איג הוים װעגג דעם אנניעג קאָנדרא- טיעווע?

מע ווייס, אז פאלקע דעם פעטער איטשעס האָט זיב טאק דאָרטנע אינ די װײַטע שטעט, ארומגעשלעפּט מיט עפּעס א טינ סאָרט גראפיניע, װאָס הייסט קאָנדראטיעווע, די קאָנדראטיעװעג

61

זאָגט מעג, איז אנ אמאָליקע גרויסע פריצטע אָדער א טאָכטער פונ א פּריצטע, טאָנקע האָט ניט געװאָלט פארלײַדנ די זאל, האָט איר פאלקע דעמלט געסטראשעט, אז ער װעט זי אוועקווארפנ אונ װעט איר צאֲלנ אלימענטנ.

פארװאָס איז עפּעס דעם יונג איגגעפאלנ צו סטראשעג טאָנ- קעג מיט אלימענטג, װײיס קיינער ניט.

-- טי מניע נאדאַיעלא,--האָט ער דעמלט פלוצלונג א זאָג גע- טאָג צו טאָנקעג, |

זי איז רוט געװאָרנ פונ דער באלטויקונג אוה איכערגע- פרענט דאפקע אפ ייריש:

-- װאָס האָסטו געזאָגט?

-- 4 פּראַװינצלעלע טייל אי באָלשע ניטשעוואָ!

דעמלס איז טאָנקע צו אימ צוגעלאָפנ אונ אראָפּגעלאָזנ א פאָר פּעטש, ער האָט, נעבעכ, פארחויבג די אָרעמס איבערג קאָפּ אױג אויסגעדרייט זי צוט וואנט, וארטנדיק אט נאָכ, װי אמאָל, ינגלי װײַז, װענ די טומע מאלקעלע פלעגט אים שלאָגג פאר גאנװע- נענ א שטיקל צוקער,

-- אוי, פאלקע, פאלקע!--ער איז ארויט פונעמ רעבזעהויפ א בראג- דאָװנער באָכערל, מיט א טשופּרינע, מיט אנ אויסגענייט העמדל, מיט א פארלייגט נעזל: צװײ יאָר בלױז האָט געדויערט די גע- שיכטע, איז ער געקומענ צוריק אהײמ א פארשפילטער, מיט דעמ מוטנעמ קוק פונ א דערפארענעמ מאנצניל אונ מיט א שווארצנ שטעמפּל אפג לללב,

אנומלט האָט ער זיב געוואשנ איג פירחוין, ער האָט פארקא- שערט די ארבל אונ דעמלט אין אלעמעג פינצטער געװאָרג אינ די אויגנ, אפג אָרעט, אביסל העכער פֿוג האנט אין בא אימ. געווענ אָפּנעשטעמפּלט א שווארצער שארבנ מיט א פֹּאַר איבער- געלייגטע ביינער אוג אונטנ--אָננעשויבנ אפ רוסיש.

2

די מומע מאלקעלע האָט אים אָנגעכאפט פאר די הענט אב זיכ ביטער פאנאנדערגעװוייגט:

-- זאָג, פאלינקע, װאָס אין דאָס? א מאמע מעג מעג זאָגנײ.

ער האָט זיכ אָבער װוידער ארויטגעמאכט; |

-- טאטויראָװקע איז דאָס, --האָט ער געשריעג,--װאָס ווילטטו האָבנ? | דער יונג, זאָגט מענ, איז אינגאנצנ באשריבג מיט רומישע גללכווערטלעכ, מע טראכט, אז דאָס איז איר ארבעט- דער קאָני דראטיעוועס, זי האָט אימ געמאכט פאר אויס מענטש,

אוג געמיינגט האָט מענ דאָכ, או פאלקע װעט ברענעג א וװעלט: ער האָט געוואשנ פלעשער, געלערנט אינ ארבפאק, גענומענ א פרעמיע אט שפּרינגענ, געװועג א שנײַדער, א ועצער, א שערער, אנ עלעקטרמאַנטיאָר, איצטער--צו װאָס ער רירט זיכ ניט צו ווערט אש. ער גאװראָניעט, ער זיצט אקשאָנעסדיק אינ שטוב אוג וויגט דאָט קינד, טאר װעלכג דער גוילעמ האָט זיכ געקליבג צאָלנ אלימענטג,

בלויז דעמ פעטער פאָליעס װלבל גלויבט ניט אינ פאלקעס יערידע. זי שטייט אויבנ, אינ מויער באמ פענצטער, מיט דעמ שיטעלע געקעכצ איבנ האנט, קוקט אראָפּ אינ הויפ אט די טא- מעוואטע זעלמעניאנער, װאָס זעענ ניט, אז אינ אָט דעם מאָגערג פאלקענ ברענט א העליש פללער,

-- הערט מייג װאָרט,--זאָגט זי צו זיכ אליינ,--מירג נאָר האָב פונ אימ גענוג צאָרעט! /

נאָר װער אין די קאָנדראטיעװע?

דאָס איז דאטקע טאַנקעס א באקאנטע, א מאשיניסטקע פונ לעסװאָסטאָק, אלט א יאָר עטלעכע אונ פערציק, כאָטש פאלקע ווייס נאָר פונ זיגנ אונ צװאנציק. טאָנקע האָט אימ דאָרטנ אמאָל באקענט מיט איר,

5

ט

וי מע גיט איבער, אין די קאַנדראטיעורע געהענ א הוכע, א געפודערטע, מיט קנליטשעלעכ ארום די אױגנ, מיט בליכע הענט; טלל װינטער, טל זומער איג אנ אַפגעטראָגענעם קאראקן- לענעם מאגטל, עס האָט געשמעקט פוג איר מיט אביסעלע אלל פוג א לאמפאדע אוג אביסעלע אָרעקאַלאָנ.

די קאָנדראטיעװע האָט ליב געהאט דמָּס ייִדישע טאָלק, צוֹליה די געוויימ, װאָס דאָט דאָויקע פאָלץ האָט פוג זיכ ארויטגעגעב: אונ פאלקע, אלס א צוולגל פונעם דאָזיקג שטאט, האָט בא אי נויטע כייג געוועג אוג זי האָט זיכ אינ אי פארליבט,

אינ איר. צימערל אם דער אטאָמאנע, פארקוטעט איג טוונט אָפּגעקראָכענע פארביקע שאלג, באשמעקט מיס טווגט גערוכג פוג. געגעלעכ, אייל, ספירט, וואלעריאנ, האָט זי געקישעפט מאל- קענ מיט איר כיינ אונ אים פארמירט מעשוגענערװטו ער אי געוועג צעוולט פונ ליבע אונ פוג בענקענישג אָנ א שיר.

7ד וי געמעלט אלב זינאלדא גיטיוט?

טאלקע דעם פעטער איטשעס װייס דעמלט ניט, װאָס דאָס איז, ער איז אָצֶער א זעלמענלאנער אוג ענטפערט אונטערג פארליינטג געול:

-- אָטשענ נראוויצאן.

-- װאָט עטאָ זשענשטשינא!--זאָגט דעמלט די קאָנדדאטיעװע אוג פארביינט דעמ פארטראכטג קאָפּ פוג אג אלטער לייביכע אם אירע בלייכע, אביסל געעלטערטע ארעמס,

נאָכדעמ טוט זי א שמעק פוג א פלעשעלע. די קאָנדראטיעװע האָט זײיער ליב געהאט צו שמעק: פוב פלעשעלעכ. איר האָט אָפֿט וי געטאָנ דער קאָט, פלעגט זי זיכ אויסרײבג די שלײפג מיט אזא מיג װײַט שטיינדל (דעמ נאָמעג ווייט איכ ניט). מאלקעג װאָט זי אויכ אמאָל אויסגעריבנג מיט דעמ שטינרל, אי ער געועסג באם טיש, ס'האָבנ זיכ אים געקלעפט די אױגג אוג בלוין דאָט פארלייגטע געזל האָט אָנגעהויבג רינעג.

64

אָט אוו איז פאלקע געועסנ בא איר אינ שמאָלנ בּאשמעקטנ צימערל אונ זיכ געליבט, 8

אָט דאָס האָט מענ אינ רעבזעהויפ ארױסגעפּלאַנטערט פונ דער געשיכטע אינ א מעשעכ פונ עטלעכע כאדאָשימ, צי האָט טאקע אזוי אויסגעזענ די קאָנדראטיעװע אינ דער װירקלעכקײַט, איז שווער צו זאָגג, יעדנפאלס אזוי האָט עס אופגענומענ דער רעב- זעהוים אונ נאָכדעמ האָבנ די זעלמעניאנער אינ די לאנגע װיג- טערדיקע נעכט אומגעפער אזול גערעדט אונ געכאָלעמט װעגנ איר. דאָס איז געװועג א מאָדנע טשיקאווע געשטאלט פאר דעמ ווינטערדיקנ רעבזעהוים,

דער רעבזעהויפ האָט זיכ שױינ קוימ ארויסגעזענ פוג די הור- בעס שניי,. מעטעליצעס האָבנ נעדרייט אונ געווייט איבערג שטאָט, גאנצע נעכט האָט זיכ געשטױבט טרוקענער שנײ פוג א טים . שווארצנ הימל, א װינט האָט זיכ געכאפט פאר די ראָגג פוג די שטיבער אונ לאנג געקלאָגט, נאָר אָנ ווייטעק אונ אָנ א מעלאָדיע,

דעמלט, אינ אזא נאכט, טאָמער װאָט זיכ דערהערט ערגעצ פּוג הינטערנ אויווג א פארשלאָפּענער קאָל אונ דער דאָויקער קאָל האָט געפרעגט אינ דער װעלט ארײנ;

-- װאָס זאָגט איר, װי זי האָט עס אים פארפירט, דעמ פּעמפּיק?!

דארפ מענ וויסנ, אז דאָס איז אנ אלטער זעלמעניאנער היפשע עטלעכע שאָ געשטאגענ הינטערנ אױװנ, געווארעמט די אלטע ביינער אוג אלצ געטראכט װעגנ דער גראפיניע--די קאָנדרא- טיעװוע, װאָס איז שויג דאָ פארזעלמעניאנעװעט געװאָרג, ניט ערגער, װי דעמ פעטער זישעס אלטע זייגערס, װי דעמ פעטער פּאָליעט טרויעריק װײַבל,

זעלמעניאנער 2 בוֹב 068

טויטג אוג קראנקײַטנ אינעמ רעבזעהוים

דער הױפּט-שטראָמ, װאָס איז געגאנגענ אונטערנ צייכנ פונעם כּעטער זישע, אין אדאנק דער גלַלװע פונעמ דאָזיקנ ייָדנ טים פארקראָכנ אי קראנקײַטנ אונ ער אלײנ האָט, װי באװוּסט, געמוזט אפילע טארענדיקג מיטנ טױט,

געװענ פארשיידענע טונטג אונ קואנקײַטג אינ רעבזעהוים, מענטשנ האָבנ זיכ פאונומענ מיט דעמ, װי מיט א פּראָסטער ארבעט. די דאָזיקע לעצטע ארבעט פונ מענטשנ האָט מענ אפילע אָנגערופנ מיט אנ איינענעמ זעלמעניאנישג נאָמענ. דאָס האָט געהייסג; אָפּזאָגג די עטלעכע גילרג,

ערשט דער פעטער זישע האָט ארלנגעבראכט אינ דעמ געביט א מיִעסע פארקריפּלונג, װאָס איז נאָכדעמ אװעק בעיערושע אינ דער מישפּאָכע, אונ אויב דעמ פעטער זישעס סאָרט טוט װײיס מענ נאָכ דערװײַל ניט, װער עס האָט אימ געיארשנט, האָט ער אָבער דעמ סאָרט קרענקענ איבערגענעבנ טאָניע דעמ פעטער זישעס אונ זי, װי עס װײַוג אט דעמ אסאכ סימאָנימ, אנטװיקלט די זאכ װײַטער אונ אפ אסאכ פארװויקלטערנ אויפנ.

א מוסטער פונב שטארגנ האָט באויזנ רעב זעלמעלע אליבֿ, װאָס פונ זײַנ טױט איז ניט פארכליבג קינ זייכער איג דער

0

מישפּאָכע. דאָס האָט אויסגעוענ, װי אט א ברעטל אי אמאָל גע" װענ עפּעס אָנגעשויבנ אונ מע האָט עס נאָכועמ אָטנעװישט. מע ווייס גאנצ גוט, אז ס'אין יאָ געװענ עפעס א רעב זעלמעלע, מע ווייס אָבער ניט ויאווי ער איז ניט געװאָרג.

אביסל אנדערש איז געשטאָרבנ די באָבע באשע.

די מײַלע פונ איר טױט אין אָבער באשטאנענ אָט אינ װאָס: ! ערשטנס, האָט זי מיטנ שטארבנ קײנעם קײנ הארצװײטעק ניט פארשאפט; צװייטנס, האָט זי עס דערפירט קימאט װי צו גאָונישט. די זאכ איז געװענ מער ענלעכ צו א קליינעמ קרעכצ פונ א מענטשנ, װאָס דארפ זיכ סאָפקאָלטאָפ אָפּרועג, אונ אויב זי האָט נאָכ געהאט איג זיכ עפּעס יאָ א שטיקל נגעשאָמע, דאר מענ מיינענ, אז זי איז אינ יענער מינוט פונ איר ארויס, װי אביסעלע רויכ פונ א קוימענ,

ניט געקוקט אט דעמ, איז פאראנ א מינונג אינ רעבזעהופ, אז ס'איז נאָכ געװענ דעמלט א מעגלעכקײַט צו פאלענגערג דער באָכעס יאָונ אונ דעריבער איז א װיסטער ביזאיענ, װאָס מע האָט זי געלאָוג אויסגיינ פאר דער צײַט,

בא דעמ האלט זיכ, לעמאָשל, דעמ פעטער טאַליעס שווליגג- דיק װײַבל, די, װאָס האָט נאָכ א רײַכנ אויסקינדלענ זיכ, מיט- אמאָל באקומענ לאָשנ.

פאָליעס װײַבל גיט אָבער אָנ גאנצ אנדערע סיבעס פאר דער באָבע באשעס טויט,

לויט איר, לעמאָשל, קומט אויס, אז די באָבע איז ניט אוועק פונ דער װעלט אפ א נאטירלעכנ אויפנ, נאָר זי אין אראָפּגע- פאלנ פונ א טיש, װאָס פאר אנ עלטערג מענטשג איז עס געג- ליכנ צומ אראָפּטאלנ פונ א צענטנ גאָרנ. |

דעמ פעטער פאָליעס װײַבל דערציילט:

די באָבע האָט פונ שטענדיק אָנ ליב געהאט צו געמענ א קאפּ,

24

ווער רעדט אינ די עלטערע יאָרנ--איז זי קעסיידער געלענג בא זיכ אינ בעט אונטערג קאָלדרע אונ געזשליאָקעט פונ א גרויס שווארצ פלעשל,

אינ יענער נאכט, דאָס היײיסט, אינ דער לעצטער גאכט פוג איר לעבנ, האָט זי ארומגעפאדעט אינדערפינצטער איבערנ שטוב, געזוכט אינ די שופלאָדנ, בין זי אין ניט ארופנעקראָכנ מיט די לעצטע קויכעס אפנ טיש, געעפנט דאָס טיר? פונ אלמער אוג לאנג געזופט פונ א בײַכלדיקער, שווארצער פלאש, װאָס רעב זעל- מעלע האָט אימ, קענטיק, ניט באויזנ אויסצוליידיקנ ביוג דעק,

דערנאָכ איז זי אראָסגעפאלנ פונ טיש אונ געשטאָרבּנ.

דעמ פעטער פאָליעט װײַבל דערציילט עס מיט א פינצטערער אקשאָנעס אונ מיטטאָמע מיינט זי עפּעס דערבײי, װאָרומ די דאָזיקט בייזע צונג װייס גאנצ גוט, אז אירע רעװעליאציעס װעלג דאָ טאָפקאָלסאָפ קיינעמ קיינ קאָװעד ניט פארשאפג.

די מומע מאלקעלע שװײַגט, זי שאָקלט נאָר צו מיטנ קאָפ

-- אז דאָס הארצ איז שמאָל, איו דאָס מויל ברייטן

אונ דער פעטער איטשע זאָגט פּראָסט:

-- אנ אדורע א וללב, האלט זיב אינ ללב,

2

עס דארפנ נאָכ פארשויבנ װערנ לעדוירעס א מאָר שיינע זעלמעניאנישע טויטנ,

געװענ א זעלמעניאנער בענדעט. ער האָט געװוינט ניט װײַט אינ א דאָרפ קריזשעניצ, איז ער געשטאָרבנ גאָרניט װי א מענטש. דאָס איז געװענ װינטער אונ דער פעטער בענדעט האָט אי פראָסט געפּלאצט, װי א ברעט.

די מומע נעכע, בענדעטס װלַב, האָט זיכ נאָכדעמ פונ שרעק איבערגעקליבנ אינ שטאָט. די מומע נעכע װאָט זינט דעמלט

4

גענומענ טראכטנ ועננ דער נישטיקײַט פוג מענטשנס לעכג אוג זיכ דעריבער באפרײַנדעט מיט דער מומע גיטעגי /

א שיינעמ טוט האָט דאָ אינ גאט געהאט אויכ איינער א מע- לאמעד,,, זײַג װײַב איו שוג געװענ פונ פריער געשטאָרבנ זאָגט ער צוֹ די טאלמידימ:

7 קינדער, גייט א חיימ, אונ זאָנט דעמ טאטנ ער זאָל אָפַּ שיקנ דעמ סכארלימער מײַג טאַכטער,

-- פארװאָס עפּעס?--האָננ די קינדער געפרענט,

-- איר װעט שוינ זענ פארװאָס!

אז די קינדער זײַנענ אװעק איז ער געשטאָרב:, די טאטעס ונ די קינדער האָבנ שיינ באהאנדלט דעמ געשטאָרבענעמ מע" לאמעד אונ אָפּגעשיקט דעמ סכארלימעד דער טאָכטער. דאָס איו עסטער, די שרײַבערקע פונ די אפאָרנ, אויכ דער מומע גיטעס א כאווערטע. יי

נו, אונ דאָס װאָס דער הויפ שטארבט אָפּ? װאָס דעמ פעטער יודעס דאכ װערט פארוואקסג מיט גרינע מאָכן

ביסלעכװײַן שטארבט ער אָפּ; דער רעבזעהויפ. דאָ שטארבט אָפּ א קלאָצ, דאָ א ואנט, דאָ א קראָקװע פוג א בוידעם.

:

א שווערנ סאָפ האָט, נעבעכ, געהאט דער פעטער וישע,

דעמם פעטער זישענ האָט דער טוט א זעצ געטאָנ, װי מיט א האק איבער די װאָרצלענ, דעמ פעטער זישענ האָט דער טויט א שלײַדער געטאָג מיטנ פּאָנעמ איג בלאָטע. ער האָט זיכ דעמלט אויסגעצויגנ מיט דער גאנצער גרייס איבערנ הױים, א פאָכ גע- טאָנ אט אלעמענ מיט װיסטנ בעסוילעמ, אז א סקרוכ איו דורכ- געגאנגעג איבערנ לײַב, | :

דאָס איז געוענ דעמ פעטער זישעס לעצטע רישעס.

69

דאָס ערנסטע איז אָבער, װאָס ער האָט איבערגעלאָוג נאָכ ויכ א רייעכ פוג רעפועט אינ הויפ. קראנקײיַטג זײַנענ נאָכדעמ ארויס" געקראָכנ פונ אומעטומ, אפילע דעמ פעטער פאָליענ האָט אָנגע- הויבג וויי טאָנ א צאָנ,

די ערשטע, לויט דער ליניע פונ קראנקײַטנ, גייט סאָניע דעמ פעטער זישעס, װאָס האָט געיארשנט איר גרויסג טאטנ אונ איז אוועק אפג דערנער-וועג פוג כאלעשנ אוג זוכנ איג זיכ פארבא" האלטענע קרענק,

סאָניע דעמ פעטער זישעס

באלד נאָכ דעמ פעטער זישעס טויט האָט סאָניע גענומענ אפ" טער אונטערליגנ אינ בעט, פאװעל אָלשעװסקי, דער זעלטענער מאנ, פלעגט איר פוג פאָלקאָמערד, װוּ ער האָט געארבעט, שיקנ דורכנ טעלעפאָנ דאָקטױירימ אט אהיימ,

אינ הויפ האָט מענ געמיינט, אז זי טוט עס צוליב װײַגערישג כייג אָדער עפשער פוג װױלטאָג, האָט מעג נאָכגעקוקט אונ בא- גיטיקט די זאכ,

דערנאָכ האָט זי אָבער געלאָזט וויסג, װי אמאָל דער טאטע אירער, אז זי אין א כוללאנעס אונ ס'אין בא איר ניט קיינ אי בערגאנג, זי האָט געלאָזט װיסנ, אן זי האָט א {זשאבע" אונ דערביי פלעגט זי כאלעשנ אויכ,

געווענ א באזונדער שײינקײַט איג איר כאלעשנ, א שנילער, גאָגנדיקער כיינ, אונ אלעמאָל האָט עס ארויסגערופג בא פּאװעל אָלשעװוסקנ דעמ געפיל, אז אָט פארלירט ער ענדלעכ זײַג װײַב, דעריבער, מיינט מענ, האָט זי טאקע דערהויפּט געכאלעשט פאר זײַגע אויגנ, װאָס עס האָט, פונ דער אנדער זײַט, ארויסגערופנ א צווייפל איג דער עכטקײַט פונ אירע שלאפקײַטנ.

דער פעטער איטשע, כאָטש ער האָט גענוג אייגענע צאָרעס,

0

פלעגט גֹאָכ דער יעדיע פֿוג אירער א גײַער כאלאָשעס ארומגייג איבערנ הויפ אונ קוועטשנ מיט די פלייצעס!

-- א פאָטעפאלנאָשטש פונ א מענטשנו

סאָניע דעמ פעטער זישעס ארגעט אינ פאָלקאָמפינ. דעמ עמעט זאָגגדיק, גלויבט מענ ניט צופיל דאָרטנ אינ אנשטאלט, אן איר {זשאבע" זאָל בא איר דארפנ אָפּנעמענ אוויפיל ארבעט-טעג. אגעוו, האָט סאָניע דעמ פעטער זישעס, טוענדיק אזויפיל איבער זיכ, נאָכ ניט באוויזנ צו דערװײַזנ די דאָקטורימ גופע אינ איר מאָדנער קרענק, פארשטייט זיכ, אז די באצלונג פונ די דאָקטו- רימ קאָסט איר אֶפּ אפדאָסנײ אסאכ געװונט, נאָר זי האָפּט, אן אפ איר דערנער-וועג װעט זי נאָכ אמאָל אָנטרעפנ יענעמ פּראָ- פעטער, װאָס װעט זי פארשטיינ אונ װעט בא איר ענדלעכ פעסטשיטעלנ די /, זשאבע",

דערװללל פארשטייט זיכ אפ איר נאָר דער מאנ,

פּאווליוק האָט שוינ געכאפּט צוביסלעכ אויכ דעמ גאנג ויָאזוי צוֹ היילנ זי; ער הלילט זי מיט פּסיכאָלאָגיע,

ווענ עס טרעפט מיט איר דער אומגליק, לאָזט ער ניט גיסנ אפ איר קיינ וואסער, סאָניע האָט עס ניט ליב. ער טוליעט זי אללנ איג א קאָלדרע, גיט איר שמעקנ פונ א פלעשעלע אונ שוש- קעט איר אינ אויערל צערטלעכע װערטער, ביז זי קומט צו זיכ, | דעמלט ערשט װערט די קראנקײַט זייער טשיקאווע.

דעמלט עפנט זי, װי פונ שלאָפּ, אירע מאטע, בוילעטע אױגנ אונ פּלוצלונג, פונ פרייר װאָס זי לעבט, אָדער פונ עפעס גלאט א דאנקבארקליט צו פאװוליוקנ, דעמ זעלטענעמ מאנ, כֹאפּט זי אימ ארומ פאונ קאָפּ מיט אירע װונדערלעכע הענט אונ זי בלײַבנ פארגאנגענ אינ איינ גרויסנ, איבערגעגעבענעמ קוש אָנ א סאָפּ אונ אָנ א ברעג,

קלאָר, אז א זײַטיקער מענטש האָט שוינ דעמלט ניט װאָס

71

צו טאָנ בא זיי אינ שטוב. דער זײַטיקער מענטש פארקוקט זכ אפ ואנט, ער טארויכערט א פּאפּיראָס אונ, סאָפקאָלטאָס, כאפט ער זיב ארויס א צעפּאלאַשעטער אפנ גאט,

דעמלט פארשװערט זיכ דער זײַטיקער מענטש, אן קאָלומאג ער לעבט, װעט ער ניט איבערטרעטג די שװעל פונ א שטוב, װוּ עס זיצנ א מאג אוג א װײַב אוג ס'איז פאראנ א כשאד, או זיי האָבנ זיכ ליב.

אמאָל איז דער פעטער איטשע בײַגעװענ בא דעמ דאָזיקנ סאָפ פוג כאלאָשעס, איז אימ צוגעפאלג א גרויסע ניטגוטקײַט אונ ער האָס א װאָכ צײַט גיט געקענט נעמענ קיינ ביסנ אינ מה? ארייג,

אגעוו, דערציילט מענ שטילערחייט אי רעגועהויט, אן דער פעטער האָט דעמלט בא סאָניענ אינ שטוב געהאט אויסצושטינ א ביטערנ קאמפ. נאָכ סאָניעס גוטער כאלאָשעס האָבג זיכ די זעלמעניאנער פלוצלונג א װאָרפ געטאָנ אפ אימ, אלעמל ער גייט ניט אפ דער פאבריקע, |

פארװאָס עפּעס?

אינ רעבזעהוים קומענ אום די דאָויקע קריגערײַענ אומגע" ריכט, װי אנ אינװײניקסטע זאװערוכע,

פעטער איטשע האָט זיב דעמלט, פארשטיײט זיכ, געװערט. מיט גאָר די קויכעס. ער האָט געקעמפט װי א לײב, אוג סאָט- קאָלסאָפּ האָט ער אויסגעשפיגג פוֹנ רעציכע אונ איז אנטלאָפג,

דער לעצטער שנײַדער

אָבֶער אײנמאָל, אינ א װינטערדיקער נאכט, האָט מעג ענדלעכ געבראָכנ דעמ פעטער איטשעס אקשאָנעס אונ ער האָט ביסי לעכװײַז גענומענ נאָכגעבנ וועננ גיינ אפנ פאבריק,

עס זײַגענ געזעסנ אינ דער וארעמער קליינער שטוב אלע-- אי טאָנקע, אי פאלקע, אי בערע, אי די מומע מאלקעלע,

אינדרויסנ האָט געגליט א פראָסט. דער געהורבעטער שגיי, װי פארגליווערט אינ א שפּרונג, האָט ארײַנגעליכטג אינ די פענצטער מאט-בלוי, אָנ ריר, אָנ באוועגונג, |

אי מענ געזעסנ איבערגעבויגנ ארומ טיש, געשלונגעג די הייסע גלעזלעכ טיי אונ גערעדט קורצ;

-- װער אנ ארבעטער, נארישער יירן

-- גענוג מיט דער קוסטארישער פּסיכאָלאָגיע, פעטער!

-- גענוג צו טאנדעטעװוענ!

-- פערדנ,--האָט ער געזאָגט,--איר זעט ניט, אז ס'איז שווינדל אונ גאָלע ליגנ. איכ בינ עלטער פוג אלַכ אונ כ'חאָב ניט געועג. קיינ פאבריקעס פאר שנײַדער.

/(

הי אונ אי אטעריקע?- האָט אי פאלקע גלײַכ געכאפט בא אמעראצעט,

ד- דו ביסט געווענ איג אמעריקע? ווילעמ, װאָט װייסטו פונ אמעריקע?

-- אז װאָס דארפג מיר אמעריקע,-זאָנט טאָנקע,- גייט צו אוג טוט א קוק, אין ניטאָ קיינ פאבריקע װעט איר קומענ צוריק,

-- איכ האָב ניט װאָס צו קוקנ,--האָט ער א זאָג געטאָג מיט זעלמעניאנישער אקשאָנעס,

-- איז װאָס, ביסטו דעת איינציקער קלונער?--האָט זיכ גרײַלעכ פאָרזיכטיק ארלינגעמישט די מומע מאלקעלע.

דער פעטער איטשע איז געזעסג בלייכ. זינט מענ האָט זיכ דאָ איג הויפ א נעם געטאָנ צו אים, האָט ער מיטאמאָל אומגעהערט צו זאָגנ ווערטלעכ, שוג אביסל צו אלנגעשפּאױט גענומענ ארומ שװוײַגג דעמ ווייטעק נאָכ דער שיינער, גרויטער שנײַדערײ, װאָס גייט דאָ מיטג יעדג טאָנ אונטער. ער האָט געבלאַנדזשעט מיט זי אויגנ איבערנ שטוב, געװכט ערגעצ א קוק פונ מיטלײַר, נאָר געזענ האָט ער אומעטומ בלויו דעמ שווארצנ אײַזערנעמ קוימענ פונ דער ניי-פאבריק, וועלכע דארפ אימ ארלינעמענ אונ איבעף- קאָכנ,

-- א דײַגע וועמעג,--האָט ער א זאָג געטאָנ,--אז ס'װעט נאָכ ערגעצ בלייבנ אנ אלטער שנײַדער אפ א רעפוע,

אוג געװאָרפג דעמ לעצטנ בעטנדיקנ בליק צו דער מומע מא?- קעלענ. זי האָט געשויגנ. די מומע מאלקעלע, הײיסט עס, האָט אימ אויכ פאראטג; | -ה זל ניט קליגער פינ דער גאנצער װעלט, -האָט זי געזאָגט,

ער האָט זיכ אופנעתויבנ מיט א פינצטער פּאָנעט, געבראכט שװײַגנדיק דעמ אײַונ, די שװערע שנײדערישע שער, אויסגע-

44

ווכט אלע פֿינגערהויטנ פֿונ די וועסטליקעשענעס אונ אוועקגעלייגט אפנ טיש:

-- נאט אליכ, וואלד-גאזלאָנימ!

אונ צו דער װײַב האָט ער זיכ א קער געטאָנ מיט פײכטע אויגנ; |

-ד זעסט, אפ דיר, מאלקע, האָב איכ זיכ דאָס ניט געריכט!

דער פעטער האָט שוינ פארקװעטשט די באקנביינער אונ געשוויגנ מיט יענעמ גרויליקנ שװײַגנס פונ דער מישפּאָכע, װאָס דערמאָנט אָג דער ביטערער שטילקײַט אפ װינטערדיקע סטעפּעס אוג א סװאָרע, אז דאָס דאָזיקע שװײַגעניש, װאָס רעב זעלמעלע האָט איבערגעלאָז: אינ דער מישפאָכע, האָט ער טאקע מיטגע- בראכט מיט זיכ פונ דאָרטנ, ערגעצ פונ ,טיפ ראסיי",

2

עס פינקלט א גאָלדענער שטערנ באמ קוימענ.

מיטנ שאריענ אפ טאָג אין דער פעטער איטשע אװעק אסנ פאבריק. דאָרטנ אין שױנ געװענ אלב פארטיק. מע האָט אים צונעשטעלט צומ קאָנװײער ארויסציענ די פאסטריגעס פוג אָנקו- מענדיקע שטיקער מאנטלענ. דער פעטער איטשע האָט אָנגעטאָנ די שפּאקולנ,. ער האָט א גאנצנ טאָג געטונקט די פינגער אינ מויל, געצויגנ די פעדעטער אונ מיט א טיפנ ביטל געקוקט פונ אריבער די גלעזלעכ ארומ זיכ.

דער צעכ האָט אוסגעזענ, װי א זאל, א װיאָרסט די לענג. פּראָזשעקטאָרנ האָבנ געװאָרפנ שײַנ אפילע אונטער די טישנ אונ א נאָדל ערגעצ אפ דער פּאָדלאָגע האָט אָפּגעלױכטנ אזוי קאלט אונ בולעט, פונקט װי זי װאָלט געלעגנ דאָ אפ דער פלאכ פוג האנט,

װײַט, אינ א װינקל, האָבנ געפּארעט שוװערע דאמפ-פרעסנ,

4

גרוֹיע שניַדערישע מאשינעס, אוֹג ארבֿעטער מיט טארקאשערטע אָרעמס האָבנ באוועגט די דאָזיקע הייסע קאָואדלעס, װאָס האָנג אָפּגעגעגג מיט מאטע, טוכענע קרעכצנג. |

דער פעטער איטשע האָט באלך גענומעג ציַענ מיט דער נאָז { אהינ, צו דער זײַט פונ די פרעסג--דער רייעכ איז געגאנגענ פונ דאָרטנ א גוטיבאקאנטער, אג אייגענער שנײַדערישער רײעכ,

דאָס איבעריקע אין דאָ אלצ אולסגעקומענ פרעמך.

שטיקלעכ מאנטל זײַנענ געשװוּמענ אינ קאָנװײיער פונ אוט צו אט אונ מיסטאָמע האָט זיכ ערגעצ יאָ געקלעפּט פונ די שטיק- לעכ א בעגעד, דער פעטער האָט זיי אָבער בעשומויפנ ניט אויט- געפונענ. ער האָט געקוקט מיט כשאך אט די צאפּלענדיקע הוג" דערטער פלאכע הענט, מיט די לאנגע, בײנערדיקע פינגער, מיט די פירקאנטיקע שנײַדעוישע נעגל; געהיט זיי, די פרעמדע כיטוע הענט, װי מע היט א גאנער: |

-- צי נארט מענ דאָ אמאָל גאָרניט אָפּ דעמ גלױביקנ מענטשנ?!

דער פעטער איטשע האָט געפאָושט די זאכ. צומ סאָט טאָג האָט ער טאקע אװעקגעטראָגנ מיט זיכ אהיים א פעסטע מײגונג, װאָס איז באשטאנענ קימאט פונ הוילע פראגעס:

-- אָט דאָס זײַנענ באלמעלאַכעס?

-- אזוי פארווארפט מענ א פּאָלע?

-- אזוי העלפט מענ דאָס דעם אָרעמעג מענטשנ מיט סאָציאי ליזמ?

פאר דער מומע מאלקעלע אין ער נאָכדעמ געזעסג א שטיק מאָרעשכוירע, מיט אָנ א שיר צװײפלענ אוג אומקלאָרע געדאג" קענ, אונ געקוקט האָט ער אפ זיכ מיט װײטעק, װי אפ אײנעמ, װאָס האָט זיכ א גאנצג טאָג געפונעג אינ געפאר אונ איצטער מוז ער גוימל בענטשנ,

איינ זאכ אין שוינ אָכער פאר אימ געװענ קלאָר, אז ער,

6

איטשע דער שנײַדער, איז צוֹ די עלטערע יאָרנ גרײַלעכ נידעי ריק געפאלנ, הײַנט האָט ער ערגעצ צווישנ א גרויסער מאשיגעריע געצויגג אכט שאָ נאָכאנאנד פאסטריגעס, װאָס, ערשטנס, האָט ער ניט צוֹלִיב ציעג. פאסטריגעס אָפּגעהאָרעװעט א לעבנ אונ צװייטנס לייגט זיכ אים ביכלאל ניט אפנ סייכל, או פונ אזא געניי זאָל עפעס ארויסקומענ,

די מומע מאלקעלע האָט זיכ פאר אימ מאָדנע געשראָקנ, װאָ- רומ ער האָט דערבלל אויכ געטײַנעט, געויפצעט אוג קעסיידער געשאָלטג די גאנצע וועלט.

זי האָט גערעדט צו. אימ ווייכ.

אז זי האָט אָבער פאָרט געװאָלט עפעס פונ אימ ארויסבאקוי מענ, האָט ער זיכ פּלוצלונג צעשריענ מיט רעציכע:

-- בעהיימע, אז מע זעט דאָכ קיינ מאנטל ניט!

-- פארװאָס?

-- פאר דאָס... די קייטעלע, א רועכ אינ איר מאמענ אריינ!

מע דארפ זיכ מעשאער זײַנ, אז געמיינט האָט ער עס דעמ קאָנװײער, װאָס ציט זיכ, װי א קייטעלע--א רועכ אינ זײַנ מא- מעג ארײַנ--כאפט פונ אונטער אלעמענס הענט ארויס די שטי- קער בעגעד, שלעפט זײי אונ קלעפט זי אונ מאכט דערפונ א דאמסקנ מאנטל. /

-- א מאלבוש האָט האָלט פאנטאזיע!- האָט ער שטרענג אָפּי געפאסקנט, ,

אָ, װעמענ זאָל עס אינפאלנ, אז ער, דער פעטער איטשע װאָס האָט אזוי גרינג איבערגעקאָכט פרעמדע צאָרעס, װאָס ער האָט געקענט קריכנ װי א קלײנ יינגל, צומ פעטער זישענ אונטערנ פענצטער כאפנ א קוק אפ זישעס ניט ילרישנ איידעמ, װאָס ער האָט מיט א פריילעכנ געמיט, קימאט טאנצנדיק, אראָפ גענומענ אלע איבערטאָג צאלקע דעמ פעטער יודעס פוג דער

77

טללע, װאָס ער איו, ענדלעל, גענאנגעג אפילע צו דעם אייגענעם זוג אפ א ניט-געמאכטער כאסענע, נאָר קעדיל צו געמענ א קאפּ,--וועמענ זאָל עס אלנפאלנ, אז ער װעט מאכג אווינע גע- וואלדג, װעג סע װעט אויסקומענ אימ אליינ אביסל אָפּטרײסלענ אונ אוועקשטעלג אפ א טאבריק?

סע קעױט זיב כוישעכ,

פארג שלאָפ האָט דער פעטער איטשע וידער געשריענ, אז ער דארפ האָנג ‏ א װעקיזײיגער, אניט פארשמעטיקט ער צו דער ארבעט,

שטילערחייט זײַנענ דעמלט אָנגעקומענ אפולע שטוב זעלמע- ניאנער, זיכ צוגעזעצט אונ מיט א שטומג האראװײטעק געקוקט וי דער פעטער איטשע טוט, נעבעכ, אוֹיס די מאלבושים אונ לייגט זיב שלאָפנ. די מומע מאלקעלע האָט זיכ מיטאמאָל אװועק- געשטעלט קאָכנ הייסע טעפּ, אונ צולִיב װאָס װײס מעג ניט, מיסטאָמע פונ צעטומלטקײיט, |

אונ דער פעטער איטשע אין סאָפקאָלסאָס אײַנגעשלאָפנ, די ארומגעשאָרענע אלטע גאָמבע איז געלעגנ שטײַפ צו דער קאָלדרע אוג די גרויסע, פליישיקע זעלמעניאנער נאָז האָט הויכ גע- טארטשעט מיט א טיפנ פאריבל אפ דער װעלט,

:3

געשטאָרבנ דער לעצטער שנײַדער, דער אלטער יירישעף שנײַדער מיט דעם בעודעלע, מיט די דינע שמיײיכלענדיקע ברעמענ אונ מיט די אולסגעטריקנטע פינגער, געשטאָרבג דער באָרװעסער קארטאָפל-שלינגער אוג דער גרוֹיסער קינדלער, װאָס האָט זיכ פארמערט, װי גראָז, אוג פונ יעדנג שנײַדער איז לעכאַלאפאַכעס געװאָרג צוויי, געשטאָרבנ דער פריילעכער ייָד, װאָס בא א שיסל שטשאוויע

/8

האָט ער געזונגעג װענג דעמ גרויסג גליק א? דער װעלט.

געשטאָרבג דער לעצטער שנײַדער אוב צזאמענ מלט אימ די קראָמ פונ די זינגעד-מאשינעט אוג די הויכע פּו- לישע פרײלנ, װאָס איז דאָרטנ געועסנ באמ לויכטנדיקנ פענצטער, אונ געשטאָרבנ איז דער אגענט פוג די זינגער- מאשינעט, דער עסעראָװעצ מיט דעמ בלאָנדג בערדעלע, דער פיליזאָפ אונ װערטלזאָגער, װאָס האָט אלע שאבעס צונאכט געשפילט פאר דעמ גאנצנ שטעטל די ,געברירער לודיע" אונ ,פאמיליע צווי". |

געשטאָרבנ יאנקעו - בויעזעס באסיעכידע, װאָס האָט געשפּילט פיאנע, געקענט אי אפ העבריייש, אִי אפ רוֹסיש אוג מיט א באזונדער כיינ ארײנגעטראָגנ אײראָפּײישע שייגקליט איג אונדזער לעבנ,

געשטאָרבנ דער לעצטער שנײַדער, אוג דאָס נידעריקע שטיבל, אונ דער אכטער לאָמט, אונ דער העבריישער לערער פוג ערעצ ייַסראָעל מיט דעמ ברייטנ שוארצנ הוט אוג. מיט דעמ גראָמג בארנ-שטעקנ אינ האנט, דער שװוליגנ- דיקער אוג אָפּגעלאָזענער, װאָס איז אומגעריכט אװעק צו" פוס צומ סלאָנימער רעבנ אונ האָט אמאָל באנאכט פארענ- דיקט מיט זעלבסטמאָרך,

געשטאָרבנ ,עס עס" אוג ,בונד" אוג דער באָכער, װאָס האָט געזונגענ: יאָמע יאָמע, שפּיל מיר א לירעלע...

ווינטער

דער ווינטערדיקער אֶװנט ליגט קלאָר אונ שטללפ, װי אנ ארומ" געדאָלבעטע שטיק צוקער אונטערנ בלויענ חימל. עמעצער האָט דאָ מיט שארפע דלאָטעס אויסגעטעסעט פג צוקער די באנאפ- טיקע שטאָט, אדורכנ פענצטער גליװוערט מיט אלע זײַנע פאך" שנייטע העלצער אונ פלעקענער דער רויַקער רעבזעהויפ.

די לעװאָנע איבערנ הויפ הענגט, װי א קאלטער רובל.

ביז שפּעט אינ דער נאכט זיצט טאָנקע בא דעמ גרינעמ אבא" זשור איבער פאפּיריבויגנס-מעסט, רעכנט אונ שרײבט ארײנ שטייפע ציפערלעכ:

אינ בעט ליגט דאָס קינד אָנ א טאטנ. דאָס קינד פּלאפּלט עפּעס פוג טיפנ האלדז, װאָס איז גרײַלעכ ענדלעכ צו דעמ טיקענ פונעמ פעטער וישעס אלטנ װאָג"זײיגער אפנ וואנט; ביסלעכװײין װערט עס שטילער, זינקט אײַנ צוריק אינ יענעמ קלעפּיקנ דרעמל, פונ וועלכנ מענטשנ וװערנ געבבוירנ.

טאָנקעס שאָטנ קריכט ארום ביז אפנ באלק דאָס בײגט זי זיכּ אײַנ איבערנ טעלערל? אפנ טיש אונ טוט א ביט פונעם ברויט מיט די האָלענדער קעוי

0

דעמ פעטער זישעס אלטער װאָג-זײגער שלאָגט צעני

פאָרזיכטיק עפנט זיב די גלעזערנע טיר פונ דער שטוב איב טאָנקעס צימער אונ די מומע גיטע פירט ארײַג עטלעכע ווליבער.. באלד פונעם שװעל שלאָנט אָפּ מיט פּרומקײַט אונ װײַבערשע סוידעט. | טאָנקעס שאָטנ קריכט ארום בי אפנ באלקנ--דאָס בייגט זי זיכ איבער אונ גיט א זופּ פונעמ אָפּגעקילטנ גלאָז טיי. |

-- גוטנ אָװנט!--זאָגג אלע דרלל װײַבער מיטאמאָל,

קענטיק, אז זי זײַנענ געקומענ מיט א באשטימטער דייע. פאָרױס גייט א ייִדענע מיט א לאנג מעליק פּאָנעמ, מיט א הו- כער קוקלע אוג מיט א שווארצער שאל אפנ קאָפּ.

-- ס'איז שווער, --זאָגט די ייִדענע מיט דער הויכער קוקלע, - צו געפיגענ פאר אנ איינפאכער פרוי די פאסיקע װאָרטנ אומ צו ריידנ מיט א הוכיגעבילדעטער פרללנ, װי זי זײנענ. זל דאיפנ װויסנ, דאָס מיר האָבנ אויכ געלערנט אינ אונדזערע יונגע יאָרנ, אָבװאָל מיר זײַגענ אלט געװאָר: פאר דער צײַט פוג אײג שווערג קינדבעט..,

טאָנקע פרעגט:

-- צו װאָס, איר קענט דאָכ ריידנ פּראָסט ייִדיש? |

אָט דאָס זאָגט זי. לאָזט זיכ אָבער אויס, אז דאָס װײַבל קענ ניט פּראָסט. דאָס אין א שרײַבערקע פונ אפאָרנ- עסטער. זי האָט געלערנט א דאָר װײַבער שרײבנ שורע-גריס אונ פירנ א שיינעמ שטאט, איז ריידנ איידל איר בלוט אונ פארגאָסע.

זי איז איצט ארבעטלאָזד-איצט רעדט זי איידל נאָר פונ ליבע צו דער שיינער אומגעקומענער זאכ.

-- מיט אנ אנדער שפּוראכע,--זאָגט זי,--קעג איכ ניט, זאָנאר מיט עלטערע װײַבער,

אין טאקע א היפשע װײַלע שלעכט, דאכט זיכ, ארויסגעשטעלט

6. זעלמעַניאנער 2 בוב - 81

וויסנשאפט קעגג וימנשאפט, נאָר צו אלעמענס פארװונדערוג; האָט. זיכ . גאָרניט באקומענ. , - = טאָנקע איז א גראָבע זאכ. וויבאלד אזוי, וויבאלר, הייסט עס, מענ איז א פינטעפליושקע, |דארם מענ מיט אזא ריידנ אנדערש.

-- מיר וילג װיסג-זאָגט די שאמעסטע פונ דער אלטער קלויז,--ווער איו דער טאטע פונ אָט דעמ קינר?

-- אזוי גאָר?! | | דאָס מיידל האָט זיכ אפּאָנעמ גוט צעקאָכט. דאָס אין געװענ גוט קענטיק. די װײַבער האָננ זיכ אוֹיכ גענומענ איבערקוקנ ימיט אסאכ פרומקליט אונ מיט אביסל שרעק.

-- אוג דו מיינסט װאָס?--טוט א זאָג די אלטע קלוגע געכע,-- מע דארם בארויקג די אלטע מאמע...

טאָנקע קוקט אפ איר אונ שװײַגט,

-- זע, װאָס ביסטו בא זיכ אזוי געפאלנ?--פרעגט שוֹיג די מומע נעכע מיט מיטללד,

דעמלט ענטפערט זי

-- דער טאטע פונ אָט דעמ קינד איז א גוטער באָלשעװיק. ער האָט געשאָסג אסאפ יידנ-ספעקוליאנטג,,,

-- זע, טאָכטער, װאָס איז מיט דיר?--װוּנדערט זיכ אפ איר ודי . מומע נעכע.--דו מיינסט, אז סע טרעפט אנ אומגליק, דארף מענ זיכ נעמענ אונ א מײַסע אָנטאָג? אָט האָט אמאָל בא אונדו דעמ פּאָפּס טאָכטער אוכ געהאט א מאמוער, האָט מעג גע- נומענ אָפּנעשטעלט א כאשלערע אוג פארטיק. עמעס, איצטיקע יאָרנ מיט די פּראָפעסיאָנאלנע אי אביסל שװע-ער, אָבער מירנ זענ, מירנ טאָנ. קענ זײַנ, אז ס'װועט זיכ נאָב מאכג א שטילער באָכער אויכ. די ועלט עקט זיכ ניט, לעמל זאָלסטו אָבער ארומ-. גיינ אונ שרײַענ: דער טאטע איז א באָלשעװיק, געשאָסנ מענטשג,

82

װאָט בֿיסטו בא זיכ אווי געפאלג? וארט, אונ ווער איז דעל טאטע--א גוי?

טאָנקע שאָקלט נעבעכ מיטג קאָפּ:

-- יאָ.

-- א גוי א שמוי,--לאכט זיכ אָבער אויס די מוטע געכע,-- דו נאריש קינד, וויבאלר קיינעו װייס ניט, זאָג בעטער, או ער איז א ייד, אונ א שיינער ייד, װי פארשטייסטו דאָס ניט? דו פאו שווארצט דאָכ דער מאמעג דאָס פּאָנעמ,

טאָנקע לאכט. זי הײבט זיכ אום פלוצלונג פונ אָרט. מיט ביידע הענט דריקט זי די מומע געכעס האגט: .

-- איר זײַט, קענטיק, זייער א פרומע ייִדענע אונ זײער אנ ערלעכע יידענע,--זאָגט זי,

אונ די מומע נעכע איז גערירט;

ה- זעט איר,--ווענדעט זי זיכ צו די װײַבער--או זי איז דאָכ גאָרניט אוא צעלאָוענע, װי מע רעדט, ווארט, אונ װי רופט מעג דלינ טאָכטער?

-- יוליאנא,

-- יוליאנא שמוליאנא, דאָס געפעלט מיר שוינ אויכ ניט. דו נאריש קינד, ויבאלד קיינער װײס ניט, זאָג בעסער, אז װײַג טאָכטער רופט מענ סאָרעלע אָדער ליײינקע, אָדער גאָלדעצקע, וי דו װילסט, אוּנ דו זאָן, אן דו האָסט געמאכט א שינעם מאזלטאָװ, געװוענ אסאכ געסט אוג אפנ טיש איז געשטאנעג פוג אלדאָסגוטס, לעמלל זאָל מעג דיכ באריידנ, אז דו שפּאָרסט אָפּ פונ קינד? אזוינע זאכנ דארם קיינער ניט װיסג. | |=-- נימאנד!--טוט די שרליבערקע פונ די אפאָרנ א מאכ פארנ מויל מיט איר לאנגעף אויסגעשריבענער האנט.

דערנאָכ האָבנ זיי צו איר גערעדט שטילערהייט, קענטיק וועגנ װײַבערשע זאכנ. עס האָט זיכ געהאנדלט װעגג נעמענ כאלע,

:(

וועגג צינדג ליכט אונ װעגנ נאָב עפּעס אזוינט, פוג װאָט טאָנקע איז מאָדנע רוט געװאָרנ. די װײַבער ארומ איר האָבג גערערט אלע מיטאמאָל, געװענ קענטיק גוט באהאװגט אינ דער זאכ, דאָס מיידל האָט זיכ אָבער א הײב געטאָנ אונ געואָגט:

-- איר ווייסט װאָס, װײַבער?--לאָזט מיכ גאָר צורו!

נאָר דאטקע דעמלט, אינ דער הייסער מינוט, האָט זיב אינ שטוב ארללנגערוקט א מאנצביל, ער, צאלקע דעמ פעטער יורעס, ער האָט ארײַנגעבלאָנקעט איג טיר א פארשלאָפענער, מיט א טארדרייט שניפּסל, מיט איבערגעברענטע געדאנקענ אפג אש- גרויענ פּאָנעמ.

די װײַכער זײַגעג שטומ געװאָרנ. בלױז די מומע נעכע אין פּלוצלונג װוידער געפאלנ אפ אנ אומגעריכטנ געדאנק;

-- הער, טאָכטערקע,--האָט זי גענומענ שעפּטשענ טאָנקעג איג אויער,--עפשער װאָלסטו גאָר א טראכט געטאָנ װעגנ אים? וועגנ דעמ פעטער יוֹדעס באָכער? א גאנצ פײַנער יונגערמאנ, אביסל איבערגעלערנט, אהער-אהינ, װעט מעג עס פארײבנ. װאָס / זאָגטטו, הא?

אוג איירער טאָנקע האָט נאָכ באװיונ צו באטראכטנ די זאכ, האָט שוינ נעכע צונויפגענומענ די װײַבער, געטריבג זיי פוג צימער; |

-- קומט, װײַבער, לאָזט די יונגע לײַט אביטל פארברענגעניי,

דעמ פעטער זישעס אלטער װאָגיזײגער האָט געשלאָגנ האלב- צוועלפ, די מומע גיטע אין שוינ סלװי געשלאָפנ איג שטול, איצט אין זי נאָר אװעק צו זיכ אינ בעט ארלג.

אפנ װוּנק פוג דער מומע נעכע זײַנענ אָכער די װײַבער ניט צעגאנגענ זיכ, כאָטש עס אין שוינ געװענ גענוג שפעט. איג ווינקל, בא דער גלעזערנער טיר, האָבנ זי זי אינדערפינצטער

54

אראָפּגעזעצט ערגעצ אפ קאלטע זעק קארטאָפל אוג געבליבֿנ ווארטנ אפ די װײַטערדיקע טשיקאווע געשעענישג.

אדורכ די בלול פארשטארטע פענצטער האָט ארײַנגעקוקט א שטיק װײַסע פּלייצע פונעמ רעבזעהויפ.

די אלטע שאמעסטע איז באלך אײַנגעשלאָפנ; די מומע נעכע אויכ נאָכ איר, בלוין עסטער, די שרבערקע פונ די אפאָרנ, איז אריקנגעפאלנ נאָר אינ א האלב אומרויקנ דרעמל.

עסטער, די שרײַבערקע פונ די אפאָרנ, האָט געזענ פאר די אויגנ מאָדגע געציקלטע אויסיעס, זי האָט געזענ געדוייטע גימ" לעג מיט אָנגעשװאָלענע בײַכער, פעסט-אויסגעבויטע טעסנ, וי טורעמס, לאמעדנ מיט פאריסענע דריידלעכ, װי שלאנגענ.

זי האָט געוענ אנ אײדעלנ אלעפ-איבערגעריסג אפ העלמט.

דאָס איז געװענ א קאָשמאר, דִי שרײַבערקע פוג די אטאָרג איז באשלאָגג געװאָרנ מיט אנגסטנ אונ זיכ אופגעכאפּט פונ שלאָם,

די טיר פונ טאָנקעס צימער איז געשטאנענ אביסל אָפנ, עטװאָס גרינע ליכט האָט זיכ ארײנגעגאָסנ אויכ אהער אינ צימער. אונ דעמלט האָט זי געהערט דײַטלעכ, װאָס די צוויי אדעליקע קיג" דער ריידנ, צבאלעל דעמ פעטער יודעס: |

דער פענצטער פונ מײנ צימער. גייט ארויס אינ צאָפנזײַט. פאר די לעצטע כאדאָשימ האָב איכ געוענ, יװי ס'האָבנ זיכ איבערגערוקט אפנ צאָפנדיקנ הימל היפשע עטלעכע שטערנ, קענטיק, אז אומעטום קומט פאָר א באװעגונג, אלצ גײט, אלצ ענדערט זיכ, בלויו איכ, צאלקע דעמ פעטער יודעס, שטײ אם אייג אָרט, |

טאָנקע דעמ פעטער וישעס:

ניט ריכטיק, אן דו שטײסט אפ אײג אָרְט, ס'איז אָבער

3

0

א פראגע צי דו וואקסט, צאלקע, ניט גוט מיט דיר, דײַנ געדאנק איז געגאנגענ עפּעס איבערקערג אונ האָט זיכ דערװײַל אלײנ איבערגעקערט,

צאלעל דעמ פעטעריודעס

הערסטו, איכ מיינ, אז די צײַט איז שולדיק, אונדזער צליט אין ט שלעכטע.

טאַנקע דעמ פעטער וישעסי

צליטג זײַנענ ניטאָ קיינ שלעכטע,

צאלעל דעמ פעטער יװדעסס:

אזוי גאָר? ווייס איכ ניט, נאָר עפשער װייסטו, טאָנקע, װאָס קונט דאָ מיט מיר פֿאָר?

טאָנקע דעמ פעטעו זישעסס:

פגראנענג צויי וועגנ צו דער דיקטאטור פונעמ פּראָלעטאריאט:. דער װעג פונ אנ ארבעטער אונ דער וועג פונ אוא אינטעליגענט, וי דו. דער ארבעטער גייט אפ דעמ דאָױיקנ װעג אָרגאניש, אָנ קאטאסטראָפּעס, דער קליינבירגערלעכער אינטטליגענט קומט צו דער דיקטאטור פונעמ פּראָלעטאדיאט דורכ קאטאסטראָפעס, דורכ פארלירנ זליג גלויבנ, דורכ סקעפטיציזמ, דורכ אָפּואָגנ זיכ אוג צוייגענענ -- דורכ איבערגעבורט. נאָכ די גרויסע שלאכטג האָט די רעװאַליוציע איבערגעלאָוג היפש פארװונדעטע איג די בעטנ אפ אויסחלילג זיכ, '

צאלעל דעם פעטער יודעס:

ביג איכ, חייסט עס קראנק. זאָל זײַנ אזוי. פאוישטייסטו כאָטש, אז איכ ביג אופריכטיק, װעג איכ שרל?

טאָנקע דעמ, פעטער זישעסי

נאָר װאָסיזשע קומט דיר פאר דער אופּריכטיקײַט, צאלקעז א בורזשוי פאָדערט ערלעכקײט, א באלעבאטיש װײַבל--פרל- לעכקילט, א יונגער בוכהאלטער--שינקללט, א רײַנע פוסטעפאס-

50

ניצע-- קלוגשאסט אונ א קליינבירגערלעכער אינטעליגענט---אופי ריכטיקײיט, אופריכטיקײַט,,,

די מומע נעכע האָט זיכ א חייב געטאָג א פארשלאָפענע פון די קארטאָפֿל, געהאט האָט זי אפולע נאָז מיט שטויב:

-- עסטעוי, װאָס הערט זיכ דאָרטנ?

-- זי רײידנ די שענסטע װאָיטנ פוב דער זשארגאַָנישער שתּראכע. |

-- צוליב װאָס טוענ זיל דאָס?--פרענט אומוויק די מומע געכע, | = -- אומ צו פארברענגג, װי אדעליקע קינדער, אינ קיסע אונד

געשפרעכנ.

-- װאָט איז דאָס קיטע, עסטער?

-- קיסע--דאָס איז קושנ.

-- קושנ זיי זיכ?--האָט זיכ נעכע פּלוצלונג אויסגעטשוגעט,

-ד ניינ. דיזעס נישט,

-- הײַנט װאָס זאָגסטו?

-ד דיזעס--ענטפערט עסטער מיט פארגענקטע אויגנ,--זאָג אים צוליב שיינהליט,

װײַטער וועגנ ווינטער

די שטאָט, א געגאָסענע איג שניי, ליגט אי אײנ געהיקערטג שטיק אפג האָריזאָנט, װי בא א גרויסנ, בלויענ פענצטער.

88 די טעלעגראפיסלופעס פלאצנ פונ קעלט די גרינע גלע- זערנע שיסעלעכ.. די לופט--ריינער ‏ טפּירט, סיווע אלן-קאָלטנט העננענ אראָפּ פונעם רעבזעהויפ, הי בערד פוג וואסערפירער.

בלויז אפ דעמ פעטער יודעס יאָנטעװדיקג דאכ איז דאָ נײַס: ארופ ביז צומ קוימענ ציענ זיכ שפּורג פונ דרי פינגערדיקע לֹאפי קעס--דאָ איז פארטאָג דורכגעגאנגענ א פויגל,

עס רוקט זיב ניט ארויס קייג אײג פליישיקע נאָז פונ די שטיבער, מאכמעס איגדערפרי האָט מענ אונטער די קאָלדרעס גע" הערט, װי ס'האָט געפּלאצט פונ פואָסט די לעצטע גאנצע ברעט פונעמ רעבזעהויט, |

בערעט א שווארצער פאצאנ, קענטיק א קומענדיקער אמונך- טענ, האָט פונ באגינענ אָנ געעטעמט אט א שוב אונ איצטער האָט ער אדורכ דעמ אוסגעפארעטנ רעדל אינ גלאָן דערוענ: בא א בױעג דאכ האָט זיכ קוימ גענומענ שטויבנ טרוקענער שניי, פּונקט א קאצ װאָלט דאָרטנ גענראבלט מיטנ פיסל,

8

ער האָט באלד ארופגעכאפט דעמ טאטנס שטיוול, אראָפּגערוקט דאָס היטל איבער די אויערנ אוג געמאָלרנ:

-- פארטיק, ס'הייבט זיכ אָג א מעטעליצען

--. װוּ, גוילעמ?

כלַעלע האָט אולינגעקוקט אי פענצטער אונ זיכ פלוצלונג דערמאָנט: בייט אירע װינטערריקע ליבעס מיט בערענ, האָט מענ איג הוים פאָרױיסגעזאָגט, אז פונ איר טראכט װעט עפּעט ארויט- קומענ א קאלטער שטערנזעער.

-- א מעטעליצע!--האָט איבערגעכאזערט דער יאט,--מע בלאָזט פונ צאָפנדיקג פּאָלָיוס.

עטלעכע שנייעלעכ זײַנענ אראָפגעפאלנ פונ הימל, איג ברעג דאכ האָט דאָס װינטל געגראבלט אונ דער שניי האָט זיכ שוג געשאָטג אפ ארופ. פונ א געזימס איבער א פענצטער האָט זיכ אראָפּנעשאָטנ אביסל זילבערנע שטויג,. דעמ פעטער יודעס יאָג- טעוודיקער דאכ איז טונקעלער געװאָרג.

דעמלט האָט זיכ פונ מיט גאס אופגעהויבנ א הויפנ שניי אוג ויכ אליינ צענלאָג. עס האָט א שאָט געטאָנ פונ די דעכער, א הורבע שניי איז אראָפּגעפאלנ גלײַכ. פונאויבנ, װי פונ א לאָכ איג הימל, אינדערלופטנ האָט זיכ עפּעס גענומענ קוליענ, א מוט- נעמ יאָג געטאָנ פונ הינטער א ראָג מיט א װויענדיקנ געהויל,

דער שניי האָט שויג געדרייט, פארקלעפט די װענט, אריינגע- שאָטג אינ די בוידעמער, אונ ס'האָט זיכ שוינ געריסנ א צעפליק- טער נעפּל, א געדיכטער אונ א געפינטלטער, פארשמירט די וועלט אוג אהינטער אימ זײַנענ די שטיבער שיטער געװאָרנ, צעשווי מענ, װי זיי װאָלטג געװענ געבויט פונ רויכ,

די פענצטער האָט אביסל אָפּגעלאָונ,

די זעלמעניאנער האָבנ אדורכ די שטאָקימאטע שויבנ דערזענ, וי איג הויפ, אינ דער מעטעליצע, בלאָנקעט ארומ א מעגטש

59

ס'איז געוועג א שוואכער יונגערמאנ, קענטיק אנ אודושליווער, אנגעשפּארט אפ א שטעקנ. דער שני האָט אימ פארשמירט ס'פּאָנעמ, ארומגעקלעפּט דעמ גריוגג אויבער-בעגעד הארט צומ קעױפּער, דוכט זיכ, ער האָט דֹאָ ערגעצ געװוכט אנ אָרט װוּ צו קענעג אפּעטעמענ,

דעמלט איז אָבער פאָליעס װײַבל ארײַנגעלאָפנ צו כלעלענ אינ שטוב מיט א שפּאָגל נײַער רעװעליאציע:

-- קעפּ װאָס איר זײַט, װייסטט איר ניט װער דער מענטש אט?

ה- א שטייגער װער?--וויל מענ טאקע וויסג.

-- ס'איז דאָכ דער געלער שנײַדערקעס מאנ, דער, װאָט האָט די דער...

אונ די בייזע צונג האָט באלר אפג אָרט אויטגעטראכט, אז דער אודושליווער יונגערמאנ זוכט פאלקענ, װאָס האָט אימ פארפירט זײַנ וולב, די געלע שנײַדערקע. איצט ליבנדיק זיכ אינ דעמ יונג, קענ אימ די װײַב ניט רויק אויסהאלטנ, דער יונגערמאנ גייטיקט זיב אָבער אינ װיגאָדע, װיל ער בעטנ פאלקענ, ער זאָל אפ אימ ראכמאָגעס האָבנ אונ אויב ס'איז פאר אימ, פאר פאלקעג, ניט צו שווער, --אָפּווארטנ מיט דער ליבע ביז זומער,

-- פייג פונ אײַער זונ, ניטאָ װאָס צו רייױנ--האָט זיב פא" ליעס װײַבל געװאָלט דערװײַל צעקריגנ מיט דער מומענ.

די זעלמעגיאנער האָגג געשויגנ, כאָטש אלע האָבנ געװוּסט אז די געלע שנײַדערקע איז א מאמע פו: זעקס קינדער. זי האָבנ זים בלויז צוגערוקט נעענטער צומ פענצטער,

דער יונגערמאנ איז שוינ אָבער גיט געועג. ס'האָט זיכ גע" בויטעט דער הויפ פאר די אויגנ, װי א מוטנער ואסער, גע- טראָגנ זיכ אוג געשװוּמענ אינ שניייקע װאָלקנס,

דֶעמּלט האָט געדויערט א װײַלע אפ איבערטראכטנ די זאכ אוג

0

די זעלמעניאנער האָב: אָנגענומעג די גאנצע מײַסע פאר א ויס- טער זעונג פונ דער מעטעליצע, א כאָלעמ, װאָס באלענאָלעס זעעג אונטערװעגנס, וועג זיי פארבלאָנדזשענ? איג א זאװערוכע,

א שאָד די פייגלשע לאפּקעס אפנ פעטער יודעס דאכ,

עס האָט אויסגעזענ, װי א קאלטע סרייפע, דער שניי האָט זים ‏ גערויכערט; אונטנ, אפ דער ערד, װאָט ער זיכ איבערגעטראָנג אינ שארפ געשליפענע בערגלעכ איבער די פארשיידענע ערטער פוג חויפ, אפנ מויער האָט זיכ געװאָרפנ אנ איבערגעראָסטע רינע, געסקראָבעט אָנ ואנט, װי אנ אָפּגעפליקטער דאשעק איבערנ טּאָנעמ פונ א קלייגעמ רעב זעלמעלע,

מיט די פּוסטע פירהויזנ, מיט -די פארפּאפּטע שויבנ, האָט דער הויפ ארויסגעשטעקט פונ דער מעטעליצע, װי אנ איבערגע" קערטע שיפ, :

דעמ פעטער איטשעס שטאל פונ האָלצ, װאָס האָט א דעכ? פונ שיטערע דראניצעס, אונ אָנשטאָט װענט--לעכער פוג פאר' שיידענעמ איסזענ, איז ניט אײַנגעפאלג בלויו צוליב דעמ, װאָט דער שטאל האָט אדורכגעלאָזנ די זאווערוכע דורכ זיכ, עס האָט זיכ דאָרטג געטרייסלט אונטערג שניי א ברענ פונ אנ אלטער ראַ- גאָזשע, אוג אפ א שטעקנ אין געהאנגענ עפּעס אזוינס, װאָס איז אמאָל געװענ א מאנצבילשע העמד. דאָס איז געהאנגענ צעפליקט, אי איבערגעפוילטע פּאסג אונ געפּלאטערט װוּהיג דער ווינט האָט געטויבג,

סע שיט אונ שיט,

דעמלט איז צאלקע דעמ פעטער יודעס ארויס אינ הויפ. ער איז ארויס אינעמ הוילנ רעקעלע, מיטנ אָנגעשטעלטג קאָלנער אוג געטרייסלט זיכ פאר קעלט,

91

פונ אומעטום האָט געשפּריצט איבער אים מיט שנײדיקע מאטע פונקלעכ, װי פוג א גרויטער שלייפ-מאשיני

-- דאָס גייט ער האָבנ דעמ מאָגנ!- האָבֿנ מאנכע זעלטעניא- נער געפּרוװט טרעפֿג, .

פארשטייט זיכ, אז גיט,

צאלעל דעמ פעטער ידעס האָט זיב אָקאֶָישט אופגעהויבנ פוג צווישג די ביכער,. ער שרײַבט אָט דעמ װינטער אנ ארבעט וועגנ דער שפּראכ פונ מענדל לעפּינ. עמעס, אז ער האָט שוינ אופגעהויבנ א גרויסנ מאטעריאל, כאָטש עס גיט זיכֿ אים נאָכ ניט אײַנ צו פארייניקנ אינ איינ גאנצקײַט די פארשיידענע שטאנך" פּונקטג,

ער האָט זיכ אָקאָרשט אופגעהויבנ פוג צװישנ די ביכער אונ איז ארויס דורכלופטערנ די געדאנקענ איבער די ועלמעניאנישע שטיבער,

טע שיט אונ שיט,

בא דער מומע גיטע אינ שטובג אין שטיל. אפנ טיש א טע- לערל מיט ביינדלעכ פונ א פּלאָטשע, א געעפנטער קאָנװערט אוה א נוכ--ויקארדאָט ,געלט".

די מומע גיטע שטײט אפ א בענקל לעננ פּאָליצע פונ די מאכזיירים אונ זוכט עפּעס א סייפערל, די מומע גיטע, װי בא" װוּסט, קוקט אריינ איג א סייפער פונ צײַט צו צײַט,

-- גוטמאָרגנ, מומע!--זאָגט צאלקע נאָכדעמ װי די מומע האָט זיכ אפילע ניט אומגעקוקט,

-- גוט מאָרגנ, גוט יאָר!--ענטפערט די פרומע מומע מיט דער פארטראכטקייט אונ רויקײַט פונ יענע קליינשטעטלדיקע ראבאָנים, פונ וועלכע זי שטאמט, |

בא דער מומע גיטע אינ שטוב איו שטיל.

דאָס סוירעספולע מיידעלע אינ ויג האָט א גראָב נעול, דאָס

2

מיידעלע איז פארדעכטיק בלאָנד, צי איז מענלעכ, אז טאָנקע האָט געטראָגנ אינ זיכ בלאָנדקײַט פונ ערגעצ א װײַטער באָבענ אונ נאָכדעמ האָט זיכ עס ארויסגעוויזנ אינ איר טאָכטער?

צאלקע דערקענט פּלוצלונג אפנ פיצל פענעמל עמפּעס א בא- קאנטנ אָנבליק, סע טוט א זעצ אינ הארצנ, אונ עפשער צוליב דעמ קענ ער זיכ שוינ ניט דערמאָגענ דעמ דאָזיקנ אָנבליק ביונ סאָפ. ער גייט צו צומ טיש אוֹנ נעמט דעמ קאָנװערט צו די ברילנ: דער שטעמפּל איז פוג פּעטראָפאװלאָוסק אש קאמטשאטקע,

דעמלט איז צאלעל דעמ טעטער יודעס ארויס פונ דער מומע גיטע אונ איז אוועק איבער די זעלמעניאנישע שטיבער.

יסע שיט אונ שיט. :

די זאווערוכע װערט געדיכטער,. פונ די צעפליקטע נעפלענ רוקג זיכ ארויס װײַסע, האָריקע לאפּעס, דעמ פעטער איטשעס שטאל פונ האָלצ זעט אױס, װי א מירמלנער שלאָס, פּלוצלונג ווערט ערגעצ אינ דער מעטעליצע א גרוב אָנ לופט, אָנ רוימ, אָנ קאָליר. צאלקע קריכט פונ דער גרוב, װי פוג א ברונעם, אונ פארלירט די ברילנ פוג נאָז,

-ד מאכט צו די טיר!--שרײַט מענ אימ נאָכ,

-- א צוגװינט, װײ אין מיר!

-- דאָס לאָזט ער אומישנע ארויס די װארעמקײַט פונ די שטיבער,

בא דעמ פעטער איטשע אינ שטוב אין שטיל,

דער מאָרעשכוירעדיקער ייד דער מומע מאלקעלעס קאָרעװי זיצט כאמ פענצטער אונ קײַט עפּעס, אונטערנ בעט שטייט דער אײַזנ-באשלאָגענער קופערט, אינעמ אָפענעמ טאפטשאג שלאָפּט געשמאק פאלקע דעמ פעטער איטשעס, ער איז פארמורושעט, פארשמירט איג אייל, פאלקע דעמ פעטער איטשעס אין איצט

90

געהילפימאשיניסט אפ דער עלעקטרעסטאנציע. ער ארבעט באנאכט אונ שלאָפט באטאָג,

איצט ליגט ער אונטער דער אראָפּגערוקטער קאָלדרע מיט א צעכראסטעט הארצ. אפ דעמ מאָגערנ, אײַנגעפאלענעמ הארצנ, איז אױסגעמאָלט מיט שװואוצע שטעכ דאָס בילך פונ א באיאָרנטער פרוי מיט צעפּ אוג מיט גרײַלעכ גרויסע ברוסטנ, אפילע צאלעל דעמ פעטער יודעס האָט דעמלט א טראכט געטאָג:

-- די קאָנדראטיעװע!

דאָס איז א מאטראָסקע זאכ,--דעוױקלערט אימ דער ברוקירער,

פאלקע איז א שװערער פּעפער, אימ איז גאָרניט אזול לײַכט אופצווועקו. צאלעל האָט גענומענ שלעפּנ פונ אימ די קאָלדרע:

-- הער, וועמעג האָט טאָנקע אפ קאמטשאטקע?

קיינעמ ניט,--טוט פאלקע א ריד פונ שלאָס אונ קערט זיב איבער צומ וואנט,

-- הײַנט װער שרײַבט איר בריוו פונדאָרטנ?

-- וער?--פאלקע ענטפערט פוג יענער װעלט,- מיסטאָמע

בראָװקעי., | = אונ איז װוידער פארזונקענ אינ זײַג גיט אָפּגעשלאָפענער נאכט, װי א האק זינקט אראָפּ אי וואסער,

װער וייס, עפשער שלאָפט ער אונ זעט אינ כאָלעמ די געלע שנײידערקע אָדער איינע א מייד? כאנעלע, װאָס ער גײט מיט איר אינ קינאָ, נאָר דעמ פעטער פאָליעס װײַבל װײס נאָכ ניט פונ דעמ,

דעמלט אין צאלקע דעמ פעטער ידעס ארויס פונעמ פעטער איטשע אונ איז אװעק איבער די זעלמעניאנישע שטיבער.

-- מאכ צו די טיר}--שרײַט מענ איט נאָכ,

-- א צוגװינט, וויי איז מיר!

4

7 אײ, ער לאָזט מיר ארויס די קאצן--שרײַט כלעלע,

נאָר צאלעל הערט שוינ קיינעמ ניט. ער בראָדיעט איג שנייג ער פארשווינדט אינ די קעסלגריבער פונ דער מעטעליצע, פאלט אוֹנ הייבט זיכ אופ, אונ אװעקגעטראָגנ שיינ װײַט, װײַט אויסערנ הויפ, טראכט ער נאָר װעגנ אייג זאכג |

ה- צי אין ניט אמאָל דער יונג בראָװקע, אפג וועג קײַנ קאמ- טשאטקע, אדורכגעטאָרנ װלאדיװאָסטאָק?

*

א כוישעכ אונ א וויוגע. פנ הינטער א דאכ טוט א פלאצ פונ דער פינצטער מיט א הורבע שנייעלעכ, קוימ באלויכטג פונ א שאָקלענדיקער אִפַּ- שׂײַנ פונ א לאמטערנ אפ דער דריטער גאס. ערגעצ פוג א זײ- -טיק. פארװוייעט געסל קריכט צומאָל ארױס א לעבעדיקע גע- שטאלט, איז עס פארקניפּט, פארקוטעט מיט קאָלדרעס אונ פאטשיילעס, אז סע הינקט צוריק ארײַנ אינ דער מעטעליצע, װי א קײַלעכדיקער כייפעצ, דער װינט שאָרבעט איבער די נאסנ, פּלוצלונג טוט זיכ א שאָט איבער דער שניל ביז אריבער די פּלענקנער אונ אונטנ באװײזט שי זיכּ דער נאקעטער ברוק, : ק שוג עטלעכע טעו, װי טאָנקע קומט ניט אהיים אפילע | איג אָװוגט, גאנצע נעכט בא א קליינעמ שרײַבטיש זיצט זי, רויכערט פּאפּיראָסנ אונ דיקטירט א באריכט פאר א פּלענומ פוג פאָלקס- קאָמיסאריאט, הויפנס שניי קלעפּנ זיכ אינ די שווארצע שויבנ. די מאשיניסטקע לעבנ איר, פארוויקלט אינ מאנטל, מיט פאר- שטארטע פינגער, האָט שױינ פארלאָרנ דעמ גלױבנ, אז דאָס מיידל װעט װענ ניט אין זי אָפּלאָזג אהיימ. דער קײַלעכדיקער שװערער זייגער אפנ וואנט שלאָגט צוועלפ.

98

ערגעצ רײַסט דער װינט א בלעכ פונ דאכ, װויעט איג די װימטע אומענדלעכע קוימענס פונ אגשטאלט,

פלוצלונג דערזעט טאַנקע, װי קעגניבער, אינ דער פארוויעי טער שויב, האָט זיכ ארלינגעקלעפּט א בלייכ פּאַנעמ; די װיֶעט פונעמ לענגלעכנ אָפּגעצערטנ פּאָנעמ זײַנעג פארקלעפּט מיט שגיי,

טאָנקע האָט אימ דערקענט אכ אָנ זײַנע ברילנ--דאָט איו צאלקע דעם פעסער יודעס.

זי איז צו צומ פענצטער, ער איז אראָפּגעשפּרונגענ אינ טיפג שניי, ‏ אפ אלע פיר ארײַנגעקראָכנ צוריק אינ דער זאװייע, אוג געבאָמבלט האָט זיכ איצט בא אימ איג קאָ א שטיקל פונ עפּעט אנ אנדער ווייטעקדיקנ געדאנק:

-- אָט דאָס מיידל, אָט דאָס מיידל, װאָס איר גאנצ לעב: אין ארגעט, װאָס איז ערשט געקומענ צופאָרג אוג האָרעװעט שױג דורכ טאָג אוג דורכ נאכט... |

ועלמעניאדע

א וויסנשאפטלעכע אױספאָרשונג וועגג דער טעם- גישער קולטור, קענטענישנ, סגולעס אונ אױכ אנדערע זיטג אוג געװױנהײַטג פוגעמ רעבזעהויט, צוזאמענגעשטעלט אוג באארבעט לױט די נאָטיצג פונעמם יונגנב װיסנשאפטלעכג טוּער צאלעל כװאָסט, א געבירטיקער פונעמ זעלביקג הוים,

ארלינפיר

דער רעבזעהויפ איז געגרינדעט געװאָרנ אינ 1864 דורכ אי- נעמ רעב זעלמעלע כװאָסט, א ייָד, נידעריקער װוּקס, א מעשטשא- נינ, װאָס איז אָנגעקומענ אהער פונ ,טים ראסיי". ער האָט פארלייגט דעמ יעסאָד פונ זעלמעניאנישנ הויפ, באזעצט אלע שטיבער אונ, לעבנדיק פונ קליינער קוסטארערל, אָפּגעזונרערט, האָבג נאָכדעמ די זעלמעניאנער אינ א מעשעכ פונ עטלעכע דו- דעס געשאפנ אנ אייגענע באציונג צומ לעבג.

פאראנ סימאָנימ, װאָס װײַונ דײַטלעל, אן די זעלמעניאנער האָבג אָפּגעקליבנ ניט נאָר ספעציעלע טעכנישע געצלג איג

7. זעלמעניאנער 2 בוכ 97

קאמט פאר זייער עקזיסטענצ, נאָר זיי האָבנ זיכ אויכ צוגעפּאסט אנ אייגענע מעדיצינ, אנ אייגענע געאָגראפיע, זאָאָלאָגיע, באָ- טאניק אונ אינ א געוויסער מאָס אפילע געענדערט די שפּראכ לוט זייערע באדערפענישנ,

לויט אונדזער מיינונג, ווארפט דער אופטו פוג די זעלמעניא- נער א שײַנ אפ דער מענטשלעכער טעטיקײט ביכלאל, אוג דע- ריבער איז אומבאדינגט נייטיק פעסטצושטעלג די גרענעצג פונ דער מאטעריעלער אוג נײַסטיקער ארבעט פוג די דאָזיקע מענטשנ,

1 טעכנישע קולטור פוגעמ רעבועהויט

די טעכנישע געצייגנ פונעמ רעבועהויט זײַנעגי

א האק, א מעסער, א זעג;, א הובל, א סטופמע, פּאסטקעס פאר מײַז, א קאָראָמיסל, א רידל, א ניי-מאשינ, א פינגערהוט, שפּא- קולנ, נאָדלענ, א לאָמפּ, א לאָמ, א שפאקטיו פונ א זייגער- מאכער, א ריבײיַזנ, צווענגנלעכ, קאָטשערעס, זאסלינקעס, סקאָ- ווערדעס אונ טעםפּ,

דער באליבטער מעטאל אינעם רעבועהויפם אין קופטערי

די דאָזיקע טשיקאװװע דערשײנונג מון נאָכ אױסגעפאָרשט ווערג באזונדער, א פּאַליצקע טאמע אונטערג באלקנ מיט גע" שײַערטע קופּערנע טעפ אונ פענדלעכ אין א ציכנ פונ גרוגט" לעכער שעפע.

ליידער, זײַנענ נאָכ דער מילכאָמע די אלע פּאָליצקעס געֹ- בליבג ליידיק,

5 : א טעמפע האק, א טעמפּער מעסער, טעמפּע טשװעקעט, די טעמפּקײַט פונ די געצייג האָט מיסטאָמע געװוירקט אפ דער

98

פּסיכאָלאָגיע אונ צװישנ די זעלמעניאנער קענ מענ טרעפג-- א טעמפּנ קוק, א טעמפנ קאָפּ טעמפּע אקשאָנעס. | דעב זעלמעלע פלעגט זומער, באמ שאריענ אם טאָג, ארויס-

גיינ אינ הו אי הוילע גאטקעס אונ מיט גאָר די קויכעס

טראָגג מיסט אפ א רידל. אג אײַזערנער לאָמ איז געװעג בא דעמ פעטער זישענ. דאָס װיכטיקסטע געצײיג פאר דעמ אופהאלט פונעם רעבזעהויפ אין אָבער סאָפקאָלסאָפפ א ריבײַוג. אדאנק

דעמ דאָזיקנ ריבליזנ זײַנעג אנטשטאנענ די באװוּסטע זעלמעניא"

נישע קארטאָפל-טייגעכצנ, | בא כײַעלעג איז דאָ א פרימוט. דער ערשטער, װאָס האָט

אלינגעפירט א פּרימוס, איז צאלקע דעמ פעטער יודעס אונ דע-

ריבער האָט מענ לעכאטכילע געהאלטנ א פּרימוס פאר א באָכע-

רישע זאכ, בערע האָט אופגעשלאָגנ א בריװיקעסטל בא זכ אפנ

טיר, בא דעמ פעטער פאָליענ איז פאואנ א זילבעונע סאֶלי

ניצע, האלט ער זי אָבער פארשלאָסנ בא זיכ אינ קעסטל. . אמאָל איז בא רעב זעלמעלעג געהאנגעג אפ אנ אטזערנער

קייט א גרויסער מעשענער הענגלײכטער, װי אג א

בעסמעדרעש, ער האָט עפשער געװעגט א פּוד, נאָר די דײַטשנ

האָבנ אים צוגענומעג, . כײַעלע האָט א ניקלנע בעט, מע זאָגט, אז בא עמעצנ פונ די זעלמעניאנער אין דאָ אױכ

א זילבערנג לעפל, אָבער יעדנפאלס אינ געברויכ ועט

מענ עס ניט, | די עלעקטרע האָט זיכ ארײַנגעריסנ אינ רעבזעהױם אפ

א רעװאָליצ;אָנערנ אויפנ, די אכטער לאָמפנ האָבג געהאט באלױיכטנ מיט א גע-

99

מיטלעכער שלינ די טישנ אונ שטיקלעכ װענט פונ די שטיבער אינ אָט דעמ געדיכטנ, קליינעמ פלעק פונ שטוב האָבג מענטשנ אינ די װוינטערדיקע נעכט געגאָטנ אינ זיכ זי פּראָסטע גלעזלעכ טיי אונ געפילט דעמ װינטער, די נאכט, דעמ גאנג פונ די שווערע זעלמעניאנישע בלוטנ,--איז אָנגעקומענ די קאלטע שײַנ פונ דער עלעקטרע, די טויטע שײַנ, שיר ניט װי בא א גלי- װאָרעמ, אונ אָפּגענומענ סאָפקאָלטאָפּ די האנאָע פונ לעבנ. דער מענטש איז געװאָרנ אדורכגעלויכטנ אפ דורכ אונ דורכ. | = דעמלט זײַנענ עס פאָרגעקומענ די גרויסע קאמפנ ארומ עלעק- 'טרע, :

פונדעסטוועגנ האלטנ די. זעלמעניאנער ביז אס הײינטיקנ טאָג, אז מע באאװלט זײי: עס גייענ ארומ קלאנגענ, אז איג פאָרשטאָט שיקט מענ אָפּ די ערגערע עלעקטוע, אָט דאָט, װאָס בלײַבט איבער אפנ דעק פונ קעסל, |

פאלקע האָט אײינגעפירט רא ד יאָ.

נאָכ די אלע מילכאָמעט זײַגענ אינ רעבזעהויפ אופגעהיט גע- װאָרג צװעלפ שװערע קופּערגע קענרלעכ.

עסטער, די שרײַבערקע פונ די אפאָרנ, װאָס קענ, דאכט זיכ, קיינ צוויי ניט ציילנ, האָט זיכ אויכ אירע פּאָר קופּערנע קענדי לעכ אונ א שטױסל.

1

מעדיצינ אינ רעבזעהוים

די װויכטיקסטע טרופע צו קראנקײַטנ איז א הײסע טוכ,

ניט אומזיסט שטעלט מענ זיכ קאָכנ טעפּ, װי נאָר א געפאר אינ רעבזעהוים,

א הייסע טוכ איז צו קאָפּװײטעק, צו צאָנװײטעק, צוֹ בכ" ווייטעק אונ צו הארצווייטעק.

100

װער פונ די זעלמעניאנער איז שוינ ניט געלעגנ אונטער דער הייסער טוכ? עפשער דער איינציקער פעטער פאָליע, נאָר אימ האָט שוינ סאָפּקאָלסאָפ אויכ װײי געטאָנ א צאָנ,

א הײס הלעשל? װאסעו-צומ בױכ, צו רעמאטעס, צו

היצ.

אנ איידעלע רעפוּע איז װ אר עניעי

ווארעניע נעמט מענ, ליגנדיק אָנגעשפּארט אפ אנ האנט, מיט א קליינ לעפעלע פוג א ספּאָדיקל, דערבײַ ציט מענ אס איידל דעמ קליינעמ פינגער פוג האנט,

ווארעניע איז צו כּאלאָשעס, צו א קימפּעט, צו הארצװייטעק צו שרעק, : |

װײַסע כאלע-צו א היציקרענק, פאר א קימפּעטאָרנ, פאר א שקראָפעליטשנע,

כײַעלע דעמ פעטער יודעס איז געװענ א שקראָטעליטשנע; נאָר זי האָט לייפיערעכ. גענעסג זייער װײניק כאלעי

הונ--פאר א קימפּעטאָרנ,

א פ לױמ אָדער עטלעכע ק אר שנ גיט מענ א קלייג קינד װעג סע ברעכט זיכ, עסט ניט אונ ויל ניט ואקסני

לעקעכ-פאר א כאָלוש, פאר א סעדָונ, פאר אנ אלטער ייַרענע צו טונקענ אינ בראנפנ. :

אונגער-ו ײַננ-פאר א קימפּעטאָרנ,

א קאנע-א פּראָסטע פּושקע מיט א לאנגער גומענער קישקע אונ מיט א שװאיצ קואנדל באם עק. דעמ דאָיקג מאכשיר האָט אײַנגעפירט די מומע העשע, װאָס האָט געליטנ, זאָנט מענ, אט אצירעס, די מומע העשע איז ביכלאל געװענ א נאָכגענע- בענע, מיט איר טוט איז אָבער דאָס מאכנ קאנעס אױכ אָפּגע-

שטאָרבג אי הויפ. די זעלמעניאנער נייטיקנ זיכ ניט אינ אזא גרויסער מאשיג

101

פאר אזא קליינער קראנקײַט, די פּושקע ואלגערט זיכ ערגעצ אפ א בוידעמ:) |

|ז זעלמעניאנישע געאָגיאפיע

נויראָק. די מומע כײע-מאטלע מיט איר מאג װױנענ שויג דרײיסיק יאָר אינ נױיראָק, זי אין אװעקגעפאָרג אינ א מ ע- דיקע, נאָר זי האָט זיכ בעסער באזעצט אינ נויראָק,

װלאדיװאָטטאָק באמ סאמע ברעג פונ יאמ. די שטאָט, װוּ די שיליועס זײַנעג געפאָרג, לינט נאָכ עפשער װײטער פונ ערעצ ייִסראָעל אָדער אפילע ע שטרײכ.

דער פעטער פאָליע איז געװענ א געפאנגעגער אינ עשטרײט, דאָס איז א סאָרט דײַטשנ.

מײידלװלַז איז די מומע גיטע געפּאָרנ מיט אירער א טויבלע- כער קרויווע, א רעבעצנ, אינ קעניגסבערג צו א דאָקטער, דאָרטנ האָבנ זי געזענ דעמ בעסטנ סאָרט דײַטשנ. די דײַטשג צייכענעג זיכ אוֹיס דערמיט, װאָס זיי ריידג זייער איירל,

די מומע מאלקעלע דערציילט, אז זײַענדיק א קינד, איז זי געװוענ אינ װילנע. זי האָט געוענ אינ א פענצטער א מעשע- נעמ פּאנצער אוג דעם וילנער גאָענ. װעגנ דעמ גאָענ האָט זי פארשטייט זיכ, א טאָעס געהאט, מיסטאָמע אי עס געװענ א קלענערער ראָוו מיט אסאכ שאמאָטימ היגטער זיכ,

כוצ דעמ זײַנענ דאָ אט דער װעלט-וי װארעמע לענ- דער אנ די קאלטע לענדערר,

) די מוּמע גיטע, װאָס האָט איג זיב עפעס פונ א קיירער, האָט מיטג/- בראכט אינ רענועהוים א גאנצ אנדער סיסטעמ פונ רעפועס, זי הײלט מיט שפּינװעבט, מיט האָר פונ א קאצ, טיט האשטאָנע א. א. װ. דאָס איז א גאנצ אגדער גײַסט, װאָס האָט צום רענזעחוים קיינשום שײַכעס גיט,

102

אינ די דאָזיקע צוויי סאָרטג לענדער געפינענ זיב די העל- פאנדנ, אפּעלצינענ, לולאָװימ, לײבנ, הירשנ, אונ שוארצע מענטשנ, ליידער, איז עס אָבער ניט מער װי האלבע װירקלעכ- קײַט. שיידימ צומ בײַשפּל, זײַנענ װירקלעכער פוג יענע שווארצע. מענטשנ; ליובעזניק איז ווירקלעכער פוג א העלפאנד,

דאָס באליבטסטע לאנד אין ,טיפ ראסי": - פונדאָרטנ שטאמט דער גרינדער פונ דער מישפּאָכע--רעב זעלמעלע,

טי ראסיי" אין א געבענטשט לאנד, הוּ ס'איז שטענדיק זומער, די טװוּע אפנ פעלד אין בין איבערנ קאָפּ, דערהויפּט ווייצנס, |

פוג דאָרטג פלענט מענ אמאָליקע יאָונ ברענגענ קאװענעס אפ יאָמנאָראָימם. אינ ,טיפ ראסיי" װױגענ טװוע-סאָכרימ אוה גרויסע פי-הענדלער,

5

אינ רעכזעהויפ ווייס מענ נאָר אינ גרונט פונג דרלל פ{לקער! רוטנ, פּאָליאקנ, אונ פּױערימ,

נעמענ פונ אנדערע פעלקער בויטענ זיכ אינ מויעכ מיט א | גוואלדיקער אומבאשטימטקײיט. עס אין, צומ בײַשפּיל, זײער שװוער צו זאָגנ, װאָס איז דער אונטערשייד צװישנ גראפנ אונ פראנצויונ, בא א זעלמעניאנער אינ קאָפּ ליננ אינ איינ קופּע: פירשטנ, גראפנ, דײַטשנ, פראנצויזנ, סראָרעס, ענגלענדער, מלאָ- כימ אונ אזוי װײַטער.

דער פעטער זישע האָט געהאט אמאָל צו טאָנ מיט א גראם: ס'קענ זײַנ אָבער, אז דאָס איו א באָבע-מײַסע, װאָס מע דארם זי נאָכ אױספאָרשנ.

דאָס איז געשענ באלד נאָכ דעמ פעטער זישעס כאסענע. אינ א װינטערדיקער נאכט אי צומ רעבזעהוים צוגעפאָרנ מיט א

03

גלעקעריגעקלאנג א פֿריצישער שׁלִיטג געשפֿאנט אינ דרי פערך: די מענטשנ האָבנ געפרעגט אפ א זײגער-מאכער. דעמלט האָט מענ דעמ פעטער אװעקגעפירט אפ צװיי װאָכנ,

באמ גואפ אינמיטנ שטוב אי געשטאנענ א גרויסער זײגער אונטער א גלעזערנעם צודעק. אלע שאָ פלעגט אריסגײנ א גאָלדענער האָנ אונ אויסקרייענ די צײַט, דעמלט האָט דער האָג. | אופגעהערט ארויסצוגייג. אז די גראפיניע אין אָבער פונ הארצ- ווייטעק קראנק געװאָרג, האָט דער אלטער גראם געשיקט נאָכ א זייגערמאכער,

דער פעטער זישע איז צוויי װאָכג ארומגעקראַכנ אינ . זייגער, וי אינ א גלעזערנעמ כיידער. ער האָט געהאט דעמ בעסטנ קאָפּ אוג סאָפקאָלסאָפ אויסגעפונענ די זייגערישע קרענק,

פּונקט צוועלפ אזייגער באטאָג האָט זיכ באװיונ דער האָנ אוג אויסגעקרייט, |

די סימכע אינ גראפס הויז איו ניט צו באשרײַבנ. באנאכּט װאָט מענ דעמ פעטער זישענ אװעקגעזעצט צוואמענ מיט אלע פירשטנ אונ פראנצויונ בא איינ טיש, דער פעטער האָט גאָרנישט ניט גענומענ אינ מויל צוליב טארפעס,

דעמלט איז דער גראפ געװאָרנ שיקער אונ געגעבנ דעמ פע" טער א הונדערטער, נאָכדעמ אין ער געװאָרנ נאָכ שיקערער אונ געגעבנ אים נאָכ א הונדערטער, די גראפיניע האָט ויכ ארלינגעמישט, אניט װאָלט ער אימ עפשער אָפּועגעבנ דעם גאנצנ פארמעגג. |

אלזאָ, ניט אומויסט װאָט דער פעטער זישע א גאנצ לעבנ נאָכדעמ געקוקט אפ זיכ, װי אפ א ביסל א העכערנ סאָרט מענטשנ, :

פאראנ נאָכ עפּעס א מינ פאָלק-װ ענגערס. דאָס זײַנעג צוויי מענטשנ מיט ארשינענ אינ די הענט, מיט פּעק אפ די

104

פּלײיצעט, װאָס האנדלענ מיט טישטעכער. דאָס דאָזיקע פאָלק איז אונטערגעגאנגענ, נעבעכ, בייס דער מילכאָמע,

װעגג ציגײַנער װײס מענ אינ רענזעהיפ. מע האלט אָבער, אז ס'איז מער א באשעפטיקונג איידער א פעלקערשאפט.

ן

זעלמעניאנישע זאָאָלאָגיע

דרײַצג פונ די לעבעדיקע באשעפענישנ זײַנענ באװוּסט אינעמ רעבזעהויפ: י |

א פערד, א קו, א ציג, א שעפס, א קאצ, א הונט, א מוֹז, א הונ, א גאנדו, א קאטשקע, אנ אינדיק, א טױב,.א װאראָנע.

פונ א כאזער ווייס מענ ניט אפצולאָכעס.

מע דערציילט, אז די באָבע באשע האָט אמאָל געהאלטג א קונ דאָס איז שוינ אָבער, אזול צו זאָננ, פּאָרגעשיכטע. דאָס איו א כאָלעמ אָדער א באָבע-מללסע, װאָס דארם נאָכ אױסגעפאָרשט ווערנ. גאנצ מעגלעכ, אז דער באָבע באשעס קו האָבנ די זעלי מעניאנער אויסגעטראכט דעמלט, װענ זיי האָבנ געגעסג פּאָסטנע גרױפּנ, | צוליב א הונ אונ א שױכעט איז די מומע העשע אומגע- קומעג פוג דער װעלט. |

פונדעסטוועננ איז די הונ מיט איר שטילנ כאראקטער שטארק ארלינגעפאסט אינעמ רעבזעהויפ, ניט ערגער, װי א ריבײַוג. שטענ- דיק גייט ארומ ערגעצ א זעלמעניאנישע הונ אונ פּיקט בא די פונדאמענטנ פונ די שטיבער, 7

מע זאָגט, אז די באָבע באשע האָט צו די עלטערע יאָרנ אכ אויסגעזענ, װי א הונ.

102

אינערגעצ האָט מענ ניט אומגעבראכט אוויפיל מײַן װי אי רעבזעהוים, -

דער פעטער איטשע ווארפט איג זי שײטלעכ האָלצן עמעס, ער טרעפט דאפקע אינ די געפעס, אָבער דערפאר ציטערנ פאף אימ די דאָזיקע מיעסקײַטנ איימעס מאָװֹעס. ערגער אין מיט כײַעלע דעמ פעטער ידעס. דערזעט זי א מױז, שפּרינגט זי ארום אפנ טיש, נעמט ויכ קלאפּנ אינ הארצנ אונ שרײַט מִיט א געװייג;

-- אקיש! אקיש!

ניט אומזיסט איז זי אזוי צוגעבונדנ צו איר ראבער קאצ.

באנאכט, אויב סע פאלט נאָר אביטל שײַנ פונ דער לעװאָנע אפ די פּאָדלאָגעס, קריכנ ארויס די גרעסטע מלַז, שטעלנ זיב אפ די הינטערשטע לאפּקעס אינמיטנ שטוב אונ מיט די מאָ- דערשטע כאפנ זײי שיטערע שטרואלנ פונ דער לעװאַנע אונ שטופנ איג מויל ארליג.

מע זאָגט, אז זיי עסג דאָס.

א װאראָנע איז א נאָמענ, װאָס פאסט נישט שלעכט פאר אלע שווארצע פייגל.

פאראנ א פייגעלע, שטענדיק טרעפט מענ עס אפ די דעכעף פונעמ רעבזעהויפ, דאָס איז א גרוי פּראָסט פייגעלע--א װאָראָבײ, די זעלמעניאנטר קוקג אפ דעמ אוג זעענ עס ניט, װי זי קוקנגֿ אפ דער לומט אונ זעענ זי ניט. זיי האָבנ אפילע ניט קינ נאָמענ 'פאר דעמ דאָזיקג פייגעלע. צאלקע האָט עפעס יע אויסגעטראכט פאר דענו א נאָמענ--שפּעול. נאָר קיינער דארפ ניט דאָס פֿל- געלע אונ קייגער דארפ ניט דעמ נאָמענ)

אי

{) פּיפּערנאָטער, לינדנװאָרעמ, בופלאקס, מויל-אייזל, וויזלטיר---אלצ כטעט פוג א גאנצ אגדער מיג, װאָס האָכג צוֹ רעבזעהוים קייגשים שטַכעט ניט,

106

0 זעלמעניאנישע באָטאניק א געריאָוע

4 זעלמעניאנישע פילאָלאָגיע

דער טעמם פונעמ ארט ריידנ איג רעבזעהוים איו א באדאכ- טער אונ א לאנגזאמער. די זעלמעניאנער דזושעקעג. זײ זאָגנ: דושיר, זשעכטשיק, בוושימ,.

קייג טראפ-בילדנדיקער ל אוג 1 איז ניטאָ אינ דער שפּראכ, מע זאָגט: קליידול, מײידול, א רענונ, גענעסונ, געלאָפוג.

די זעלמעניאנער פארבײַטנ דעמ אקוזאטיוו פונ צװײטנ מינ אפנ דאטיוו. אפ כײַעלעס קאצ זאָגט מענ: טרײַב ארויס דער קאצ פוג שטוב, וועגנ טאָנקענ: איכ האָב איר האָלט װי אױגנ- ווייטעק, |

צוליב אומפארשטענדלעכע סיבעס װאָבנ די זעלמעניאנער גע- ענדערט פארשיידענע װערטער פונ דער שפּראכ. צום בײַשפּיל: קיקסע אָנשטאָט קוקלע, ברוטשקע אָנשטאָט קרוטשקע, בלוטשקע אָנשטאָט װלוטשקע.

די זעלמעניאנער זאָגג: סיינ, פלייס, סטארבנ, סלאָפנ,

זיי זאָגנ: ששייכל, ששוייפע, ששכירעס,

זיי זאָגנ: רושעט,

גאזונדערט באלערנדיק איז דער פאקט, װאָס די זעלמעניאנער שאפנ ביכלאל אייגענע װערטער, לעמאָשל: שיליוע, כוטשקע, פינטעפליוש, טריוואלנער, בדאדזשידלע א, א. װ.

107

די דאַזיקע שפּראכ-טעטיקייט שפּארט פונג הויפ מיט א טעמ" פּער אקשאָנעס, שפּראכ אין אנ אָנשטעקנדיקע זאכ אונ פאו- שפּרײט זיכ אויכ אויסערנ הויפ, די גרענעצ פתנ זעלמעניאנישנ לאָשנ ציט זיכ הײנט צו טאָג פונ מײַרעװזײַט אונטער מינסק, לאהויסק, סאמאכװואלאָװיטש, סמילאָװיטש אונ פּאהאָסט צו סע- לעצ, בא מאָליעוו, אוג װײַטער אינ דער מיזרעכ-דאָרעמדיקער ריכטוגג, .

13

גרויסע אומרוּץנ אינעמ רעבועהויפ

שוינ צוויי װאָכנ, װי סע דויערט די מעטעליצע.

די טירנ, אינעװײניק אינ די פירהויזנ, זײַנענ אויכ פארװייעט מיט שניי. א קוימענ אפ דער באָבע באשעס דאכ אין אײַנגע- פאלנ, אונ, דאכט זיכ, נאָכ גאָר א גוטער קוימענ געװעני

די מעטעליצע דרייט סאמע איבערנ היפ, װי זי װאָלט פונ- דאנענ ארויסגעפּלאצט, מאכט כאָרעוו די לעצטע איבערגעפוילטע קראָקװעס אונ װויעט גאנצע נעכט אינ די פארקלעפּטע דובלט" פענצטער, אינ די פארשנייטע בוידעמער. - = פונ דער זאווערוכע קומענ פארשיידענע מענטשג אונ ואָג אָנ אומנליקנ דעמ רעבזעהוים.

סאָניע דעמ פעטער זישעס איז קואנק. א מיידל האָט גע" בראכט װאָליקעס. אונ א פּעלצ פאר דער מומע גיטעג אוג זי מיטגענומענ אינ דער זאווייע צו סאָניענ געכטיקנ.

באנאכט איו א פארקאלייעטער ייִד, דער שאמעס פוג בעסו- לעמ, ארליג צומ פעטער איטשע אונ אָנגעזאָגט, אן מענ האָט אראָפּנעגאנוװועט דעמ שטיינ פונ רעב זעלמעלעס קייװער.

109

די מאצייווע האָט אָפּגעקאָסט א שטיק גאָלן.

דערנאָכ אין פו שטאָט אָנגעקומענ א יעדיע, ועגנ בערענ. פונ דער יעדיע האָט געטראָגג װיסטע קעלט,

עס לאָוט זיכ אויס, אז מיט בערענ האלט ניט גוט. עפּעס רוידעפט מענ אים דאָרטנ; צי מע שלאָגט אימ-דאָס װייס מענ נאָכ גיט גענויי

זינט דעמלט זיצנ די זעלמעניאנער בא די פארשאָטענע טענצ- טער אוג קוקנ ארויס אינ דער זאוװוערוכע אפ א מענטשנ מיט נס. |

דד צי קומט דאָ אמאָל ניט אומ אינ דער זאוויע דער גאני צער רעבועהויפ?

באגינעג האָט זיכ באוויזנ אינ הוט א דאָרפישער ייד, פונעמ װײַטנ װעג האָט ער אויסגעזענ בליז, װי א דורכגעפראָרענער בינטל בגאָדימ, דער ייד האָט געבראכט א גריװל פונעמ פעטער יודענ צו זײַנ זונ צאלקע, געבעטנ פאר דער טירכע א טרנק וואסער אונ אין נעלעם געװאָרנ איידער מענ האָט נאָכ באװוייג מים איםמ אויסצוריידנ א װאָרט, אונ דאָ װײַוט זיב אריס, אן דער פעטער יודע אין גאָר א נויטע לאָמוס.

עמעס, אינ בריוול רעדט דער מעשוגענער פעטער נאָר װענגבג הויכע זאכנ, אָבער ס'האָט זיכ בא אימ אולכ ארויסגעכאמט א װאָרט וועגנ א שװערער קרענק. צאלעל װישט די גלעולעכ אונ שאָקלט מיטנ קאָפּי

-- פוג אזא קוענק שטארבט מענ! :

דאָס בריוול ליגט בא צאלענ אפנ טיש. מע כאפּט זיכב ארלג דורכ דער מעטעליצע אָנקוקג כאָטש דעמ פעטער ידעס קסאה. דאָס בריוו?ל ליגט אפנ טיש אוב סע לײענענ אימ אלע, װער ט'פארשטייט נאָר עפּעס אינ העכערע געדאנקעג,

100

אָט װאָס דער פעטער יודע שרײַבט:

צומ מײַנ ליבנ זונ בעצאלעל פונ זײַנ פאָטער יודעו װאָס װערט אָנגערופנ אנדערש -יודע דער סטאָליער.

דער פּראָסטער מענטש, װײַל ער האָט ניט װעגנ װאָס צו ריידנ, דעדט ער װעגנ פּראָסטע זאכנ; די גרויסע לײַט, די פּריצימ, ריידנ ועגנ די איידלסטע װײַנענ אונ װעננ געיעג אפ פארשיירענע כײַעס אונ פוֹיגל, אָבער דער פ- ליזאָפּ רעדט וועגנ פיליזופיע, װאָס ער טראכט זיכ ארײַנ איג אלצ ‏ אונ זאָגט ועגנ דעמ זײַנעמ א מייג אָדער אפילע גלאט א ווערטל. |

אונ דו זײַ װויסנ, מײַנ ליבער זונ, אז דערפאר, װאָס זיי ווילנ אָפּלײקענענ גאָט, װעל איכ זיכ אוֹיכ סטארענ מיט מײַנע לעצטע קיכעס אָפּצופועגנ אלצ, װאָס זי האָבנ, װאָרוט דאָס װוייסג אלע, אז בא זיי אין פארבלענ"- דעניש. |

דאָ האָב איכ געמאכט אונ פארשויבנ שוינ א באנצנ בוכ וועגנ דעמ, אז קיינ לופט, אָדער װי מע וופט עס אויכ אָנ װאָזדוכ, איז ניטאָ, האָבנ א האָזע צו זאָננ, אן ס'איז דאָ.א זאכ, װאָס אֹיז ניטאָ, קענענ נאָר טרייפענע יונגענ, װאָס איכ פארהאָפּ צו גאָט, אן איכ װעל דאָס /מיט מײַנ פארשטאנד דערװללונ,

אונ דאָס, װאָס מענ ציגדט אָנ א ליכט אונ מע דעקט זי צו מיט א גלאָז, הערט זי דעמלט אופ צו ברענענ, איז דאָכ דאָס א פּראָסטער ליגנ, װאָרומ א ליכט װײסנ מיר, אז זי איז א טויטע זאכ, אונ ויבאלך זי איז א טויטע זאכ, דארפ זי קיינ לופט ניט האָבנ, װאָרום לופט דארפג. | נאָר האָבנ לעבעדיקע זאכנ. אזוי ווייסג אלע,

111

וועסטו פרעגנ, מײַנ ליבער זונ, איז פארװאָס װערט זי פאָרט פארלאָשנ? איז עס גאנצ פּראָסט, װײַל מענ פאר- שטיקט איר, װאָרומ, אז דו װעסט נעמע: א פּראָסטנ אויווג, װוּ סע ברענט האָלצ, צי שטרוי, צי מעקענע ניט קײנ ליכט, איז קענסטו ניט נעמענ אונ פארשטיקנ דאָם?

אונ אזוי קוק איכ ארלינ טים אונ קלײַב אלצ פאנאנדער אונ דערצו ברענג איכ אסאכ מעשאָלים, קעדיי מע זאָל פארשטיינ אויכ פונ פּראָסטנ האמויג,

אוג זײַ װויסנ, מײַנ ליבער זונ, אז בא מיר זײַנענ דאָ אסאכ גוטע אלינפאלנ אויכ ועגנ אנדערע געלערנטע זאכנ. איצטער נעמ איכ זיכ צו באטראכטנ פונ אלע זײַטנ זי זאכ, צי מענטשנ קענענ לעבנ אָנ א מײלעכ, װאָרומ דאָס לייגט זיכ מיר נאָכ אויכ ניט אפנ סייכל, מע דערצילט, אז אריסטו, דער גרעסטער כאָכעמ פונ אלע מענטשנ אס דער װעלט, האָט געהאלטנ, אז א מײלעכ מוו מעג האָבנ.

אונ נאָכ אסאכ, אסאכ גרלַלעכ וויכטיקע געדאנקענ, נאֶר איכ פארקירצ מיט מײַנ שרײַבנ, מאכמעס איכ לוים איג סעלטאַָװעט צומ דאָקטער, די װעלט האלט, אז איכ לײַך אפ מאכלעס האראק, װאָס קיינ מענטש אין פונ קראנק- קײַטג ניט באװאָרנט,

פונ מיר דײַנ פילגעליבטער פאָטער יודע.

2

דעמלט האָט כײַעלע דעמ פעטער יודעס ארויסגעיאָמערט צולי / וויסטע געשרייענ פאר איינ מאָל: א געשריי אפנ קראנקנ טאטנו װאָס ראנגלט זיפ נעבעכ מיטנ טויט; א געשריי אטנ מאנ גערעבג ‏ איג דער מיליציע,

112

כײַעלע זאָגט, אז מענ האָט זיכ גענומענ צו בערלס פּעקל ביינער אונ ס'איז פאראנ א געפאר, אן ער פאלט ארויס פונ מיליציע. סע װײַזט זיכ ארויס, אז כײַעלע דעמ פעטער יודעס האָט שויג זינט עטלעכע טעג פארשטיקט אירע נאָכ א קלעמעניש:

-- בערע,--זאָגט זי,--האָט מיר אופגעהערט ארײַנצוטראָגנ די פּאָר עמער וואסער אפנ קאָראָמיטל.

די זעלמעניאנער האָבנ דערזענ, אז כײַעלעס צאָרעס זײַנענ איבער די מענטשלעכע קויכעס, האָבנ זי איר געלייגט קאלטע וואסער צומ קאָפּ, די מומע מאלקעלע האָט אפילע ארײַנגעטראָגג ווארעניע:

-- זעט, גיט איר אביסל ווארעניע, װאָרומ זי איז פארשמאכט,,,

נאָר ער איז שולדיק, אז א מענטש טראָגט אֹלְצ אפנ הארצג. אינ הוים זעט מענ זי קײינמאָל ניט אונ אז זי טוט װוּ אנ עפנ די טיר, הערט מענ נאָר אינ זאכ;

-- מומע, ניטאָ דאָ בא אײַכ מײַנ קאצ?

באנאכט, איז כײַעלע געלאָטנ אינ שטאָט צו אירע כאווערטעס. פונ דער זאווערוכע איז זי נאָכדעמ געקומענ.א נאסע, קוימ מיטנ לעבנ, אונ געבראכט א מאָדנע יעדיִע. עס לאָזט זיכ אױט, אן דער גרעסטער נאטשאלניק פונ מיליציע, פּאָרשניעװ, האָט די טעג בערענ ארײַנגענומענ צו זיכ אינ צימער, געהאלטנ אימ היפשע עטלעכע שאָ אונ נאָכדע אי איר שטיק בראָכ ארויס פונ אימ פינצטער װי די ערד.

-- פארװאָס אָבער דערציילט ער גאָרנישט, דער בולעכ!

-- צי. איז שיינ אזוי, אז אינ הויפ זאָלג אלע ארומגייג אונ עסנ זִיכ פֿונ הארצווייטעק צוליב אים, אוג ער אליינ זאָל זײַג פּאָטער טוג הארצװײיטעק?

דאָס פרעגט דער פעטער איטשע.

-- אָט דאָס הייסט, סאָפקאָלטאָס, א גראָבער סאָרט כאראקטער!

8 זעלמעניאנער 2 בוכ 118

*

דער בולעכ האָט געטאָג די טױװע אונ זיכ ארײַנגעמישט ערשט דעמלט, װענ דער מומע מאלקעלעס קאָרעװ, דער גרוקי- רער, האָט זיכ בא װעטשערע ארויסגעכאפּט מיט א װאָרט. דער ייד האָט געזאָגט:

-- װי איכ פּרוּוו זיכ דערמאָנענ, האָט פּאָרשניעו געקוילעט ייָדְנ אינ קאטערינעסלאו,

לאָזט זיכ, אלואָ, אויס, אז דער פּאָרשניעװ איז פּראָסט פּאָשעט א קיילער,

דער ייד האָס עס ארױסגעואָגט באמ עסג גלאט אווי, װי א געדאנק. די שיליועס האָבנ זיכ אָבער זינט דעמלט אָנגעזעצט אפ אים, - |

בערע האָט דעמלט רונזענדיק א פרענ געטאָג בא דער ר מאמענ!

-- װער איז דער מיַעטער ייך?

אונ טאַנקע האָט געפרעגט:

-- פארװאָס זיצט ער ניט איג דער אוקראינע?

אונ פאלקע האָט געפרענט;

-- װאָס איז עס פאר א קופערט אונטערנ בעט? דער ייר האָט באלד פארשטאנענ אינ װאָס סע גייט אונ גע- לייקנט שטינ אונ בײנ; ער איז געזעסג אָנגעלענט דע קאָפּ אפנ האנט אונ געקײַט זייער טרויעריק.

גרולסע אומרוענ אינעמ רעבזעהויפ. די מעטעליצע האָט אימ ארומגענומענ פונ אויטװײניק, די צאָרעס--פונ אינעװײניק: דער פעטער יודע שטארבט; סאָניע כאלעשט, אונ דעד שטיינ אפ רעב זעל- / מעלעס קייװער איז טאקע ניטאָ-נאָר דאָ זיצט זיכ א רײַקער ייִד באמ לעבל ברויט, א פרעמדער ייָד, אונ שיירימ ווייסג װאָס ער ויל דאָ פונ די זעלמעניאנער.

114

בערע איז ארײַנגעלאָפנ א צעיושעטער, ער האָט באלך דער- זעג. דעמ ייִדג באמ טיש--אינ איינ האנט דעמ לעבל באמ הארצנ, - איג דער צווייטער--דעמ מעסער איגער אימ,

-- איכ פארשטיי ניט,--האָט דער ייָד געקרעכטשעט,-אונ די סאָװכאָזנ גיבנ שויג גאָרניט?

-- ווער איג אָט דער שטוב טרײַבט רעכילעס אט פּאִרשניעװג?-- אָט דאָס האָט בערע א פרעג געטאָנ באלד אפנ שװעל.

דער ייד האָט אװעקגעלייגט דעמ לעבל מיטנ מעסער, אָפּגע- טרייסלט דאָס סיווע בערדל אונ געענטפערט:

דד איכ--ניט! |

אונ געמיינט, אז ער אי שוינ פּאָטער. בערע איו אָבער פונ אימ ניט אָפּגעטראָטנ, א גאנצנ אָװנט איז מענ אָפּנעזעסג באמ פעטער איטשע אינ שטוב אונ דער ייד האָט איבערגעגעבנ די געשיכטע פונ זײַג גאנצנ לעבנ, סאָפקאָלטאָפ אין אלצ געװעג אינ אָרדענונג, דער ייד איז א ברוקירער, א האָרעפּאַשנער עלעמענט מיט א שטיקל פאויבל אפ די געוירימ,

-- אונ וועגנ זיכ,--האָט געזאָגט דער ברוקירער, -איז די זאכ אזוי: זינט מענ געדענקט זיכ איזן מענ אנ אפּיקורעס, אינ די ילנגערע יאָרנ אפילע געקראָכנ צו װײַבער, ניט געגליבט פון- דאנענ אהינ, דאוונענ, שמאוונענ, געטרוגקענ בראָנפנ, נאָר אנ אָרעמאנ אונטערגעהאלטנ די גאנצע צײט, כאָטש מיט די לעצטע קויכעס,

אלצ איז קלאָר, דאָס אין ניט מער, װי א ייד א ברוקירער. ער ברעכט אָפּ דאָס ברויט פונ לעכל אונ רוקנדיק דעמ ביסג ‏ אינ מויל--האלט ער עפּעס אינ איינ נאָכפרעגנ זיכ װעגנ דער קאָלעקטיװויואציע:

-ד איכ פארשטיל גיט,--פרעגט ער, -סאָפקאָלטאָפ פארזייענ זיי דאָכ איצטער אסאכ מער?..

119

דערבל מיינט ער, אז קיינער זעט ניט, װי ער מאכט מיטנ עסנ כאָרעוו די שטוב,

איינמאָל האָט ער אפילע פארגעסנ, אן ער אי אינ דער פרעמד אוג זיכ צוגעכאפּט צומ טיש, װי דעמ זוילעוועסויוועס אנ אייניקל. דעם פעטער איטשענ האָט עס דעמלט אוי פארקלעמט באמ הארצנ, אן ער איז ארויסגעלאָפנ אינ הופ אוג גענומענ ברעכנ די הענט:

-- געוואלד, מענ עסט מיר אָפּ דעם קאָפּ

ס'אין געװאָר: א טומל, מענטשנ זײַנענ ארױסגעלאָפג צומ פעטער, גענומענ אימ מינטערנ; דער פעטער איטשע אי אָבער געװענ גענוג איידל אונ ניט אױסנעזאָגט װועמענ ער מיינט. דער ברוקירער, פונ זײַנ זײַט, האָט זיכ אויכ ניט אָנגעשטױסנ; ער איו גאָר געװענ פארנומענ דעמלט מיט א װיכטיקערע זאכ, האָט עפּעס ארײינגעװאָרפנ אינ מויל אונ געפרעגט;

-- איכ פארשטיל ניט, אוג די קאָלכאָזג זײַנענ גאָרניט?

מער פוג אלעמענ האָט געליטנ די מומע מאלקעלע. אינ א מינוט פונ ערגערניש האָט זי פארטרויט פאר איינער א שטומער מויל דעמ סאָד, אז איר קאָרעו, דער ברוקירער, איז גאָר גע- וענ א קאצעוו, געטריבנ אפילע אמאָליקע יאָרג אָקסנ פונ או" קראינע אינ סמאָלענסק אינ די קאזארמעס, דעמלט האָס ער פוג קיינעמ ניט געװאָלט. װיסנ, איצט אָבער, אן ער אין געבליבנ עלנט, האָט ער זיכ גענומעג קרייוולעג,

אי

גרויסע אומרוענ אינעמ רעבזעהויפ. די מעטעליצע האָט אימ ארומגענומענ פוג אױיסנװײניק, די צאָועס--פונ אינעװײיניק. באי טאָג איז די מומע ניטע צוריקגעקומענ פונ דער קראנקער טאָכ-

116

טער א בייזרשטומע, ארומגעגאנגענ א שװײַגנדיקע איבערג שטובֿ אונ געשפּיגנ; האָט מענ דעמלט פארשטאנענ, אז מיסטאָמע איו זי שוינ בײַגעװענ באם סאָפּ פונ סאָניעס כאלאָשעס. די זעלמע- ניאנער האָבנ געשמאכט ניט אזוי פונ צאָרעס װי פונ דעמ, װאָס מענ ווייס גאָרנישט. די גאָרגלענ זײַנענ אזש אויסגעצויגנ געװאָרג פונעמ שטענדיקנ ניט װיסנ, |

-- ניט אײַער זאכ!--טוט מענ א זאָג ארײַנ אינ סאמע פּאָנעמ,

-- מישט זיכ ניט, אז מע בעט אײַכ ניטן!

אָבער סאָפקאָלסאָפפ האָט מענ זיכ שינ אלצ דערװוּסט פֿונ פאלקענ. ער האָט אינ א גוטער מינוט פארטרויט דעמ רעבזעהוים א סאָד וועגנ בערענ. עס האנדלט זיכ װעננ דעמ, װאָס אפ די לעצטע פארטפארזאמלונגענ. האָט מענ דעמ בולעכ געדעקט פאױ אָפּנעשטאנענקײַט אונ כװאָסטיזמ,

אווי דערציילט פאלקע.

דער סעקרעטאר פונ פּארט-קאָלעקטיוו פונ דער מיליציע, פּאָר- שניעוו, האָט ענדלעכ ארײַנגערופנ בערענ צו זיכ, פארשלאָסג אחינטער זיכ די טיר אונ אָפּגעהאלטנ אימ א גוטע פּאָר שאָ.

דעמלט האָט מענ אינ די קאָרידאָרנ געהערט, װי פּאָרשניעװ' זעצט אינ טיש, זידלט אימ מיט די לעצטע װעױטער:

-- בערקא טי ספּיש,., טי ספּיש!..

אונ ער האָט געשוויגנ.

--רייד,--האָט פּאָרשניעװו זיכ געקאָכט,--רייד ארויס א װאָרט, לאָמיר וויסנ װאָס דו טראכט? :

אונ ער האָט געשויגנ.

! אונ ס'איז טאקע עמעס, אז בערע איז ארויס פונ אים שווארצ, װי די ערד, ער אין געװענ |מאָלע רעציכע אם :זײַג אייגענעם - גראָבג קאָט.

117

אינדרויסג האָט שוֹינ געטונקלט. נאסע שׁטיקער שניי האָבג זיכ געשמירט אָנ הייסנ פּאָנעמ, ס'איז געגאנגענ א שניי מיט א ועגנ.

בערע האָט זיכ בלוין אָפּנעשטעלט בא א קיאָסק, געקויפט א ,פראוודא" אונ אװעקגעשטאנט אהיימ.

דעמלט האָט ער עס פארגעסנ ארלינצוטראָגנ כײַעלענ די פּאָר עמער וואסער אפ א קאָראָמיסל, ביו שאריענ אס טאָג איז ער אָפּנעזעסג באמ פענצטער אונ געלייענט די ,טראוודא*. אפנ טיש איז געשטאנענ פונ באנאכט דאָס אָפּנעקילטע טעפּל מיט קאר- טאָפל. א חערינג איז געלעגנ אפ דער צעראטע. ער האָט ניט געגעסנ, אונ װי נאָר מענטשנ זײַנענ ארויס צו דער ארבעט, אין ער שוינ געװענ בא פּאָרשניעװנ:

-- אוב אזוי,--האָט ער געזאָנט,--וויל איכ צוריק אפנ זאװאָד!

גנ

ס'איז געגאנגענ א שניי מיט א רעגנ, דער כליופּיק-שניייקער װוינט האָט אױסגעגראָבנ נאסע שטיקער לופט. געליאפּעט אפ די שויבנ מיט עפּעס א קויטיקנ געמיש. דער שוואכער דאכ פונעמ פעטער איטשעס האָלצ-שטאל האָט זיכ געבלאָזנ מיט די צעפלו- גענע שינדלעג איג װינט, װי א שיטערער קאָפּ האָר,

דער פעטער איטשע אין געזעסנ אינעמ וארעמענ שטיבל, גענאָסנ אינ זיכ די הײיסע גלעזלעכ טײ אונ, גיט געקוקט אפ גאָרנישט, אביסל האנאָע געהאט פונעמ לעכנ. דער פעטער, וי באװוּסט, האָט אויכ דאָ ניט לאנג דורכנעמאכט א שטיקל שװערע צײַט, קרעכצעט ער נאָכ אונטער צו ניסלעכ ביז אם הײַנטיקנ טאָג;

-- נו יע, די װעלט װייס, אז מעג האָט דאָ מיט אימ אָפּגע- טאָג א גאזלאווויסטווע,

דער פעטער איז שוינ אָבער געװאָרג א גאנצער מײַסטער אפ פא"

1168

בריק. ער שװײַגט וועגנ דעם, װײַל עפשער האָבנ די שיליועס ניט דאָט געמיינט אונ איצטער װעט מענ זיכ אפ אימ אָנזעצג אפ א נײַעמ קאָנ. איז ער א שטיקל בארימער פונ אלעמאָל, אוג אז די מומע מאלקעלע, גיסנדיק.אים טי פונ ליאק, נעמט שויג צופיל קרעכצנ אפ זײַנ פינצטערער דאָליע, טוט ער א זאָג: |

-- מאלקע, דו ביסט א נאר..,

דער פעטער עטעמט אָפּ טיפ, װי ער װאָלט דערמיט ארײַנגע- נומענ איג זיכ די געדאנקענ;

-- אײ, צו װאָס ס'מיִעסע שנײַדערל האָט דערלעבט!,, הײַגט װאָלסטו עס געוענ, װי סע קלעפנ זיב די שטיקער מאנטל.. טאקע אנ אנדער װעלט... אונ דאָ--ביסטו זיכ געזעסנ בא דער טערעבענדע טראסק-טראסק פונ באנינעג בין שפּעט אינ דער נאכט,.,

אוג פּלוצלונג--שטיל, דער פעטער איטשע כאפּט זיכ, אן ער האָט זיכ שוינ צופיל ארויסגעגעכנ, ער האָט א צו לאנגע צונג, לאָזט ער אוש די גלאָז טי טוט א שפּרײַן מאָדנע איבערג. שטיבל אונ נעמט בינדנ די הוונ

-- נאָר פארשטייסט, מאלקעלע...--ער טוט געבעכ א טיפנ שלונג לופט אונ האָט ניט װאָס צו זאָגנ,

די פוכלע שטיקער שניי טענצלענ אונ קלעפנ זיכ צו די מאטע שייבעלעכ, דער פעטער בייגט זיכ אײַנ, קוקט ארויס אינעמ הוים אונ פּלוצלונג װערט ער פארשטיינערט פונ א טעמפּער קלעמע- ניש--אפ דער שווארצער, שניייקער סטעושקע א אינ הוים האָט זיכ באוויזנ בערע,

ער, בערע, איו געגאנגעג רויַק אונ ואקלדיק װי אלעמאָל, אָנגעטאָנ איז ער שוינ אָבער געװענ אינ א פּראָסטער קורטקע, אָג די רויטע בענדלעכ, אוג אפנ קאָפּ--דאָס פארשמאָלצענע גארבער-היטל,

119

װאָס האָט זיכ בא א צענדליק יאָר געוואלגערט ערגעצ הינטערג אויווגֿ,

הייסט עס, אז בערע איז אויס מיליציאָנער!

איג אנטשװויגנ"געװאָרענעמם רעבזעהויפ איז מענ געשטאנענ צוגע- קלעפּט צו די שויבנ אונ געהעשעט, קיינער האָט ניט געהאט די קוי- כעס אָפּצורײַסג די אויגג פונ הויפ. ס'האָט פּלוצלונג א קלעמ געטאָנ דאָס הארצ אפ אָט דעמ גוויסנ בערענ, װאָס האָט אָנגעהױבנ מיט אזוינע װוּנדערלעכע פאסירונגעג אינ די מילכאָמעס, אין געגאנגענ הויכ, װי א שטערנ אינ הימל, אונ האָט אומגעריכט פארענדיקט מיט דעמ גארבּערישנ היטל, מיט א הילעכ, װאָס זאָגט צו קיינעמ גאָרנישט.

-- אָט דאָס איז בערע?-- האָט מענ געבױאַכנ די הענט.

-- אול, װי עס קענ פאלנ א מענטשן.

אפילע די פרומע מומע גיטע האָט אכ א שאָקל געטאָנ מיטג קאָפּ אוג צוגעברומט: | |

-- וי צו די אויגנ, װאָס זעעני..

אָט דאָס הייסט אומדאנקבארקײַט! ביו איצט האָט קיינער אפילע ניט געװוּסט, אז פונ בערענ פאלט אָפּ אפנ רעבזעהויפ אזא בא- זונדערע װוּנדערלעכע שײינ,

דער ערשטער געשריי האָט זיכ דערטואָגנ פונ מויער, אויבנ, כײַעלע דעמ פעטער איטשעס האָט זיכ געװאָרפנ אינ בעט, גע- שריענ איימעדיק איבערנ גאנצנ הויפ אונג געװאָלט אָפּטאָנ בערעג + מיט קלוימערשטע װײַבערישע װײיטעקנ. ליידער, האָבנ אלע גע- װוּסט, אז ס'איז בא איר ניט לאנג פונ א קימפּעט,

-- זעט, גייט ארופ צו איר אונ זאָל זי אופהערנ,--האָבנ זיב געבעטנ די מאנצביל,

עֶס װאָט נִיט געהאָלפנ,. שפּעטער האָט זיכ אָבער דער געשרל

10

איבערגעריסנ פּלוצלונג, שפּעטער, ווענ בערע איו שוג געזעטו באמ טיש אָנ מיטעק אוג געקײַט א טרוקענע שטיק ברױט:

-ה הער אופ,--האָט ער געזאָגט פארביטערט,--הער אופ, כײַקע, װאָרומ איכ ווארפ דיכ אװועקי.,

-- אוי, בראָכ מליגער!

-- איכ האָב א מיירל לייטשע, -האָט ער אױסגעשאָסנ, געװאָרג רויט, װי א טשוועק, אונ פונ דער װיסטער שׂאנדע פאר די אלי- גענע וערטער אראָפּגעלאָזנ די אויגנ אונטערנ טיש, צענ יאָר האָט ער געהיט דעמ דאָזיקנ נאָמענ, געכאָװעט אימ בעסאָד פונ זיכ נופע אונ איצט איז ער פּלוצלונג ארױיסגעשפּרונגענ, װי א שטיק מעשוגאעס, דאפקע דער אייגענער װײַב איג פּאָנעמ,

בערע איז געזעסנ רויט, װי א טשוועק, אוג זיכ צוגעהערט צן כײַעלעס שטילנ געוויינ איג קישנ,

14

א לעװאָנע-נאכט

באנאכֿט איז צוריק ארוים די לעװאָנע, די מעטעליצע האָט אופּגעהעױט. באנאכט איז די לעװאָנע ארױסגעשװוּמענ פונ אונ- טער ווייכע פעדעריװאַלקגדלעכ, װאָס זי גופע האָבג אינ דער װײַטעניש געלויכטנ מיט אנ אייגענער שײַנ,

די שטיבלעכ האָבג געדרעמלט מיט קורצע שאָטנט נעבנ זיכ אפ בלאָלעכג שנלי. װו-ניט-װוּ זײַנענ געלעגג קויטיקע פלעקג-- טימאָנימ פונ דער זאווערוכע. דער הוים װאָט קענטיק געהאלטנ פונעמ צװוייטנ גאנג פונ שלאָפ, װענ מע קעג אימ שוג ניט אופוועקנ.

דעמלט האָט זיכ דער אײג צעמישטער צאלקע ארומגעדרייט צװוישנ די לעװאָנעדיקע שטיבער, צי װאָגלט ער דאָ ניט ארומ, טרויערנדיק נאָכ דעמ שײינעם טאטנ, דעמ אידלסטג פת די זעלמעניאנערז

עטלעכע מאָל איז צאלקע צוגעקומענ צו דעמ פעטער זישעס שטוב, ארופ אפילע אפנ גאניק אוג עטלעכע מאָל האָט ער זיכ אומגעקערט,

122

ס'האָט זיכ געהערט, װי די לעװאָנע שװימט איג הימל,

ענדלעכ אין ער ארוס אפנ פעטער זישעס גאניק, א פּרוּון.

געטאָנ די קליאמקע אונ אללנ אינ שטוב,

אינעמ טאָדערשטנ צימער שלאָפט די מומע. דאָ טראָגט דער גערוכ פונ מאכזיירימם אונ אלטע הינער. צאלעל טאפּט אינדער- פינצטער דעמ. װעג צו דער גלעוערנער טיר, צו טאָנקעס צימער,

בא טאָנקענ אינ צימער אין שטיל. דורכזיכטיק גרוי. אביסל לעװאָנע-שײַנ ליגט אפ דער פּאָדלאָגע. אינ בעט, װאָס באמ וואנט, שלאָפט זי. טאָנקע שלאָפט אומרוּיִק, די טונקעלע אָרעמט איבער דער דעקע. עס לײַכטנ ארויס די װײַסע שפּיצנ פונ העמד איבער אירע ווארעמע אקסלענ.

ער טארדעקט זיכ דאָס פּאָנעמ פונ שרעק,

צאלקע פלאטערט, די הענט טרייסלענ זיכ; אימ טוט װײי, װאָס ער דארפ זיכ גאנװענענ צו זײַנ געליבטער באנאכט,

אביסל לעװאָנע-שײַג ליגט אפ דער פּאָדלאָגע, ער גייט עס

- ארומ פאָרזיכטיק, קומט צו צו איר בעט, נאָכדעמ בייגט ער זיב.

אײַג אוג טוט זי שטילערהייט א קוש.

טאָנקע שלאָפט אומרויק, ו

ער האלט אײַג דעם אָטעמ, גאנװעט זיכ צומ טיר אס חיג- טערװײַלעכט, מוירעדיק קלאפּנ די שלייפנ, אונ באמ טיר מודמלט ער אופגערעגט;

איכ בינ זאָ קראנק, אָ, מוטער, דאט איכ ניכט הער אונד זעי.

די מומע גיטע דערהערט א קלאפ מיט דער טיר. א וינט שאָרבעט ארומ איבערנ צימער, טוט זי זיכ א הייב אום פונ גע- לעגער מיט איף לאנגנ גוֹפ, װי א סטראשידלע, אונ פרעגט ארײיג איג דער פינצטער אפ איר מאנצבילשנ קאָל:

28

8

-- זישע, חא, דאָס ביסטו, זישע?

נאָר זישע איז ניטאָ,. דער פעטער איז, קענטיק, אָפּגעשטאָרבנ ענדגילטיק אונ שלעפט זיכ שוינ מער ניט ארוֹם אינ די װינטער" דיקע נעכט,

אינ שטילנ לעװאַנעדיקנ הויפ בלאָנקעט אױומ בלוין צאלעל דעמ פעטער יודעס. דער יונגערמאנ אין, אפּאָנעמ, מעשוגע גע" װואָרג פוג. לעװאָנע אונ פוג שניי א שטילע נאכט. די לעװאָנע שײיַנט מיט א בלאָלעכ, אראָפּגעדרייט ליכט, די שטיבער האלטנ זייערע קורצע שאָטנדלעכ לעבנ זיכ, צאלעל דעמ פעטער יודעס שטייט מיט א פאריסענעמ קאָפּ, שאָקלט זי אוג זינגט מיט א וויסטנ יירישנ ניגנ ארופ צו דער לעװאָנע, װי א געשלאָנע- גער הונט;

איכ ביג זאָ קראנק, אָ, מוטפר, דאס איכ ניכט הער אוגר זע.. איכ דענק אונ דאס טאָטע גרעטכענ, . דא טוֹ דאס הערצ מיר װעח

9 סִ 6 6 9 1 9 ש 1

הייל דו מײַג קראנקעס הערצע-- איכ װויל אוּכ שפּעט אונד פריה

אינבריגסטליס בעטעג אוגד זיגגקנ; געלאָגט זײַסטו, מארי!

די מומע גיטע האָט אינ א פּאָר טעג ארומ דערצײלט טים בעסאָך פאר אירע כאװוערטעס, אז זי האָט געזענ מיט די אייגענע אויגנ װי צאלעל דעמ פעטער ידעס, װאָס איןז אויכ געװיס . א גענילדעטער יונגערמאנ, אין געשטאנענ אי:מיטנ נאכט אלײנ אינ הויפפ מיט א סידער אינ האנט אוג מעכאדעש געװענ די לעװאָנע, |

124

-- פאױלאָזט זיכ, --האָט זי געזאָגט,--אז קיינ טאָעס האָב איכ שוינ ניט געהאט!

ער האָט געזוננענ איבערנ גאנצנ הויפ מיט א מוירעדיק גע- וויינ; אז עס האָט אָנגענומענ אנ איימע, | וועגג דעמ סידער קענ זײַג, אז די מומע גיטע האָט פאָרט א טאָעס געהאט. די װײַבער האָבנ אָבער דעמלט באשלאָסנ, אז מיט דער ייִדישקײַט האלט שויג גאָרניט אזוי שלעכט, אוג די - מומע נעכע, װאָס איז דער וויכטיקסטער קאָפּ צווישנ די װײַבער, האָט דערבלל צוגעלייגט א פינגער צום מױל אלס א צײכנ, אן ווענג צאלעלס שיינעמ טאט איז גלײַכער צו ריידג װאָס װײיניקער,

וועגנ סאָניע דעמ פעטער זישעס אונ דער מומע גיטע

וועגג סאָניענ איז די זאכ אזוי:

פונ דער ארבעט האָט מענ זי שוינ אראָפּגענומענ, אונ, דאכט זיכ, זי איז שויג קייג מיטגליך פונ פאריינ אױפ ניט. זי זיצט אינ שטוב אוג ס'אין איר שטענדיק אביסל קאלט, װײַוט אױט, צוֹלִיב דער מומע גיטענ, װאָס האָט ארלנגעשמוגלט צוגעפּראָרג ראבאָניש בלוט אינ רעבועהויפ; אונ זי אי שטענדיק קראנק-- צוליב דעמ פעטער זישע, װאָס האָט איה איבערגענעבנ, נאָכדעמ װי ער אליינ איז אָפּגעשטאָרגנ, שלאפקײַטנ פוג פאר- שיידענעמ גראד אוג פארשיידענעם װערט,

אוג דאָכ זאָגט מעג, אז סאָניע דעמ פעטעוי זישעס מאכט זיכ קלוימערשט קראנק פארנ מאני

די נאװוליזג זײַנעג פאָלגנדיקע:

זי עסט ניט, װענ ער זעט, טריגקט נאָר טי מיט מילכ, אוג פוג צײַט צו צײַט טוט זי אנ אומעטיק זינמצל, װאָס דארם בא- טײַטנ, אז ערגעצ איז טאקע בא איר דער װײיטעק גרױס, נאָר

126

וויבאלד זי אי א פארליטענע, פֿאטערט זי עס אָם מיט קליינע זיפצעלעכ,

מע ווייס, אז די דאָזיקע סוידעספולע זיפצעלעכ זײַנענ אויס- גערעכנט בלויז פאר פאװעל אָלשעװסקענ, װײַל צוליב דער װלל- טער אָנצוהערעניש, װאָס אינ זיי, אוג דעריקער--צוליב זייער אומבאשטימטקײַט, איז אימ שװער צו נעמעג אונ פאנאנדערוויק- לעג די באלריקע הילם,

ער פארלירט זיכ,

סאָניע דעמ פעטער זישעס מאכט זיכ פונ גאָרנישט ניט ויסג- דיק אונ גרייט באלד פאר אימ א צװײט זיפצל נאָכ מיט מער אינהאלט.

דערפאר--אז אינ שטוב איז קיינער ניטאָ, גייט זי אראָפּ פונ בעט, פודערט זיכ באם שפּיגעלע, פּוצט די נעגל, טוט אָפּ ערגעצ איג א װוינקל פארשיידענע זאכנ אונ שפּעטער, אז מע קלאפט אינ טיר, ליגט זי אינ בעט אונ איז װידער קראנק,

סאָניע דעמ פעטער זישעס װױינט שוג ניט אינ רעבזעהוים, זי האָט זיכ איבערגעקליבנ אינ שטאָט נאָכ דעמלט, נאָכ פאר דעמ טאטנס לעבנ. איצט װױנט זי אפ סאָװעטישער גאס אינ .א צימער אפ א צװייטנ גאָרג,

אינאָװונט, אז מע גייט דורכ די גאס פארבײַ א שינעמ גאף- דינ אפ א פענצטער, אונ א שײַנ פונ אונטער א געלג אבאזשור פאלט אטנ טראָטוּאר, דארפ מענ זיכ אומבאדינגט אָפּשטעלנ אונ א שמעק טאָנ די לופט: אוב עס כאפט א גערוכ פונ רעפועס-- אין דאָ װױיגט זי. יי

דער רײיעכ פונ רעפועס--דאָס איז דעמ פעטער זישעס אופטו, װאָס האָט איבערגעטריבנ דעמ זעלמעניאנישנ טערפּקנ רייעכ פונ היי אינ א שוואכערנ רייעכ פוג רעפוּעס אוג דערמיט אסאכ בטי" | געהאָלפג דער טאָכטער,

127

טאָניע דעמ פעטער זישעס שמעקט פוג פלעשעלעכ, רײַבט די שלייפנ מיט װײַטע שטיינדלעכ, טרינקט טראָפעלעכ יאָד איג וא" סער--אלצ, װאָס יענע גראטיניע קאָנדראטיעװע טוט איג די װײַטע שטעט, כּאָטש יענע זעט אויס אינ רעבזעהויפ, װי א כאָי לעמ, אנ אָפּגעקראָכענע מאלקעשואָ אינ דרײצנג שלייערג.

דעמ לעצטנ װוינטער איז סאָניע דעמ פעטער זישעס ניט ארויט פונ שטוב, אויב שוינ גוט, איז זי ניט געלעגנ, נאָר געזעסג אמ ודער קושעטקע, פארקוטעט איג א פאטשיילע, מיט אנ אָפענעמ ביכל איג שויס אונ באקלאָגט זיכ פאר דער יונגער שכייגע, דער װוּזעווקע סטאשקאָ:

-- װאָס קומט מיר, אז איכ װיל פאָרט אניטל קולטור?

-- נו, אז איכ קענ פאָרט ניט פארליידג קיינ בלאָטע אונטער די נעגל? |

סאָניע דעמ פעטער זישעס האָט אפילע אופגעהערט ארויסצו" קוקנ איג פענצטער, װײַל אינדרויסנ געפעלט איר סײַװיסל ניטי אגעוו, איז זי פארנומענ אויכ: זי שטעלט שטענדיק איבער וי מעבל אינ שטוב, פארהעגגט די פענצשער, הענגט איבער די ביל- דער אפ די װענט, אונ אז פּאווליוק קומט פונ דער ארבעט, ליגט זי שוינ אנ איבערגעמאטערטע איג בעט,

סאָניע אי שװאכ אונ קראנק, קאמ װאָט עס סטײעג איר קויכעס אט איבערגענג אימ, די לעצטע יעד;עט פוג שטאָט!

-- געהערט, בערע איז שוינ אויס מיליצלאָנער.

-- וויָאזוי?

-- דער יונג,--זאָגט זי,--האָט זיכ אָנגעשיקערט אונ דורכגע" אָנ א גאנעו,

פאווליוק זיצט באם ברעג טיש אוג עסט עפעס פור א קאלט טעלערל. ער עסט מיט א פארמאכט מויל, װאָס עס װײַוט אפ

128

איינס פוֹנ די ביידעו אָדער ער זשאלעװעט סע זאָל אים ניט ארויספאלנ א ברעקל פונ מויל, אָדער ער מיינט, אז מיט דעמ עפענענ דאָס מויל שטערט ער די רו פונ זײַנ קראנקער װײַב.

דעמלט עסט ער אונ זי גיט אימ איבער די סוידעס פונ אלע שכיינימ איג מויער, |

עס לאָזט זיכ אויס, או די װעלט ארומ אין טיפ אויסגעלאסנ, אוג אינ קאָרידאָר, דאָ, בא זיי אונטערנ נאָז, קערט זיכ א וועלט. װײַנער, נעמלעכ, האָבנ צו עטלעכע מאנעג, |

אויב פאווליוק בלײַבט נאָכ דעמ אלעמענ זיצנ רוּיִק אונ קײט װײַטער דאָס קאלטע ביסל עסג, נעמט סאָניע ארויס אונטערנ קישנ א בריוו, װאָס איינער גאָנטשיק, א מאנצביל פונ מאָסקװע; שרײַבט צו א געװיסער פרול איג זײער קאָרידאָר װעגנ עפעס א פארבראכטנ זומער אינ סאָטשי.

אזוי ארומ איז די זאכ קלאָר,

דערנאָכ נעמט זי ארויס פונ אונטער דער צווייטער זײַט קישנ א מעלרוננ פונ פּאָסט אפ אכצנ רוּבל פאר דער װוועוקע סטאשקאָ, װאָס וויינט אויכ דאָ אינ קאָרידאָר.

די זאכ אי װוידער קלאָר,

בלײַבט אָבער פּאווליוק נאָכ אלצ קאלט צו אירע רעװעליא- ציעס, טוט זי אימ, אלס א שטואָפּ, א קלײנ זיפצל פונ יענע, פונ די סוידעספולע, נעמט צונויפ די קאָרעספּאָגדענע אוג שטרעקט צו אימ אויס די שוינ אביסל צו װײַסע האנט;

-- זײַ אַזוי גוט, ווארפ עס צוריק ארויס איג קאָרידאָרן /

פּאווליוק שװײַגט. אונ כאָטש אימ איז, קענטיק, ניט צופיל צומ הארצנ, װאָס זײַג װײַב נעמט איבער בריו צוֹ די שכי- נימ פונ הויפ, מאכט ער דעמ אָנשטעל, טוט אנ עפנ װויליונגעריש די טיר אונ ווארפט ארויס די בריו. דערמיט גיט ער זיכ אוג

9 זעלמעגיאנער 2 בומ 129

טאָגיעג צוֹ פארשטיינ, אז1 אפ דער וֹאכ קוקט ער צװישג זי פינגער:

-- אָט, נאוישקליטג,, /

אינאָװונט פאלט א װײכע שײַנ אפנ טיש פונ געלנ אבאזשור, דעמלט איז אינ צימער שטיל אונ מאָדגע געמיטלעכ. סאָניע, שוינ אראָפּ פונ בעט, אין געפּודערט אוֹנ באשמעקט מיט א װײַכנ 'רייעכ פונ חיי אונ אביסעלע יאָד.

ארומ טיש זײַנענ שוינ דאָ די שטענדיקע שטוב-פרלינט;

עס זיצט דער פּוכלער ,פּראָפּעסערל" דאָװנאר-גלעמבאָצקי, װאָס איז, נאָכ א קעסיידערדיקנ אָנגריפ פוג זי סטודענטנ, ענדלעם באפרליט געװאָרנ פונ לייענענ לעקציעס,

עס זיצט עפּעס אנ אלטער, אויסגעדינטער אקטיאָר מיט דער װײַב, אונ אמאָל קומט אױכ ארטנ א בלאַנדער, ארכיװוקטיקער װײַסווסישער לערער, |

זיצט מענ, הייסט עס, בא דעמ געמיטלעכנ טיש אונ מענ מאכט | א קערטל,

סאָניע איז שטארק פארכאפּט מיט דער שפיל, נאָר זי דרייט. זי מוז זיכ דאפקע צונויפטרעפנ מיט דעמ אקיאָרס װײַב, װאָס מיט איר איז סלייווי שװער אויסצוקומענ, װװוײַל מענ זאָגט, אז זי שטאמט פונ דינסטמיידלעכ, אָדער פונ נאָכ ערגער,

פארשטייט זיכ, אז שוינ צוליב דעמ איז זי באקאנטשאפט מיט דעמ אקטיאָרס װײַב א גאנצ לעבלעכע. װער רעדט נאָכ, או סאָניע האָט ביכלאל פײַנט פרויענ אפילע ניט קינ דינסטמייך" לעכ, אונ פונ לאנג שוינ, װי זי טראַנט א שטיקל פאריבל אם פאווליוקנ, װאָס ער האָט נאָכ אלצ ניט אײַנגעאָרדנט, עס זאָלג עקזיסטירנ בלויז מאנצבילנ אונ צווישנ זײַ אייג פרויענצימער-- סאָניע דעמ פעטער זישעס,

10

אינ אזא אֶװנט איז אמאָל ארײג טאָנקע. דאָס דאָזיקע מייד? װי באװוּסט, האָט מענ אינ הוים ביכלאל ניט איבעריקס ליב, פֿראָסט---מע װייס ניט װאָס עס װיל. א קינד, באָרעכאשעמ, האָט זי שוינ, א קליינס, ‏ א שװײַגנדיקס. דער טאטע פונעמ קינד איז פאָרגעשטעלט--דורב א קײַלעכדיקג שטעמפּל פוג קאמטשאטקע, אלזאָן דער באלעבאטישער שטאט פונ דעם מיידל פארנעמט אנ אויג. דערצו אין זי נאָכ עפּעס א פרעמדע אינ הויפ, אונ װימע. זאָגט, איז גלײַכער צו ריידנ מיט איר װאָס װײניקער,

איז זי ארליג,

פּאווליוק האָט זיכ, פארשטייט זיכ, געמאכט הארצ אונ זי פאר- בעטג אינ קאָמפאניע ארעג, כאָטש געװוּסט האָט ער שױנ גאנצ גוט, אז מיט זיי װעט זי גיט שפּילב,.

סאָניע האָט געפרעגט;

-- װאָס עטעס מיטאמאָל, ליבע שוועסטער?

-ד אוליג געװאָר װערג,--זאָגט זי,--א קוק טאָנ װאָס מענטשנ טועג, .

-- אזוי גאָר, װאָס מענטשנ טוּענ! אונ דוֹ שפּילסט ניט איגב קאָרטג?

סאָניע הִנָט זיכ פלוצלונג אָנגעכאפּט, װי א ליכט, אנ איז באלד קראנק געװאָרג אפ אלע אירע זיבעציק קראנקײַטג.

-- יאָ;--האָט איר טאָנקֶע גענומענ בארויקנ,--איכ שפּיל,

-ד אוֹנ דאכט זיכ, אן דו טרינקסט בראנפנ אויכ?

דערװײַל האָט זיכ סנָניע איבערגעזעצט אפנ דיואנ אונ זיכ צוגעגרייט אנ אָרט אפ צום כקלעטנ,

נאָר דעמלט האָט טאָנקע א שמײכ? געט י, געזאָגט זײער רוּיִק, אז ארײַנ איז זי ניט װעגנ דעמ, נאָר 222 דער מאמענ,

131

דער מומע גיטע, װאָס האָט די לעצטע טעג גענומענ פארפאלנ ווערג פונ שטוב.

סאָניע האָט געכאפּט אפּאָר שמעקנ פונ די פלעשעלעכ, אָפּגע- שפּריצט מיט עפּעס די הענט, א נעצ געטאָנ מיט עפעס די לימנ אונ נאָכדעמ געפרעגט שוינ גאנצ אנדערש:

-- איז װוּ װערט זי פארפאלנ?

אונ געטראכט האָט זי דערבלל גאָרניט װענג דער מאמענ, נאָר וועננ זיכ, װאָס די לעצטע צײַט קלוימערשט האָט זי אופגעהערט צו קוקנ אפ זיכ, שאנעװענ דאָס ביסל געזונט אונ זי האָט זיכ סאָפקאָלסאָפ שוינ צופיל פארנומענ מיט פרעמדער זאָרג.

אָ, סאָניע דעמ פעטער זישעס בוט נאָר אס די אײגענע קויכעט!

צו די זעלמעניאנער, פארשטייט זיכ, קענ שױג קײנ צוטרול ניט זללנ, װאָרומ זי האָבג דאָכ אפילע ניט געקענט באנעמעג די פּראָסטערע קראנקײַטג פונ איר טאטנ, שויג אָפּגערערט פונ אירע שלאפקליטנ, װאָס זיי צו פארשטיינ דארם מעג נאָכ אלעמעג אויכ האָבנ אנ איירעלג פאראקטער.

אוג ביכלאל--װאָס הייסט קואנק זײַג פאר א זעלמעניאנער?

מע ווייס, פאר א זעלמעניאגער קראנק זײַג הייסט ליננ צומ בעט אונ ניט קענעג רירנ מיט קיינ אייװער. דאָס אין ניט לוט סאָניעט שוואכע קוימעס.

אָט איז דער ברוקירער קראנק געװענ, אין ער געלענג אסב. באנק לעבנ אויוג, צוגעדעקט מיט פּעלצנ אונ מאַנטלענ אוג גע- טרונקעג פערציק גלעזער טײ א מעסלעס. ער האָט אזוי לאנג געטרוגקענ, ביו עס האָט גענומענ שלאָגג א פּארע פונ אונטער די פעלצנ, װי פונ א קופע מיסט, אונ ערשט דעמלט האָט די מומע מאלקעלע לײַכטער אָפּגעעטעמט, װײַל ט'איז קלאָױ געװאָרג, אז ס'האָט אימ צענומענ.

132

צי איז עס לוט סאָניעס שוואכע קויכעט?

אונ קענ זײַנ, אז זי איז טאקע גערעכט, װאָס זי. נעמט זיכ לעכאטכילע ניט צומ הארצנ די זאָרג װעגנ דער מאמענ. נאָכ אלעמענ אין דאָכ די מומע גיטע ניט קײנ יוגגער מענטש, איג סאמע בלי, װי סאָניע, זי איז אנ עלטערע ייִדענע אוג צו צאָרעס איז זי שוינ לאנג צוגעװוינט,

2 :

דער שניי האָט געלאָנ. ערגעצ אפ דער זוניקער, אויסגע- טריקנטער זײַט פונ דאכ האָבנ געשר;ענ קעצ, אייג קאצ א ראבע-- כיעלע דעמ פעטער יודעס, קענטיק, אז סע גייט שוינ צו פרילינג.

אינ די געלאטעטע דובלט-פענצטער צומ זוניקנ דרויסג האָט זיכ מיטאמאָל באויזנ א נײַער סאָרט קליינע רעב זעלמעלעכ מיט קײַלעכדיקע, הארטע קעפּ אונ מיט פּלאציקע נעזלעכ, דאָסראָװ ייִנגלעכ, אױסגעהאָדעװעט אפ דער פֿאראאָריקער גערעטעניש פוג קארטאָפל. אינ די געלאטעטע דובלט-פענצטער האָט זיכ בא- װויזג א קליינער סאָרט זעלמעניאנערלעכ, װאָס האָבנ נאָכ ניט געהאט די טעגלעכקײַט מיט די אײגענע פיס ארויסצושפאצירנ אינ דרויסנ, װײַל ביכלאל נוצנ זיי נאָכ צומ באװעגנ זיכ מער דאָס געזעסל איידער די פיס.

אינ די רינעס פונעמ רעכזעהויט בולבענ ואסערלעכ פונ ערעוו פרילינג,. פריילעכע, זוניקע פלעקנ בלאַנדזשענ איבער די וענט, דער רעבזעהויפ שיילט זיכ, װי אנ אָפ, פונ די ברודיקע שנייענ, כוצ דער מומע גיטעס לאנגער שטוב מיט דעמ אויסגע- בויגענעמ דאכ, װאָס שטייט שטענדיק אינ שאָטג אונ איצט הענגט שוינ אויכ אמאָל א שלאָס אפ דער טיר, די מומע גיטע וערט די לעצטע. צײַט פארמאלנ,

דער פעטער איטשע קומט אמֿאָל צו, קוקט ארײַנ אינ די

136

פענצטער, נאָר אינ דער סומנער שטוב אין קײנער ניטאָ. עס באוועגנ זיכ בלוין די פּאָמפּעדיקלעג פונ דעמ פעטער וישעס רפארצליטיקע זייגערס.

אלע זאָרגנ אָבער פאר דער מומענ, אונ קענטיק, אז סאָניע האָט אויכ עפעס געטאָנ, זי האָט געשיקט אָנזאָגנ אינ הויפ, או שטארק באוּמרוּיקג זיכ דארפ מעג ניט, װײַל פּאוליוק האָט זי ערגעצ געזענ, די מומע גיטע, מיט פרומע ייָדנ, פּאװליוק מיט זײַג איידעלנ כאראקטער איז אָבער צו איר ניע צוגעגאנגענ; ער האָט ניט געװאָלט פארשעמענ די שוויגער.

אינ עטלעכע טעג ארומ איז די מומע גיטע געשטאנענ מיט אנ עמערל קאלכ אונ געװײסט די שטוב. זי װאָט ארויסגענומענ די דובלטנ פונ אירע פענצטער, זי האָט געהיצט די אויונט, נאָכדעמ האָט מענ געזענ, װי די מומע האָט געכאפט א ראָגאָזשקע אונ איז אוועק איג באָד, |

וויבאלד אזוי, האָבנ שוינ אלע - פארשטאנע:, אז די זאכ אי דאָ ניט גלאט,

אונ אפ מאָרגנ אינאָװנט איז עס טאקע געשענ,

דעמ פעטער וישעס שטוב װאָט ארױסגעלױיכטנ אינ הוים אדורכ אלע ציכטיקע שויבנ. די ארומגעװישטע זייגערס אפ די ווענט האָבג געטיקעט, פריילעכ געפאָכעט מיט די פּאָמפּעדיקלענ אונ גערוקט די װײַזערס,

אינמיטג שטוֹב--א װײַסגעדעקטער טיש מיט א רוט פלעשל װײַג; מיט טישטעכלעכ, מיט טעלער, מיט אייער, מיט גלעזלעכ. אויבנ אָנ איז געזעסנ די הויכע, מעיושעװדיקע מומע גיטע אינ דעמ פעטער זישעס אלטנ קיטל, מיט שפּאקולג אפ דער נאָז, געשאָקלט זיכ אונ געשמאק געזאָגט פונ עפעס א סײפערל.

די זעלמעניאנער זײַנעג ארויט פונ די שטיבער אונ פונדער" | װײַטנס, שטייענדיק בא זיכ אפ די שװעלנ, געקוקט מיט אביטל

124

שעק אונ אביסל שאנד אפ דער שטוב פונוואנענ עס שטאמענ אלע צאָרעס. הי

צי איז ניט אמאָל די מומע גערירט פוג זינעג?

קליינע רעב זעלמעלעכ, פארלייגט די פינגער איג די געזלעכ, זײַנענ געהאנגענ אפ דעמ פעטער זישעס פענצטער, ארײַנגעקוקט אהינ מיט וילדער שטוינונג אונ אויכ מיט שרעק. לוט דער מומעס האלטונג אונ לויט אירע באוועגונגענ האָבנ זײי פארשטא- גענ, אז דאָס קלײַבט זי זיכ מיסטאָמע שטארבנ. די קליינע רעב זעלמעלעכ האָבנ געהערט װעגנ דעמ, אז מענטשנ שטארבנ, זי האָבנ אָבער נאָכ ניט געװוּסט, װיַאװוי מע מאכט עס.

דערװײַל האָט מענ אװעקגעשיקט נאָכ טאָנקענ, זי זאָל זענ | װאָס גיכער טאָנ עפּעס צו דער מאמענ. די מענטשנ האָבנ זיכ פארלאָרנ, נאָכ גוט װאָס דער פעטער איטשע איז דעמלט אָנגע- קומענ פונ גאס. ער איז באלך צו צומ פענצטער, ארײַנגעקוקט אינ שטוב, אונ נאָכדעמ, װי ער האָט מיט א טיפער קעלט בא" טראכט, װאָס זי טוט דאָרטנ, האָט ער זיכ א קער געטאָנ צומ הוים:

-- בעהיימעס, איר זעט ניט, אז זי פּראװעט דעמ סײדער?

די זעלמעניאנער האָבנ זיכ א ריס געטאָנ צו די פענצטער,

פארשטייט זיכ,--די מומע גיטע איז זיכ געזעסנ אונ געזאָגט די האגאָדע, זי איז געזעסנ געטונקט דעם פינגער איג װײַג אונ אָפּגעגאָסנ די מאקעט, |

ס'איז שווארצ געװאָרנ דער הויפ פונ זעלמעניאנער,

רעדלעכװײלן איז מענ געשטאנענ בא דער מומע גיטעס פענצ- טער, וי די יידנ אינ מיצראימ, גערעדט װעננ פייסעכ, װעגנ צימוקימ-װײינ, וועגנ פיסעמוראמסעס, דערנאָכ אין מענ איבערגע- גאנגענ גלאט צו רעכילעס, געבעלדעװעט, װי די וילדע ברוימ,

װײַזט אויס, אָבער, אז אויסער דער אײיגענער פרומקײט אינ הארצנ, האָט נאָכ בא דער מומע גיטענ געטליעט א באדערפעניש

186

צו שטראָפנ דעמ אויסגעלאסענעמ מענטשג אויכ, זי איו פּלוצים אופגעשמאנענ, געעפנט א פענצטער אינ הוֹים אונ אז ס'אין שטיל געװאָרנ, האָט זי געזאָגט: | |

-- אונ דו, איטשקע, מיינסט, סע װעט דיר שאטנ כאסהע- שאָלעט אָפּהיטנ פּייסטעכ, װי אלע יידנ?

דער שטארק געפּרוווטער פעטער איטשע װאָט נאָר באויונ אראָפּצולאָזג דעמ קאָפּ, אײַנגעשטעלט זיכ פאר אימ האָט איצט די גייזע צונג, דעמ פעטער פאָליעס װײַבל;

-- מומע,--האָט זי אויסגעשריענ, אימ לאָזט צורו, ער אי א ראבאָטשיו

דעמלט האָט זיכ די מומע גיטע א װענך געטאָג מיט איר מאנצבילשג קאָל איג אנ אנדער ריכטונג;

-- אוג דו, מאלקעלע, האלסט זיכ שוינ, אפּאָנעמ, אויכ פאר א הײַנטװעלטיקער?

דאָס איז געװענ זײיער א שװערע באשולדיקונג אונ די מומע מאלקעלע איז רויט געװאָרנ פונ בושע. דער אויסגעלאסענער רעבזעחויפ איז אגטשויגג געװאָרג אונטער די שטראָפּערישע בליקג פונ דער פרומער מומענ,

דעמלט האָט זי פארשטאנענ די שׁאָ אנ אָפּנעהאלטג א װיכ- טיקע דראָשע פאר די זעלמעניאנער אפ א הײיליקער װײַבערישער שפּראפ: | י

-- וועדליק איכ זע,--האָט זי געזאָגט,--קומט די אויסגעלאסנקײַט פוג הויפ נאָר פונ װעגנ צװיי שלעכטע מידעס, די איינע מירע איז -דאָט איר גיט נאָכ אײַער גופ, אונ אײַער באנער איז נאָר פרעסנ אונ זויפג, דעהײַגע איר װילט נאָר נאָכגײנ נאָכ טאנוגימ, די צווייטע מידע איו--דאָס איך זײַט ניט ואָרהאפטיק, קלוימער, איר װילט ניט זעג פונוואנענ איר קומט אוג װער איר זײַט,

130

רענ איר קומט פונ איינ טיפּע סרוכע אונ איר זײַט בא אײַער לעבג אונ נאָכ אײַער טױט אײַטל װערימ. דרומ גלוסט בעסער צו גוטע טאטנ. איר זאָלט ווערט זײַנ כעסעד אונ מילדקײַט אונ ניט צו דער הארבער שטראָפּ, װאָס איז פאר אײַכ אָנועבוײט, או װײסט איר, אויסגעלאסענע לײַט, װאָס פארא שטראָפּ איז פאר אלכ אָנ" געברייט?--סקילע, טוייפע, הערעג, װאָכענעג!

אינ הייליקנ גרימצאָרנ האָט זי פארהאקט די פענצטער, װאָרומ ס'איז טאקע געוענ א ביואָיענ צו קוקג, װי א הוים ייָדנ מיט װײַבער האָבנ אראָפּגעװאָרפג דעמ יאָכ פונ עמונע אונ, אָנשטאָט צו זיצנ אי שטוב אונ אָפּריכטנ פּײסעכ, אװעקגעשטעלט זיכ טרײַבנ רעכילעס בא יענעם אונטערנ פענצטער.

אינ הויפ אין שוינ געװענ שטאָק כוישעכ אונ געהערט האָט מענ נאָר, װי די ערעה-פויל;נגדיקע ואסערלעכ בולבענ איג די רינעס מיט א גלעזערנעמ קלונג, | |

דעמלט האָט דער ברוקיוער א בורטשע געטאָג פונ דער פינצטער:

-- שוינ אז אָכ אונ װיי צו אונדז, אן א יידענע דארפ אופֿי האלטנ די ייַדישקײַט! |

אונ דערנאָכ האָט ער צונעגעבנ נאָכ סומנער:

-- אונ פארװאָס שװײַגנ די ראבאָנימ, א בייזער יאָר אס וײ, - געפרעסנ אונדזער בלוט!

דער מאָרעשכירעדיקער ייַך האָט, קענטיק, דאפקע איצטער זיכ פארמאָסטנ אפ א גאנצער רעלע. דער פעטער איטשע אין אָבער פּלוצלונג אפ אנ אומפארשטענדלעכנ אויפנ װוידער האָפּערדיק געװאָרנ אונ גענומענ טרײבנ די מענטשנו

-- װאָס האָט איר דאָ ניט געזעו, בעהיימעס, װאָס האָט איר דאָ ניט געזענ?

167

אונ ער האָט זיי כאָפּטעסװײַז געטריבנ אינ די טוכלע שטיבער װי מעג פארטרייבט גענרו,

עס האָט באלד א קלאט געטאָנ אנ אײַוג פונ א לאָד אפ צו לייגג זיכ שלאָפּנ,. דער רעבזעהויפ האָט א גענעצ געטאָנ אפ א האל- בער גאס, שפּעטער איז נאָכ װויניט-װוּ געזעטנ א זעלמעניאנערו א פארשפּעטיקטער זיילעװעסויוע, װאָס האָט זיכ ניט געװאָלט לייגנ אָנ וועטשערע, אונ געריסנ מיט ועלפישע ציינער װאָבלע מיט ברויט,

דער רעבזעהויפ האָט ביסלעכװײַ! אײַנגעדרעמלט, ביסלעכװוייו, ביז ער איז ניט ענדגילטיק אראָפּ אינ א טיפנ שלאָפ.

איצטער קענ מעג זײי, די זעלמעניאנער, קויפנ אונ פאר- קויפנ,

צ

אומ האלבער נאכט איז א פאַרשלאָפּענער זעלמעניאנער ארויס נאָכ עפּעס אינ הויפ. ער האָט געועג: /

נא דער מומע גיטעג האָט נאָכ געלויכטנ, די פענצטער זײַגענ אָבער געװענ פארחאנגעג.

ער אין לאנג געשטאנענ אינ הוױיפ אונ דײַטלעכ געהערט, וי עטלעכע קוילעס האָבנ דאָרטנ אינ שטוב זי געציקלט אוג גע- זונגענ כאדגאדיאָ. דאָס איז, פארשטייט זיכ, אויסגעקומענ מאָדנע. דער כשאד איו באלד געפאלנ אס דעמ פעטער איטשע מיט דער מומע מאלקעלע. מענ האָט כוישעד געװענ, אז זײי האָבנ עס אומישנע צעטויבנ דעמ אוילעמ, קעדיי אװעקועצנ זיכ נאָכ- דעמ זאָגנ די האגאָדע בא דער מומענ,

דעמ פעטער פאָליעס װײַבל, װאָס אין א דעלענאטקע, האָט זיכ לאנג פארנומענ מיט דעמ איגיענ, געפאָרשט אונ אויסגע-

188 {

פרעגט אלעמענ. געװענ מענטשנ, װאָס האָבנ געװאָלט ארלנ- מישנ אויכ צאלקענ, אז אויכ ער, הייסט עס, האָט עס דאָרטנ אינ יענער נאכט געזאָגט די האנאָדע. װײס מענ דאָכ, אן ער איז אמאָל געשטאנענ אינ הויפ אונ מעכאדעש געװענ די לעװאָנע,

ער ווייס, צו װאָס די זאכ װאָלט ניט דערגאנגענ, װענ עס טרעפט ניט דעמלט א גרויסע פּאסירונג, אנ אױסעראָרדנטלעכע נאכט אינ רעבזעהוים.

אנ אױסעראַרדנטלעכע נאכט

אינ הוים זאָגט מענ, אז דאָס האָט מענ אָפּגעריכט דעמ גע" בורטסטאָג פוג טאָנקעס מיידעלע. דעמ פעטער פאָליעס װײַבל באװײַזט, אז ס'איז א נרויסער ליגנ, װאָרום דאָס מיידעלע אי גאָר געבאָרנ געװאָרג אומ ווינטער, |

יעדנפאלס, האָט נאָכ דער הויפ אזוינס ניט געזענ.

אינאָװנט האָט מעג געבראכט צופירג א קעסטל, פונעמ קעסטל האָכג געשלאָגג רייכעס פונ ספּעטשעט, געװיױצנ אוג פרישנ אויבס. די מומע גיטע האָט באלד פארשטאנענ איג װאָס סע גײט, פאר- שלאָסג די געפעס אוג זיכ געלייגט שלאָפג.

צִי האָט זי געשלאָפג איז שװער צו זאָגנ, װאָרומ מיט דער מומע ניטע קענ מענ זיכ דורכריידג שלאָפּעדיקערהײט אוֹיכ:

-- מומע, װוּ איז דאָס קענדל?--פרעגט מענ בא איר.

-- אפנג בענקל געבנ די וואסער,--ענטפערט זי פונ שלאָפ.

שפּעט אינאָװנט האָבג זיכ אינ הויפ באוויזג אומגעריכטע פּע- נעמער. איינער, א גרויער, איז אטילע צוגעפאָרג אפ אנ אװטאָ- . מאָביל, א פארמאכטע מאשינע, װאָס האָט מיט אירע צװיי קל-

140

לעכדיקע פלערנ א שטיק נאכט באומרויקט דאָס אָפּנעלעגענע געסל, |

דער רעבזעהוים איז דול געװאָרנ, דער גאנצער שװײַגנדיקער שטאמ, קינד אונ קייט, אין ארויסגעקראָכנ פוג די שטיבער, גע- גאװוערט פונ שטױינונג, אונ געקלעפט זיכ נעענטער צו די פינצ" טערע ווינקלענ פונ דער מומע גיטעס שטוב, װי פליגג קלעפּנ זיכ צו א. זיס געבעקט.

אינדערפינצטער האָט גערודערט פונ מענטשנ, װי איג א מאנ-הויז. דעמלט האָט זיכ דער פעטער איטשע אָנגעכאפּט אָנ אײַוג פונ לאָד אונ אדורכנ שפּאלט ארײַנגעקוקט אהינ, אינ דער קישעפֿ- דיקער שטוב. ער איז באלך פארבלענדט געװאָרנ פונעמ גלאנצ אונ איזן שוינ אזוי אָפּנעהאנגענ אפנ אײונ פוג לאָד ביז טאָג,

אונ אָט װאָס דער אלטער פעטער איטשע האָט דעמלט געזענ אינ דער מומע גיטעס שטוב:

א װײַט-געדעקטער טיש. אפ אימ--ציכטיקע גלאָזווארג, װאָס האָט קרוכקע אָפּנעקלונגענ איבערנ שטוב, די װײַסע טעלער האָבנ זיכ אָפּנעטיילט פונ די װײַטע טישטעכער--װײַט פונ װײַס. די הויכע שמאָלע גלעזער אָנגעגאָסנ מיט ליכטיקײַט, די טעלער מיט א ציכטיקער רינקײַט; אנדערע שװעוערע שמּײַונ האָבנ זיכ אפנ טיש ניט געוענ.

אוג די געסט, װער זײַנענ די געסט?

ייִדנ צי ניט יידנ, װײַסװסנ צי ניט װײסרוסנ, נאָר עטעס גרויסע סאָוטנ פינטעפליושנ. אלטע פענעמער מיט טשופּרינעס אפ די שטעונס, שיליועס מיט גרויע קעפּ. |

-- פארװאָס טוט מענ שוינ אָבער ניט אָנ קינ װײַטע מי- נישקעס, ס'איז דאָכ פאָרט שענער? אונ די מיידלעכ?

141

דער פעטער האָט ליב די דאָזיקע שיינע מיירלעכ: געשאָרענע מיט שניפּסטלעכ, מיט װײַסע ציינדלעכ, מיט רויטע קערשעלעכ אפ די לאצנ, ער האָט זיי ליב מאכמעס, או ער נעמט א קאפ קושט ער זיכ פוֹנ אלעמאָל מיט װײַבער,. ער װײס, װאָט דאָט איז,

-- איידעלע קינדער!

נאָכדעמ האָט מענ דערלאנגט דאָס עסנווארג. דער פעטער איטשע האָט א שארפ איג, זעט ער, אז די פּאָטראװעס זײַנענ ניט קיינ זעלמעניאגישע. די סימכע איז געבויט אפ קלײַנע נא- שערליעג פונ בלעכענע פּושקעס, סערוועטלעכ, א ןלעק אוג א שמעק,

װאָס זעענ מיר אסנ טיש?

אפ א װײַסנ טאצ זעענ מיר עפל, שיינע, געלע אנטאָנ, איג א קײַלעכדיקנ טעלער-א קײַלעכדיקנ טאָרט. אפ װײַסע טעצע- לעכ--פושקעס קאָנטערוונ. אינ א פאלומעסעק--א קלייג כאזערל: דאָס טוייפענע קעפּל צוקאָטנס, די פיסלעכ אונטער זיכ, אונ פוג- הינטג-"א צונויפגעדרייט עקל, װי א שטריקעלע. הויכע, שמאָלע גלעוער מיט סערװעטלעכ איגעװיניק,

-- א לעק אונ א שמעקן!

א יונגערמאנ, א געשטופּלטער, מיט א ברײט פּאָנעמ רעדט

טיפ פונ האלדז;

-- גוט קענ ייִדיש, איכ--מאָזיר געארבעט.

ה- דו קענסט אפולע מיט נאָכן

אזוי זאָגט טאָנקע אפ ייִדיש אונ שטעקט איט ארויס א שטיקף צונג,

-- דאָס איז ניט אייךל!

טאָנקע טרינקט בראנפג אונ עסט מיט די העגט,

-- װאָדעג? כרוק מיט די גראבלקעס!

142

-- אלעמלל אָט די איידעלע מיידלעכ האלטג גראָד אזוי רינ דעמ גאָפּל מיט די פינגערלעכ?

נאָר טאָנקע רעדט אונ אלע ריידנ צו איר., װײַזט אוס, ס'אי. דאָ װאָס צו הערנ. זי רעדט שײג רוס. זי לאכט. קענטיק, אז אָט די טאָנקע אין דאָ גאָר די פריילעכסטע פונ אלע,

-- נו, אונ בא אונדז איז דאָכ עס שטומ, װי א פיש,

הה זישקעס גאנייווישע בלוטנ!

דער רעבזעהויפ אין דוֹל, ניט אלע קענענ װיסנ, װאָס סע טוט זיב אינעװײגיק. פונ דער אלטער שטוב גייט א געואנג. דער מומע גיטעס שטוב ליגט הײַנטיקע נאכט אינעמ רעכזעהויפ, וי א פּיאנע,

א ווארעמע נאכט. אינ אזא הויכער-שטערנדיקער גאכט גלוסט זיכ אביסל דורכטאנצנ מיט שיינע מיידלעכ,

פאלקע דעמ פעטער איטשעס דרײט זיכ ארומ דער מומע גי- טעס גאניק. דער יונג איז עפּעס ניט בײַזכּ. ער ווארט, אז טאָנ- קע װעט סאָפקאָלסאָפ ארויסגיינ אלינלאדג אימ אפ דעמ געכנרטט- טאָג פונעם מיידעלע. צי האָט ער ניט אויכ געהאָדעװעט דאָס מיידעלע? צי האָט ער ניט אפילע געקאָכט א גאנצע נאכט הייס וואסער אפנ פּרימוס, וֹענ דאָס מײדעלע האָט געשריענ מיטנ בליכל? -

ניטאָ טאָנקע, ז גייט טאקע ניט ארויס. װײַזט אױס, אז זי ווייס נאָכ ניט װער פאלקע איז. ער האָט אויסגעזוכט אינ אלע קעשענעס אונ איז אללליק אראָפּ פונ הוים.

א ווארעמע נאכט. ס'איז שוארציפרילינג, װענ די ערד איז נאָכ שוואוצ, די ביימער--שוארצ, ערע דעמ אופקומענ פונ די ערשטע גרינע קאָלירנ. דער הויפ האָט זיכ מיט די שווארצע דעכלעכ געקעכלט אינ דער הױכער, אויסגעשטערנטער נאכט.

143

דער הויט אין פול געװענ מיט קלאנגענ אונ רעכילעס, געקאָכט וי אינ א קעסל, װאָרומ װאָס אין געװענ דער רעבועהויפ איג גוונט? דער רעבזעהויפ אין געװענ איג גרונט א ועב-מאשינ פוג קלאנגענ אונ רעכילעס, ער איז איצט געלעגנ, וי אנ אָטענער אויער, בא דער מומע גיטעס שװעל אונ געשושקעט אינ אלע זײַטנ מיט נרענ, מיט אימפּעט:

-- איר הערט, זי איז שיקער, באָרעכאשעט, אוג טאנצט שוינ מיט יעדערנ!

-- פיט דעמ אלטנ אויכ?

דד מיט דעמ אלטנ אויכ.

פאלקע, א פארשוויצטער, װאָט זיכ צוריק באװיזנ אינ הױם, געגראכט א פלעשל זובראַװוקע אוג א טעלער רויע קרויט. ער איז ארײנ צו צאלקענ מאכנ אליינ א יאָנטער.

-- נאפליעוואט מניע!

אווי זאָגט ער צו צאלקענ אוג שטופּט ארײַג דעמ קאָרעק מיטנ פֿינגער,

צאלעל האָט צעשניטנ א הערינג, אָנגעשאָטנ ואלצ איג א פא" פּירל אונ איז ארויס לײַענ ברויט בא דער מומע-מאלקעלע,

נאָכדעמ האָבנ זיי זיכ געזעצט טרינקענ.

-- לעכאלמ--זאָגט צאלקע.

-- פאר דײַנ געזונט!--זאָגט פאלקע.

-- נאפּליעוואט מניע אפ איר!

פאלקע שפּײַט אויס די ניטגוטיקײַט פונעמ ביטערנ בראנפנ.

-- דו הער װאָס איכ טראכט,--זאָגט צאלקע,--זי אין פארליבט, ניט אנדערש זי אין פארליבט אינ עמעצג מיט אג אײמעדיקער ליבע, דעריבער ויל זי דאָ פונ קיינעמ ניט װיטג,

-- װאָס װילסטו הװאָבג?--פאלקע טוט א שפּײַ אדורכ דעם

144

שפּעלטעלע צװישנ די צוויי פאָדערשטע ציינער,--אז בעסאכאקל קענ זיכ די דאָױקע אינטעליגענטקע גאָוניט פארליבנ.

-- פונוואנענ ווייסטו?

-- איכ װייס,

יה נו, זאָג פונוואנעג?

-- הער, װייסטו גאָר װאָס? טשעפּע זיכ אָפּ פונ מיר.

פאלקע װערט בייז אונ גיסט אָנ אינ די גלעזלעכ. ער איז שוינ אביסל? שיקער, צאלקע זופט אפגיכ אויס דאָס גלעזל, פארבײסט / אפילע ניט אונ יל פאָרט, אז פאלקע זאָל אימ דערקלערנ דעמ סאָד פונ ליבע,

-- ווארט, טאָ ויאזוי האָט זי דאָס קינד?

-- נו, איז װאָס? אינטעליגענט בלײַבט אינטעליגענט, אָט קענ איכ איינע א כאווערטע, האָט זי זעקס קינדער,

-- מיינסטו, אז זי האָט דאָס קינד אויכ געהאט אָנ ליבע?

-- אלי, טשעפּע זיכ אָפּ פונ מיר!

פונ דער פינצטער, אדווכ די װענט פונ דער מומע גיטעס שטוב, קײַקלט זיכ א געלעכטער,. מע טאנצט. טאָנקע פּראװעט דעמ געבורטסטאָג פונ איר מײידעלע, אונ דאָ בלאָנקענ ארומ די זעלמעניאנער פארשמאכט, קימאט װי מיט ארויסגעשטעקטע צונגענ. |

-- אל, װי סע װילט זיכ אביסל בראנפנן

ס'איז פינצטער. די ערך איז שװוארצ, די דעכלעכ--שוארצ, ערעוו דעמ אופקומענ פונ די גרינע קאָלירנ, די מומע מאלקעלע, נישטערנדיק א גאנצע נאכט דעמ פעטער איטשענ איבערנ הוֹיפ, האָט אימ סאָפקאָלטאָפ געפונענ הענגענדיק איבערנ לאָד:

-- שלאָפנ גי מעשוגענער ייד! |

דער פעטער טראכט אָבער אפילע ניט ועגנ שלאָפּנ:

-- אָט נאָכ אייג װײַלע, מאלקעלעי.

0. זעלמעניאנער 2 גוכ 149

-- זע, װועסט פארשפּעטיקנ צו דער ארבעט!

װאָס ארט דיכ, איכל ניט פארשפּעטיקנ..

ס'איז שוינ אזוי גוט, וי נאָכ האלבע נאכט, דער גרויסער בער, איבערגעקערט מיטנ קאָפּ אראָפּ, העננט אפג צאַטנדיקג הימל פונעמ רעבזעהויפ. בלוין א פּאָר פענצטער לײַכטנ נאָכ ארויס פונ די אנטשוויגענע שטיבער,

פאלקע איז, נידאָגעדאכט, אנשלאָפנ געװאָרג אפנ שטול, בא דעם לייריקג פלעשל, איבערנ צימער שפּאנט אוומ דער צעטראָ- גענער צאלקע אונ טראכט, קענטיק, ויָאזוֹי עס אין צערונענ געװאָרנ זײַנ כאָלעמ וועגנ דער אָדעטער ווילע באמ ברעג יאמ, ערשט איצט איז אימ, מיסטאָמע, קלאָר געװאָרג, אז אינ יענער ווילע וועט ער שוינ מיט טאָנקענ קײנמאָל ניט װוינענ.

אויבנ, אינ מויער, ?ײַכט שוינ אויכ א פענצטער. די מומע מאלקעלע דערציילט, או דער פעטער פאָליע זיצט עס אױבנ אינ דעמ מויער אונ טרינקט אויכ.

דער גרויסער בער, איבערגעקערט מיטנ קאָפּ אראָפּ, הענגט אפנ צאָפנדיקנג הימל פונעמ רעבזעהויפ, ס'איז פינצטער. די ערך אין שווארצ, די דעכלעכ--שווארצ, ערעוו 7עמ אופקומענ פונ די גרינע קאָלירנ. פונ דער פינצטער, אדורכ די װענט ונ דער מומע גיטעס שטוב, קײַקלט זיכ א געלעכטער, מע טאנצט,

דער פעטער איטשע קענ זיכ, נעבעכ, ניט אָפּרײַסג פונ לאָד. אזוי איז מיט טויזנטער יאָנ צוריק דער טאנע הילעל געהאנגעג איבער א פענצטער אונ זיכ אױכ ניט געקעכט אָנשלינגעג צו זעט. איצט הענגט שוינ דער פעטער מיט אג אָפנ מויל, ב דער מומע גיטענ אינ שטוב אין איצט, װי אינ א שינעמ טעאטער,

טאָנקע טאנצט,

בלויז איינ לעמפּל ברענט אויבנ אפ דער סטעליע. טאָנקע טאנצט.

148

שמאָל, אינ א טונקעלער קלייר. די הענט אױיבערגעפלאָכטג אפ הארצנ, דער קאָפּ--אביסל אינ א זײַט, זי װיגט זיכ שטיל אונ ווייכ איג קליינע טופעלעכ איבער די װוינקלענ פונ שטוב.

די געסט זיצנ אינ שאָטנ פאזע די װענט,

אָט שטעלט זי זיכ אָפּ אינמיטנ שטוב, קוקט מיט דעמ קלי- נעמ שמייכל אונ טוט א טאנצ פאָרויס סאמע אפ די מענטשנ, האסטיקער, טופּעט פלינק מיט דִי קליינע שפּרײַולעכ, אונ די שווארצע שיכלעכ פּלאפּלענ, קלאפג האסטיק איינס איבער איינס,

עס איז אזוי, װי אירע פיס װאָלטנ עפּעס געשריבנ אפ דער פּאָדלאָגע מיט א שיינער האנטשריפט. - |

דער געשטופּלטער יונגערמאנ, מיט א צעפלויגענער טשופרינע איבערנ הייסנ פּאָנעמ, שטײט אלנגענויגנ צו אירע פיס אונ פאטשט שטארק מיט די שוערע הענט;

--וו פריסיאדקו, טאָניא, וו פּריטיאדקו!

ער איז מאָדנע ערנסט. ער אין פארטיפט איג די געדאנקענ פוג טאנצ אוב סע גײט אימ אי בײנ, אז זי זאָל דאָ באלך אופטאָג א װוּנדערלעכע זאכ,

מיטאמאָל טוט זי זיכ טאקע א זעצ אונטער, ווארפט ארויס די צאפּלענדיקע שיכלעכ, װאָט נעמענ שווינדלענ גלאנציק, װי שוואי- צע קלאװוישנ אפ א פּיאנינע, אוב זי טאנצט זיצנדיק, אונ זי בלײַבט זיצנ אינדערלופטנ, װיגנדיק זיכ בלויז אפ די שפּיצנ פונ די אבסאצלעכ,

אָט אזוי זיצט א גוטער שווימער אפנ וואסער,

טאָנקע האָט געטאנצט אונ אינעמ רעבזעהויפ, ליגנדיק שױנ אינ די בעטנ, האָט מענ אומרויק געהערט דאָס װײיכע טופּענ בא | דער מומע גיטענ אינ שטוב, װי עפּעס א נײַעמ ריס אינ הארצ, ו' װי נײַע, שטומע מוויק, אָנשטאָט דעמ פעטער יודעס אמאָליקע טידעלע, װאָס האָט געקלאָגט אפ די זעלמעניאנישע כאסענעס אונ

14/

געלערנט די הארטע רעב זעלמעלעכ לאָזג א טרער אפ א סימכע.

יי א וועלט, הא?

דער פעטער איטשע גאנװעט יכ פאזע די ווענט צוריק אינ שטוב אויינ. אומעטומ אין שוינ דער פּײַער אויסגעלאָשנ, בלוין אויבנ, אינ מויער לײַכט נאָכ ארויס א פענצטער, |

אויבנ, אינ מויער, זיצט דער פעטער פאָליע. נעבנ אים -א ליטער בראנפנ, ער זיצט אָנ בּאוועגונג, קוקט מיט פארשטארטע אויגנ אינ דער קעגניבערדיקער ואנט. נאָכדעם הייבט ער אום די האנט, טוט א װיש די װאָנצג אונ גיסט זיכ אָנ אינ גלאָז.

דער פעטער פאָליע איז דער איינציקער מענטש אפ דער וועלט, װאָט פארברענגט מיט זיכ אליינ!

-- פונוואנענ נעמט עס א ייד צו פיאנעװװענ?

5

בא דעו מומענ אינ שטוב וװערט שינ שטילער. עס שאריעט אפ טאָג, דער אָפּגעקראָכענער רעבזעהויפ טארטשעט ארויס פונעמ מאָרגנ-גווי מיט די שפּיצנ פונ די דעכערו . װי עפעט אנ אלטע אללנגעפאלענע פעסטונג.

עס גרויט פונ אומעטומ, בלויו די שויבנ אונ די לעכער פונ די ביידעמער זײַנענ טיפ שווארצ,. ‏

שטיל, |

אפּנ פּארקנ רירט זיכ עפּעס א װײַס שמאטקעלע, קענטיק א ווינדעלע, װאָס א זעלמעגיאנערטע האָט טוג געכטנ פארגעסנ אריינצונעמענ,

די לעצטע געסט זײַנענ עונ אראָפּ פוֹנ הויפ. בא דעמ פעטער פאָליע האָט זיכ שוינ אויכ אױסגעלאָשנ דאָס ל'עצטע לעמפּל /

עס שאריעט אפ טאָג.

טאָנקע איז אביסל שיקערלעכ, זי שטייט אינמיטנ צימער אונ

148

בײַסט 14 עפל, א ברעג פונ טישטעכ אין פארגאָסנ מיט װײַג, אונטערנ טיש וואלגערט זיכ א לײידיק פלעשל. טאָנקע שאָקלט זיב קוימ, בליסט זיכ טי ארלינ אינעמ קילנ פלייש פונ עפּל אונ שמייכלט.

צי האָט זי זיכ ניט גענוג אָנגעטאנצט די נאכט?

די שווארצע קודלעס פאלנ איר אראָפּ איבערנ פאָנעמ.

איצט הערט זיכ גוט, װי סע טיקענ דעם פעטער זישעס אלע זייגערס. אינעמ צווייטנ צימער איז פינצטער, קוימ, װאָס עס קריכנ ארויס פוג דער טונקלעניש דער אויונ, די פּאָליצקע אפנ וואנט,

-- מאמע, װוּ שטייט די ווארעניע?

-- ניטאָ קיינ ווארעניעס,--ענטפערט די מומע ניטע פוג שלאָפ.

טאָנקע שמיכלט. זי גײט צו אונ טוט אנ עמנ די שיר פוג גאס, א באגינענדיקע גרו-ראָזעװע לופט פלייצט ארײינ איג שטוב פריש, װי א געואנג,

געבנ גאניק, אָנגעשפּארט מיטנ קאָט אָנ פארענטש, שטייט צא- לעל דעמ פעטער יודעס. ער האָט איצטער א שמאָל פּאָנעמ, וי בא א פויגל, |

גרויער טאָג,

לינקס, אפנ הימל, האָט אױסגעשפּויצט איינ ראָזעװער פּאסיק, װי א פאסיקל אײַזנ, װאָס הייבט אָג גליֶענ.

-- נו?--טוט זי, וואקלענדיק זיכ, א שאָקל צו אימ מיטנ קאָפּ.

-- גאָרנישט,--ענטפערט ער,

זי בייגט זיכ איבערנ פּארענטש אונ, בלאָנדושענדיק מיט די אויגנ איבערג הוים, פרֶעגט זי

-- דו, אינטעליגענטישע עקסיסטענצ-פאָרמע פונ װײַסלקערפּער, דו, צאלקע, װאָס טראכסטו זיכ?

-- גאָרגישט.

ה- איז טאקע עמעס, אז דו ביסט ניט צופרלרג מיטנ לעבנ?

149

-- עמעס, /

-- יאָ, ניט גוט פיט דיר! יי

אימ האָט זיכ דעמלט אױסגעווכט, אן וי האָט עס געואָגט / מיט מיטלליך, | -- קומ אהער!

דעמלט האָט אים טאָנקע ארומגענומענ, ארײַנגעקוקט איג די |אויגג אונ נאָכדעמ א קוש געטאָנ אי זײַנע שמאָלע, קאלטע ליפּנ, װאָס האָבנ זיכ שוינ אָבער געהאט אָפּגעזאָגט ניט נאָר סונ דער אָדעסער װילע, ניט נאָר פונ טאָנקענ, נאָר אױפֿ פונ זיכ, פוג די אייגענע עטלעכע אָפּגעריבענע גילדנ, וועלכע זײַנעג אימ פארלאָרגֿ געגאנגענ, װי פונ א לעכערדיקער קעשענע,

טאָנקע איז ארײַנ אינ שטוב אונ פארוקט די טיר פונ אינע- װײניק, אונ ער האָט זיכ ניט געוירט פונ אָרט, געשטאנענ לאנג אונ געקוקט אפ דעמ פעטער זישעס קליאמקע, װי אם א פאר- שאָלטענעמ צאמ, בעשומויפג ניט אריבערצושפּרליזנ.

ט

פונקט נײַנ אזייגער אינדערפרי אין טאָנקע ארויס צו דעף ארבעט, | |

דער רעבזעהוים איז געלעגנ מיד, טוט מיד פונ קלאנגענ אוג. פוג רעכילעס. די טירנ-נאָכ צו. בלױן אױננ, אינ מױער, איז דעמ פעטער פאָליעס װליבל שוינ געשטאנעג באמ פענצטער אונ מיט טיפנ באדויער נאָכגעקוקט די אויסגעלאסענע מויד,

דעמ פעטער פאָליעס װײַבל האָט דאָרטג אויבנ באמ פענצטער נאָכנעקוימט מיטנ קאָפּ װי טאָנקע גײט אוג סאָפקאָלקסאָט א זאָג געטאָג וועגנ איר צו זיכ אליינ; -ה שייג ביסטו? א שענערע לייגט מעג אינ קייװער.,

17

וידער אומרוענ אינ רעבזעהוים

פרילינג, ערעוו דער גרויסער קאַלעקטיװויזאציע,

דער רעבזעהויפ האָט געענטפערט אפ דעמ מיט א כמורנעמ פּאָנעמ, מיט א טשאטנדיקער קאלטער באָרד, אונ דעריקער--מיט א שטילשװײַגנ ארומ טאָנקענ אונ בערענ, װאָס פלעגנ דעמלט סיַװוי װאָכנ- לאנג אָפּזֹיצנ אינ די דערפער,

אבי דאָ איג רעבזעהויפ האָט מענ געמײינט, אז מיט די רע- װאָליוציעס האָבנ מיר שוינ אווי גוט װי פארענדיקטן / | אינ די באָטעמעדראָשימ איז מענ געזעסנ בא א כײלעװנעמ ליכטל, | קעסטניקעס אינ אָטּגעטמאָדערטע סורדוטנ, מיט ריינע בערד, װוּ יעטװידער האָר איז געלעגנ באזונדער, האָבנ איבער- געגעבנ יעד;לעס, וועגנ גרויסע געשעענישנ אינ לאנד. שפּעט בא- נאכט האָט א וואנדערנדיקער יונגערמאנ, א כאזנ, װאָס האָט זיכ פונ ערגעצ-װוּ אָשּגעריסנ, אָפּגעדאװנט פאר א דרײַרובלדיקע א פינצטערנ מײַרעװו, װוּ ער האָט מיט א שטילער טרער ארומגע- זונגענ דעמ פּאָסעק ,װײהאָסײר מעאָלײינו אויאייוו".

אלע האָבנ דאָרטנ גוט פארשטאנענ אינ װאָס סע גייט,

81

אינ די באַטעמעױראָשימ האָט זיכ געטאָנ. שיינע יידנ זײַגע אָנגעקומענ פונ גאָר דער װעלט. רעב יאנקעו"בויעז, דער שווא- כער באלעבאטישער שניטקרעמער, װאָס האָט שוינ פארמאָגט שיר ניט אנ איגענעם קאָלװירט, איז, געבעכ, װידער געזעס: אינ בעסמעדרעש באמ אױװנ, כאָטש ס'איז שוינ געװעג טים פרילינג. ער האָט אויסגעזענ, װי א ניסרעפ, אזא ניסרעפ, װאָס אימ גופע האָט מענ ערגעצ ארויסגעשארט פונ טײַער, מיט רעב יאנקעוו-בויעזנ האָט געהאלטנ גאָר שלעפט, ס'האָט א ריס געטאָנ די קאָלעקטיװיזאציע, אפ די בליַענדיקע פעלדער האָט זיכֿ די שטאָט אויסגעמישט מיטנ דאָרפ אונ אינ אָט דעמ פרילינגדיקנ שטורעמ איז ער, רעב יאנקעויבויעו, פּלוצלונג ארויסגעפלויגנ -פונ קאָלװוירט אינ איינ העמד. ער װוּנדערט זיכ אפ זיכ אליינ. ער זיצט באמ אויוונ אונ װוּנדערט זיכ, װיאזוי איז! עס געשענ, װאָס ער, דער יוסטער רעב יאנקעו-בויעז, איז שוינ צומ צווייטנ מאָל כעדילהאדאל געװאָרנ,

פרילינג. ער אין אָנגעקומענ מיט פעטע, טריליננדיקע נעכט, ער איז אָנגעקומענ מיט א וארעמענ דאמפ איבער די פעלדער, מיט קליינע שטאָטישע ברינאדעס, װאָס האָבנ זיכ אינ די בא- גינענדיקע נעפּלענ געצויגנ איבער אלע װעננ אוג טראקטנ צומ אופגערודערטנ דאָרפ, ער איז אָנגעקומענ מיט א שפּויצערלי פוג פונקענ אינ די דאָרפישע קוזניעס.

דער פויליגג אין דעמלט אױכ אָנגעקומעג צו דער שטאָט,. ער אין אָנגעקומענ סי מיט א רײעכ פו גראָונ, סײל מיט א פּאָר צענדליק שוארצע פייגל אט די די הויכע טאָפּאָלנ בא דער עלעקטרעסטאנציע, סײ מיט יונגע באָטאניקער, װאָס האָבנ אפ די ביימער פונ שטאָט-גאָרטג געשניטנ די אָפּגעדארטע ריטער, סיל מיט ברוקירער אינעמ אופגעריסענעמ ברוק צװישנ ריינעמ. פְרִילִינְגדִיקנ זאמך, -

182

פֿרילינג, ער איז אָנגעקוֹמֿענ מיט א נײַעמ דאָר קליינע, פרלי- לעכע מיידלעכ, צײטיק-געװאָרענע. פארנ װוינטער אינ די שטיבער, ער אין אָנגעקומענ מיט שטארישטיבלעכ ערגעצ אפ הויכע דראָנ- גענ, מיט קלאָרע וואסערג אינ די טײַכנ, מיט קאָלורעס אפ ױ פלעקענער אונ מיט דעמ ערשטנ װײַסנ צװויט אפ עפּלבײימער,

ער איו, ענדלעכ, אָנגעקומענ מיט ארויסגענומענע דובלט-פעג- צטער אינעמ רעבזעהויפ אפ ארױסלאָזג די אלטע טוכלעקײַט פוג די שטיבּער,

דער פרילינג איז אָננעקומענ מיט א הילכיקג טופּענ פוג פּאָז- קעועס אפנ ברוק, מיט א גרויסנ דאָרשט אינ גומענ, מיט באָר- וועסע קינדערשע פיסלעכ, מיט א שװארצנ רויכ פונ פּעכ אינ די גרויסע קעסלענ אפ די גאסנ אונ מיט קורצע ברוקירער, װאָס זײַנעג שויג געזעסנ אינעמ אופגעריסענעמ ברוק צװישנ ריינעמ,

פרילינגדיקנ זאמד, | = דעמלט אין בא דעמ פעטער איטשע אינ שטוב געװענ נ קיל אונ האלב-טונקל,

דער' מאָרעשנוירעריקער ייר, דער ברוקירער, אין אם וײַנ אײַזנ-באשלאָגענעמ קופערט געזעסנ מיט פארבראַכענע הענט אוג געטראכט מוירעויק. ער האָט געטראכט ועגנ אג אָפּנענומענער מיל, װעגנ אנ אומגעקומענעמ שטאל מיט בעהיימעס אונ װעגנ דעמ, אז עס אין שוינ זומער, אונ ער איו--צומ גרויסנ בראָכ-- קיינ ברוקירער ניט, | א גאנצג װינטער האָט דער ייָר געגאָלטנ פאר א ברוקירער, אוג דער הויפ האָט, טראכטנדיק ווענג אימ, אלצ ארויסגעקוקט אפ די שיינע זומערדיקע װעטערנ, נאָר דער װינטער איז אװעק אוג די זעלמעניאנער גייענ שוינ ארומ פונ א לענגערער צײַט אָנגע. כמורעטע אונ קנײיפּנ זיכ איג די עלגבויגנם:

-- זעט, מענטשנ, אלעמלי ברוקירט ער ניט?

189

7- אלעמל גייט ער ניט, דער אומגליק, זוכג ארבעט?.

דער מוטנער קוק פונעם יידנ, איז, ארומבלאָנדושענריק אי- בערנ שטוכ, געפאלנ אפ דעמ פעטער איטשעס פארגעסענער מא- שינ, זי אין דאָ געשטאנענ אינ װינקל מיט אירע לעפעשעואטע אללזערנע ריפּנ, װי אג אױסגעגראָבענער סקעלעט פונ דער אמאָ- ליקער שנײַדערל, 2

דעמ ייונס געדאנק האָט זיכ דעמלט אָנגעכאפט אָנ דער מאשינ, דער געדאנק האָט אימ געטאָטשעט לאנג, עפשער א גאנצנ טאָג ביז דער טעטער איטשע איז ניט געקומענ פונ דער ארבעט. .

טכילעס האָט דער ייר געקוקט אפנ פעטער נאָר מיט א שטומג . בליק, געווארט דער אלטער זאָל אָפּטרײסלעג פונ זיכ די פאבריקע אוג װערנ צוריק א שטוביקער. אונ אז דער פעטער איטשע האָט זיכ אנירערגעשטעלט פּליעסקעג אונטערנ קואנ--א סימענ, אז מאָרגנ אי א רױטאָג, האָט דער ייד קלוימערשט גלײַכגילטיק א פרעג געטאָנ אפנ מאָרעשלױירעריקנ קאָל:

-- די שנללדערל אין א פּראָפעסיאָנאלנע זאכ?

-- ווייזשע מיינט איר, ניט קיינ פּראָפּעסיאָנאלנע?

-- אונ פּראװע גאָלאָס גיט זי?

-- אוואדע גיט זי.

פאר דעם מאָרעשנירעדיקנ יירב איז געװענ גענוג. ער איז געבליבנ זיצנ, א שװערדער אונ א קורצער אפנ קופערט, פאר- גליווערט װי א מאָכיקער שטייג.

18

דאָס שטיבל איז געלעגנ אינ איר פינצטערניש אונ דאָרשטיק ארומגעשלאָמנ א יערע פיצל נאכט. די לעװאָנע קומט קינמאָל ניט אריינ אזוי טיפ אינ רעבועהויפ,

דער פעטער איטשע האָט אײדל ארויסגעפײיפט פונ זיכ די

1244

כאלוימעס. דאכט זיכ, ערגעצ אי שוינ געזאָגט געװאָרג, אוֹ דער דאָזיקער פעטער שרײַט ניט פוג שלאָפ, נאָר ער שמייכלט פונ שלאָט, -

פלוצלונג האָט זיכ די מומע מאלקעלע א רודער געטאָג אוג זיכ אופגעכאפּט פוג א װיסטער שועק:

-- איטשע, דו הערסט?

-- װאָסי?

-- דו הערטט?

אינדערפינצטער האָט די אלטע מאשיג גענייט פוג זיב אליינ, ניט אזוי גענייט, װי הייזעריקלעכ געקנאקט אונ געכראָכג נאָדלענ,

דער פעטער איטשע--א שלאָצגדיקער נאָכ, האָט מיט אנ אום- געטשוכעט שפעלטל איג מארכ א גרױליקנ טראכט געטאָנ, אז דאָס נעמט פונ אימ נעקאָמע דאָס אלטע לעבנ, דאָס נידעריקע שטיבל, דער לאָמט, די קאָטשערע, די אלטע ייִרישקײַט:

-- אָט האָסטו דיר,

די אומגליקלעכע מומע האָט קױם אָנגעריבג א שוועבעלע. דעמלט האָננ זיי דערוענ: דער ברוקידער, אינ א צעכראסטעטער טוגקל-לײַנענער העמד, זיצט צונויפגעקוטשעבורעט בא דער מאשינ וי א האָריקער קנויל, אוג בײַסט די פעדימ-מיט די ציינער,

-- ס'איז גאָרגישט, -האָט ער זיי בארויקט,--דאָס ניי איכ א מאלבוש.

דער פעטער איטשע אין אראָפּגעשפּרונגענ פונ בעט, ער האָט געװאָלט מיט דער גאנצער אײַנגעשפּארטקײַט װיסג איינס פוג די ביידע: |

-- איר זײַט מעשוגע צי כאָסערדײען

דער ברוקירער האָט געשוויגנ-געשוויגנ, דערנאָכ האָט ער אום- געהייבג דעמ צעפאלאָשעטנ קאָפּ אונ א זאָג געטאָנ מאָדנע רויַק, דערהױיפּט--צו דער מומע מאלקעלע:

108

וועגג קרויוועשאפט רייך איכ ניט. א קאָרעװ אין א חונט. אָבער כ'וויל װיסנ: ייִדג זײַט איר נאָכ, צי ניטן

אונ ער איז אופגעשטאנענ מיט א פאריבל; |

-- אוב איר זײַט נאָכ יידנ, זאָג איכ אײַכ, אז כִימוו װערג א שנײַדער!

45 5

די נאכט איז געװענ א שווערע. עס האָבנ זיב אלצ געכאָלעמט קאָטשערעס, אכטער לאָמפּנ, די גרויסע טעפ פונעמ רענזעהפ,

דער רויטאָג האָט שוינ דעריבער ניט צוגעזאָגט קינ גוטס,

די זעלמעניאנער האָבנ זיכ עפעס געװאָלט איינע די אנדערע דוירעס זײַנ, אינ אזא זאָלקנ טאָג אי אזוי אָנגעזאָליעט אפג הארצנ, אז ס'אָל קײנ מענטש ניט זײַנ מיט װעמענ זיכ צו קריגנ, קעג מענ אָפּטאָנ דערװייסט װאָס.

אונ פּונקט צוויי באטאָג איז צוגעפאָרג דער אװטאָמאָביל צומ הולפ..-

דרײַעג זײַנענ זי צוגעפּאָרנ איג אנ אװטאָמאָביל, צוויי גע" וויינלעכע מענטשנ, די הענט אינ די קעשענעט, אונ איינער אג אלטער, מיט א גרויסער צװייקער באָרד, מיט א פאנאנדערגע- שפּיליעטג מאנטל איבערנ בויכ אוג מיט א צעקניטשט אינושעי ניעריש היטל אפג קאָפּ,

טאָנקע האָט זיי געפירט.

די מענטשנ האָבג באטאפט די איבערגעפוילטע קלעצער פונ די שטיבער, ארלינ אינ מויער. בא דעמ פעטער פאָליעג איג שטוב האָבנ זי זיכ געזעצט שרײבנ, דעמלט איז טאָנקע אראָפּ אונטג צו די מעװוּלװעלע זעלמעניא- נער; |

דד דאכט זיכ, אז מע װעט אראָפנעמענ דעמ רעבזעהויפ,

-- אלעמלל?

10

בא אלעמענ האָט אָפּגענומענ דאָס לאָשנ.

-- מע דארט --האָט זי געזאָגט;--ער קענ נאָכ אמאָל אליג- פאלנ!

דעמלט איז געװאָרנ פינצטער אינ די אויגנ. דער צעיושעטער פעטער איטשע איז ארויסגעפלויגנ פונ שטוב מיט א שטעקנ אינ האנט. די העמ-צעשפּיליעט, אָנ א היטל, האָט ער געפאָכעט איבער די באוואקסענע זעלמעניאנישע קעפ מיט דעמ לאנגנ בע- ראָזעווג פלאָקג:

-- גאזלאָנימ, װאָס שװײַגט איר? אונָדוער הויפ, דעמ טאטנס שווייס!.,

די װײַבער האָבנ געכאפט בעזעמער אונ געשטעלט זיכ קערנ דעמ הויפ, פּלוצימ האָט דער פעטער א שלײַדער געטאָנ דעמ פּלאָקנ, אָנגעכאפּט זיכ אָנ א ואנט אוג איז זיכ פארגאנגענ אינ א געווייג, ער האָט זיכ אָנגעכאפט אָנ דעם פעטער יודעס שטוב, ארומגענומענ זי אונ געכליפעט, װי אנ אייפעלע:

-- אָ, יודע, ברודער. מײַנער, װוּ ביסטו? צי לעבסטו נאָכ?

זײַנע אקסלענ האָבנ געצוקט. ערשט דעמלט האָט די מומע מאלקעלע דערזענ, אז בא אימ, בא דעמ פעטער, איז שוינ אויס- געקראָכנ קימאט דער גאנצער אונטערשטער טייל פוג קאָפּ,

רויקערע זעלמעניאנער האָבנ דערװײַל געראטעװועט, װאָס סע האָט זיכ געלאָזט. די מומע גיטע האָט פארחאקט די לאָדנ אונ איז ארויס אינ הוים קלײַבנ ברעטער אונ שטיינער אוג שלעפּנ אינ שטוב ארײינ, צו די אָפּהענטיקע װײַבער האָט זי געטײַנעט, װי פונ בויכ;

-- װאָס שטייט איר אזוי, װי די גוילאָמימ, נעמט טוט עפּעס.י.

-- איר זעט ניט, אן איכ קער, מומע?--האָט זיכ פארענטפער טּ בײַעלע,

די מאנצבילנ זײַנעג געװענ פארנומעג מיטג פעטער איטשע,

17

געשטאנענ ארום אים אוג געהיט ער זאָל ניט אָפטאָנ עמּעס אווינס, װאָס עס קענ אימ נאָכדעמ פארדויסנ, דער פעטער איטשע אין נאָכ אל געשטאנעג בא דער װאנט, געקלאפט זים אינ הארצנ אוג געשריעג: |

-- אוי, איכ'ל פאָרנ צו קאלינינענן

דעמלט אין פאלקע אראָס פוג מױער, אראָט פונ אױבנ, װוּ ס'איו געזעסג די קאָמיסיע, איז גלללכ צו צומם טאטנ אונ שטרענג א זאָג געטאָנ:

-- טאטע, קאָכ זיכ ניט, קאפיטאליום איז כא אונדו אָפּגע- שאפט!

דד גיל אוועק, װאָרומ איכ צערליס דיכ, װי א הערינגן

נאָכ גוט, װאָס פאלקע האָט קינ מוירע ניט פארג טאטגט ווילדג כאראקטער,

-- קאָכ זיכ ניט,--האָט ער געזאָגט,--דאָ װעט מענ אולסנויענ א פאבריק!

אוג טאַנקע האָט געזאָנט:

-- א שייגער ארבעטער!

דעמלט האָט זיכ דער פעטער א װאָרט געטאָנ צו איר!

די געפעלט דיר ניט? עפשער װעסטו מיכ אראָטנעמענ פוג דער ארבעט אויכעט? כאזער--עס! מיינטטו, מיר האָכנ ניט געזעג דעט כאזער אפג טיש} גיי טרינק בראָנפג! איר העױט, װאָס איכ זאָג-- זי איז שולדיק. אָס זי יל אונדז אומברענגעג.

-- װאָט זאָל מענ טאָנ, אז מענ שעמט זיכ פאָרט פארנ מאמ" זעו?--האָט פאָליעס װבל ארײנגעשריענ טאַנקענ אי פּאָנעמ ארלינ,

-- זישקעט בלוט!

-- ארויס פונ הױיפֿ!

-- דײַנ פוס אונ דײַנ גליד זאָל דאָ ניט זײַנן

188

די װײַבער האָבנ זי ארומגערינגלט מיט די צעפֿאלאָשעטע פֿא" טשיילעס, װי א סטײע אלטע פייגל, זיי האָבנ זי ארומגערינגלט װי א סטליע פייגל מיט איבערגעבראָכענע פליגלענ, א גליק, װאָס צאלעל רעמ פעטער יודעס האָט זיכ דעמלט ארײַנגעריסנ צװישנ די װײַבער, פארשטעלט מיט זיכ טאָנקענ, געהויבנ די ברילנ אפ דטר בלײיכ-געװאַרענער נאָז:

-- װאָס איז געשענ, נאלווע מענטשנ, מע װעט דאָכ אײַכ געבנ בעטערע דירעס, װאָס איז געשענ?

-- דירעס-שמירעס. מויכל מיט אײַערע דירעס!

-- לאָזט אונדז אויסלעבנ די יאָרנ אינ אלטנ רענזעהויפ!

:3

דער אװטאָמאָביל האָט.א פײַפ געטאָנ, ארויסגעלאָזג הינטער זיכ א קלייג װאָלקנדל צומם רעבזעהוים אונ אי פארשװוּנדג הינטער א ראָג, -

וויאזוי האָט זיכ דעמלט דערפילט דער רעבזעהויפ? דער רעב- זעהויפ האָט זיכ דעמלט דערפילט פארלאָזנ, עלנט, װי א שטײג אפג וועג, מע איז ארײַנ אינ די שטיבער שװײלגנדיקע אונ געזעצט זיכ באטראכטנ די זאכ,

די אונטערגייענדיקע זונ האָט מיט געלע פלעקנ פארהאנגענ װוּ א שויב, װוּ אנ איבערגעטריקנטע טיר אם אייג זאוויעסע.

צי קומט שוג דאָ ביכלאל ניט אָנ דער סאמע סאָפ צו רעב זעלמעלעס שטאמ?

פאלקע איז ארויס אפנ שװעל, א שמעק געטאָנ די לופט אונ ס'אין אימ ניט געפעלנ, האָט ער ארײַנגעלײגט די פינגער אינ מויל אוב א פלפ געטאָג. נאָכדעמ האָט ער געטאָג עטלעכע שפּרײַזנ אינעמ שטומ-אנטשוויגענעמ הוים אונ אויסגעשריענ:

זעלמעניאנישע קאָנטר-רעװאָליוציע--ראזאָידיס!

19

די זעלמעניאנער, בלאס אוג צעטומלט, האָנ:נ זיכ ארויסגעווקט צו די פענצטער,. אינ די קליינע שײַבלעכ האָננ זײ אויסגעזענ, וי בערדיקע פּאָרטרעטנ פונ פארגאנגענע דוירעס. עס האָבנ זיכּ א שאָט געטאָג אינ די שטיבער טויטע קלאָלעט ניט אפג כעזשבנ פונעמ שטיק גאָרנישט, נאָר דאפקע אפ טאַנקענ, װאָס אָט זי גראָבט אונטער דעמ הוים,

בלויז דעמ פעטער פאָליעס שווארצ װײַבל, האָט דאָרטג אויבנ אינ מויער געעפנט א פענצטער אונ אראָפּגעשריִענ:

-- גדאפ קאָנדראט, גיי צו דער געלער שנײדערקע!.

די זעלמעניאנער האָבנ באשלאָסנ אויסשװײַגנ דאָס בייז. שוולל" געניש ארבעט מענ דאָ ארויס פונ זיכ איינציקװליז אזוי, װי א שפּינ דעמ שפּינוועבס,

עס האָבנ געשוויגנ די הארטע, ניט-געקאמטע בערד, די אראָם- געלאָזענע נעזער. עס האָבנ געשויגנ די ביינערדיקע הענט איג די צענויפגענומענע ארבל. עס האָט געשוויגנ דער דאכ.

א פּאָנעמ האָט זיכ צונויפגעלייגט מיט אלע זײַנע קנייטשנ אונ בערגלעכ, װי א גוט צנױיפגעלײיגט קעסטל, פארקװעטשט דעמ מויל אינ זיכ, די קאלטע נאָז ארלינגעפלאָכטנ איג די לִיפֹּנ אונ געשוויגנ מיטנ גאנצנ הארטנ קאָפּ, מיט די סוקעוואטע באקנבלי- נער, מיט די גריבער אינ די באקנ, מיט די שטארע אויגנ און- טער די ברעמענ, װי צוגעפראָרנ וואסער,

עס האָבנ געשוויגנ די קאטוכנ אונטער די אויוװונס, די גוויסע טעפּ, דער נידעריקסטער שטיינ פונ פונדאמענט,

די עלעקטרע האָט מענ אינ יענער נאכט ניט אָנגעצונדנ, מענ האָט געהאלטנ, אז פונ דעמ האָט זיכ, אייגנטלעכ, אָנגעהױיבנ דאָס שלעכטס,

: ;ו (טעלעגראפיש דעם גאָקטיאבער")

דער ביכאָװער שוסטעריארטעל װאָט זײַנ פלאנ פונ ערשטנ קווארטאל אויסגעפילט אפ דִי גאנצע הונדערט.

ארטעל-פאָרזיצער--פּאַלאַָװעצ,

1, זעלמעניאנער 2 בום 21

גראפ קאָנדואט אָדער פאלקע דעמ פעטער איטשעס

קאָנדראטיעוע, די גראפֿיניע, מיט אירע טויונט גערוכג פוג יאָך אונ געגעלעכ, מיט די ראָזע פינגער, מיט די קגייטשעלעכ ארומ די אויגג -האָט ביסלעכװללן אויסגערונענ, זים אויסגעוועבט, װי אביסל לעװאָגעישײַנ עפעס אפ א פּארקנ,

אויב די קאָנדראטיעװע קומט נאָכ אמאָל אינ הוֹים, אין עס אינ א װוינטערדיקנ כאָלעמ צו אנ אלטנ מאָרעשנוילרעדיקנ זעלמעניאנער, װאָס זליג װײַג האָט אימ ניטדאַנעדאכט דערעסנ, װי א ביטערע ציבעלע,

פאלקע געדענקט שוינ קימאט װי גאָרנישט פוג איר אױטוענו בלויז איר רויט פענצטערל אפנ פערטנ גאָרנ שווימט נאָכ אמאָל ארויס פאר זײַנע אויגנ, װי ערנעצ באנאכט אנ אומרויקער סע" מאפאָר בא א דורכפאָרנדיקער סטאנציע.

אזוי איז עס געװענ, זי אין געװענ א מאלקע-שװאַ, געװעבט פונ פעקאל אוג ליבע, װאָס האָט אימ אינ װלאדיװאָסטאָק, דער

02

קישעפדיקער שטאָט, געװאָלט אלַנשלעפערג אונ פארפירג. נאָר אופגעװעקט, װי באװוּסט, האָט אימ טאָנקע מיט פײַערדיקע פּעטש בא דער קאלטער גלאָז טיי מיט בוויט.

וועגנ דער געלער שנײַדערקע איז שװער עפּעס צו זאָנג גע" נויער, ס'איז נאָכ ביכלאל א פראגע, צי די מײַסע מיט דער שנל- דערקע איז ניט אמאָל אג אויסטראכטעניש פונעמ פעטער פאָליעס װײַבל. יעדנפאלס, דארפ מענ מיינענ, אז ויט זי, די געלע שנט- דערקע, האָט אימ אויסגעהיילט פונ זײַנע ליבע-אָנפאלג,

פאלקע האָט איינע א קליינע מיידל כאנעלע. מיט איר ליבט ער זיכ אלעמאָל. דעמ פעטער פאָליעס װלַבל היל, קענטיק, אומישנע וועגנ דער דאָוקער מיידל גיט דערמאָנעג, װײַל סאָפֿי קאָלסאָפּ װעסטו -ניט טרײיבנ רעכילעס װעננ דעמ, װאָס א באָ- כער ליבט זיכ אינ א מיידל. אלע װײיסנ, אז ס'איז אנ אלטע אָנ" גענומענע זאכ.

4

כאנעלע איז אלט זיבעצנ יאָר, זי פארמאָגט א פוליקײַלעכדיק פענעמל, היפשע בריסטלעכ אונ רונדע דיקע פיטלעכ.

זי שפּילט, אלואָ, א ליבע מיט פאלקענ,

ער פּאָרט מיט איר אפ א שיפל איבערג טװיסלאָטש אונ פונ א פּאפירל עסנ זיי פּיראָזשנעס, זיי שװימענ אראָפ טײַכ, אונטג אהינטערנ זאװאָד ,קאָמונאר", קושנ זײ זיכ אוג שװערג זיב טרליהליט,

כאנעלע פּאטלט אימ מיט די קורצע פינגערלעכ די טשופּרינע אפנ קאָפּ אונ פרעגט:

-- פאלקע, דו װעסט זײַנ מײַנער אפ אײביק?

די יע,

-- שווער זיפן

108

פאלקע נעמט זי דעמלט שטללט ארום אוג זאָנט!

-- שווער זיכ דו..

הד אי שווער זיכ,--זאָנט פּאנעלע,--בא מײנג מאמענ, אז איכַל דיר זײַג טױל מליג גאנצנ ?עבנ,

פרעקראסנאָ!--זאָנט פעלקע,

דאָס שיפל לאָזט זיב אראָפּ נידעריקער צו ליאכאווקע.

דער סװיסלאָטש עטעמט קוימ מיט די איבערגעפוילטע אלטע קעצ פוג זײַנע גרונטנ. דאָס װאסער אי צָנגעטאָנ אע א דע הײַטל, קאָלירט זיכ מיט די שײַנענ פוג א רעגנבויגנ, פוֹנ דעף צווייטער זײַט, אפ די זאמדיקע בערגלעכ, שטײענ שט- געלעכ ארומגעריננלט מיט קלינע סערעלעכ. איב די סעדע- לעס בליט רויטער מאָנ. א באנ יאָגט דורכ קעגניבער אפג בריק, לינקט סטארטשענ די הויכע זאװאָדישע קוימעגס, װאָס שפארנ א שווארצג קנויליקג רויב, |

פאלקע פארקאשערט די הויזנ, שפּאנט איבערנ געדיכטנ וואסער אונ שטופט דאָס שׂיפל פונהיגטג!

-- האלט זיכ, כאנעלע, האלט זיב,

באנאכט שטייט שוינ דאָס שיפל װײַט אואָפּ טײַכ, אונטער א ווערבע-בוימ. די לעװאַנע רינ אראָפּ אינ שיפל פוג די גע- זיכטע רויע צװײיגלעפ. אפ דער לאַנקע באמ בױעג טײַכ פאשעט זיב א פערד; ער טופּעט מיט די געפּענטעטע פיט אינדערפינצטער, כּראָפּעט, אוג פאלקע טיט כאנעלעג קושג זים.

-- שוער זיכ,--זאָגט זי צו אימ,

ער קושט זי אונ זאָנט צו אירן

-- שווער זיכ דו.

-- איט שווער זיכּ,--זאָגט כאנעלע,--בא מײַג מאמענ, אז איכל דיר זײנ טרלל מללנ נאנצנ לעבנ,

7 פּדרעקראמנאָ,--זאָגט פאלקע.

264

נאָכ האלבער נאכט לאָזט זיב פטלקע ארלג אי שטוב. ער כאפט א שטיק ברױט אונ לויפט אפ דער פערטער סמענע,

פאלקע ארבעט בא צוויי מאשינעס אפ דער עלעקטרעסטאנציע,

ער זיצט אפ א בענקל אונ הערט ארויס פונ די צענדליקער גערוישנ דעמ קאָל פונ זלינע צװײ מאשינעס. אוב ס'נעמט הוּ כריפּענ, גיסט ער צו אײל פונעמ קענדעלע. ער קוקט אם די שווארצע װײַזערס, אוב סע נעמט װוּ קלינגענ, דרײט ער אויס דעמ דאמ פונ די רערנ, פאלקע פּערשטאָפּט די אויערנ פוג גע- רויש, קעדיי ער זאָל נאָכדעמ הערנ בעסער. די מאשינעס אר- בעטג ריינ, אָנ כריפּ, אָג קלענג,

ער גײט צו איג א װינקל, װוּ דער מאשיניסט שרלבט עפּעס באט טישל, בייגט זיב אײַנ איבער זײג גרויעג קאָפּ אוג שרײט אימ ארלינ אינ אויער!

-- מאקאר פּאװלאָװיטש, כיביג פארליבט!

-- װאָס, א שייג מיידל?

-- ניטשעװאָ!! :

אָט דאָס שרײיט פאלקע ארײַנ אינעמם שטורעמויקג צעכ, צו די טויבע כוואליעס פוג די אלוערנע גערוישג אוג לויפט צוריק צו זײַנע מאשינעט.

*

אינדערפּרי האָט זיכ דער רעמזעהויפ געבראָכו פוג פארשיירענע שווערע שװוליגענישנ, אָנגעשװוּמענע, װי װאָלקנס אפנ הימל,

דער הויפ האָט אָװלדיק געשטומט.

פאלקע, ערשט גאָכ דער ארבעט, ניט קינ אױסגעשלאָפענער, איז אוומגעגאננענ איבערג הויפ, אוג געװוכט א מענטשנ, װאָס זאָל אים געבנ באשייך צו דער שטומעניש. אלע האָבנ בלויז טרויעריק צוגעשאָקלט מיטג קאָפּ,

168

ער האָט אָפּגעשטעלט בערעס א יאט איג א פּאָר 7כטאָװע שטיוול ביז איבערג בּוֹיכֿ,

-- וואָסּי דאָ?

--גאָונישט, דעו זיידע יודע איז געשטאָרבג,

פארטאָג האָט א ייך געכראכט א פּעקל אינ רעבזעהויפ, ארליג- געטראָגג אונ. אוועקגעלייגט צוֹ צאלקענ אפג טיש, ער האָט גאָרי נישט געזאָגט, אינ פּעקל--א פאָר מעשענע שפאקולנ, אג אלטער טאלעס אוג א פּאָר שטיװל.

אָט דאָס איז, אלזאָ, איבערגעבליבנ פונעמ פעטער יודע!

דער אוילעמ איז שװליגנדיק ארלנ צו צאלעלנ איב שטוב, ארומגעשטעלט זיכ ארומ טיש אונ באקוקט מיט אומעטיקע אויגג די לעצטע כפייצימ פונ א מענטשג. צאלקע אין געזעסג א בַלְיױ כער, מיט פארלאָפעגע ברילנדגלעזלעכ, געזעטג אוג געבאָמבלט מיט די פינגער אָנ טיש.

דער אוילעמ האָט געהאט אביסל צאר.

-- צאלעל, עפשער װילסטו עפעס אינ מויל?

-- װאָס ביסטו אזוי צעטראָגנ, צאלעל?

-- צאלע?, עפשער װעסטו זיכ זעצג שיוע?

דאָס האָט די מומע נעכע א פרעג געטאָנ מיט גרײַלעכער פאָר- זיכטיקליט, די זעלמעניאנער זײַנענ געזעסנ אָג לאָשנ, שטיל, װי גראָז. טרערנ זײַגענ געשטאנענ איג די אולננ,

דעמלט האָט זיכ פּלוצלונג ארלנגעריסג איג שטוב די צעטומלטע כײַעלע דעמ פעטער יודעס, צו קיינעמ ניט אויסגערעדט א װאָרט, האָט זי א כאפ געטאָג דעמ צעבונדענעמ פּעקל פונ טיש אונ, ווארמנדיק רוגזעדיקע בליקנ אפ צאלקענ, אװעק צומ טיר, באמ שװעל האָט זי זיכ אויסנעקערעװעט צו די מענטשג אוג א גע- שריל געטאג:

-- װאָט נאָכ?ן

200

עט איז געװענ, װי מע װאָלט ארויסגענומעגב דעם מעט פון שטוב,

נאָר װאָס איז דער מער? פארשטייט זיכ, אז די אָרעמע כײַעלע האָט מער דעכט צו יארשענענ דעם טאטג אײידער צאלקע. סאָפֿי קאָלטאָט איז צאלקע ניט מער, װי א באָכער.

די מומע נעכע, װאָט היט סע זאָל ניט קומענ כאסװעשאָלעמ צוֹ ללַטישע געלעכטער, האָט זיכ באלד איבערגעבויגנ צו צאלקענ;

די זע, װאָס האָסטו זיכ אזוי צעקאָכט? מע װײט, או דער טאטע האָט כײַקענ העלטער געהאט פוג אלע קינדערי.

-- ניינ, = מע ווייס טאקע ניט!--האָט זיכ פלוצלונג אופגעהויבג דעם פעטער פאָליעט װײַבל, בלייכ אוש פוג דער קרימיגעלקײַט, װאָט עס איז דאָ אָפּנעטאָג געװאָרג פאר אלעמענ